Кіріспе
Канзас аумағындағы құлдарды қолдайтын Миссури қарақшылары – 19 ғасырдың ортасында Канзас аумағына Миссуриден өтіп, аумақтың АҚШ-қа құл мемлекет ретінде қосылуына көмектесу үшін келген қарақшылар. Олардың әрекеттері 1854-1858 жылдар аралығындағы ең қызылқанды кезеңде болған "Қанды Канзас" деп аталатын бірнеше зорлық-зомбылыққа толы азаматтық қақтығыстардың маңызды бөлігін құрады. Шекаралық қарақшылардың жасаған қылмыстарының ішінде сайлаудағы алаяқтық, қорқыту, шабуыл, мүлікке келтірілген зиян және кісі өлтіру болды; көптеген шекаралық қарақшылар қылмыскер ретіндегі беделімен мақтанды. 1861 жылы АҚШ-та Азамат соғысы басталғаннан кейін, көптеген шекаралық қарақшылар Америка Конфедерациясы жағынан партизандық соғыс жүргізді.
Border ruffians were proslavery raiders who crossed into the Kansas Territory from Missouri during the mid 19th century to help ensure the territory entered the United States as a slave state. Their activities formed a major part of a series of violent civil confrontations known as "Bleeding Kansas", which peaked from 1854 to 1858. Crimes committed by border ruffians included electoral fraud, intimidation, assault, property damage and murder; many border ruffians took pride in their reputation as criminals. After the outbreak of the American Civil War in 1861, many border ruffians fought on the side of the Confederate States of America as irregular bushwhackers.
Шығу тегі
1913 жылғы Вебстер сөздігінде бұл сөздің 19 ғасырдағы түсінігі "құқықсыз, қарақшы, немесе принципсіз, алдамшы, қатыгез және сенімсіз адам" деп көрсетілген. Канзастағы құлдық мәселесіне байланысты "шекаралық қарақшы" деген терминді алғаш қолданғандардың бірі – Канзастағы Лоренсте жарық көрген "Азаттық хабаршысы" газеті. 1857 жылдың 8 қазанында ол былай деп жариялады: 30 наурыздан кейін Ридер Вашингтонға барып, президент Пирсті сайлауды елемеуге көндіруге үміттенді. Ол жерде ол өзінің ескі үйіне, Истон (Пенсильвания штаты) тоқтады және Канзасқа жасалған зұлымдықтар туралы әңгімесін ескі көршілеріне айтты. Бұл жерде ол басқыншыларды "шекаралық қарақшылар" деп атады және оларды Дэвид Р. Атчисон мен Б. Ф. Стрингфелло басқарған деді. Револьверлер мен Боуи пышақтарымен қаруланған шекаралық қарақшылар Канзастағы құлдық мәселесіне күшпен араласты. 1856 жылы Канзасқа келген "Лондон Таймс" газетінің тілшісі Канзаста сайлаушыларға шекаралық қарақшылар қорқытып, мазақтаған кезде "Боуи пышақпен дауыс беру" деген көптеген оқиғалар туралы хабарлады. "Жаңа Англия эмигранттарға көмек қоры" Канзас территориясына "Библия" деп белгіленген жәшіктерде Шарп мылтықтарын жіберді. Сол кезде Канзаста құлдыққа қарсы шыққандар көп болды. Бірақ құлдықты жақтағандар өздерінің қалауларын орындауға бекінді. Сайлаулар өткізілген кезде, қарулы шекаралық қарақшылар сайлау орындарын басып алды, "еркін штат" жақтастарының дауыс беруіне кедергі келтірді және олар Канзас тұрғындары екенін жалған айтып, заңсыз дауыс берді. Шекаралық қарақшылар Миссуриден әрекет етті. Олар Канзаста дауыс беріп, атып өлтірді, бірақ Миссуриде ұйықтады. Олар аумақтық сайлауға ғана емес, сонымен қатар "еркін штат" қоныстанғандарға зорлық-зомбылық көрсетіп, олардың мүлкін жойды. Осы зорлық-зомбылық "Қанды Канзас" деген сөз тіркесінің пайда болуына себеп болды. Дегенмен, саяси өлтірулер мен зорлық-зомбылық екі тараптан да орын алды. Федералды үкімет зорлық-зомбылықты тоқтатуға араласпады. Сондықтан 1856 жылдың мамыр айында Канзас штатының Лоренс қаласындағы қасақтап шабуыл жасау сияқты ұятты оқиғалар орын алды. АҚШ сенаторы Дэвид Райс Атчисон (Миссури штатының демократы) жиналған топты жеке өзі қоздырды: "Мырзалар, офицерлер және сарбаздар! Бұл менің өмірімдегі ең жарқын күн! Мен бүгін шекаралық қарақшымын! Үйлеріңдегі қанды иттіңдей сол қарғыс атқан құлдыраудың орнына шабуылдаңдар, ешбір қайтпайтын батылдығыңа қарсы тұратын барлық нәрсені қиратыңдар! Иә, қарақшылар, револьверлеріңді және Боуи пышақтарыңды шығарып, сол тозақтың тынысы шыққан тозақты қорғауға батылы жеткен сол иттің жүрегінің қанына суыстырыңдар. Шекаралық қарақшылар америкалық Азамат соғысына әкелген аймақтық шиеленісті күшейтті.
Gov. Reeder soon after March 30 visited Washington, hoping to induce Pres. Pierce to disregard the election. On his way there he stopped at his old home, Easton, Pa., and told the story of Kansas' wrongs, in a speech to his old neighbors. In this he designated the invaders as "Border Ruffians", and said they were led by their chiefs, David R. Atchison and B. F. Stringfellow. Armed with revolvers and Bowie knives, border ruffians forcefully interfered in the Kansas row over slavery. A correspondent for the London Times while visiting Kansas in 1856 reported many occurrences of the so called bowie knife voting in Kansas when voters were heckled and harassed by border ruffians. In response, the New England Emigrant Aid Company shipped Sharps rifles to the Kansas Territory, in crates said to have been labeled "Bibles". At that time, many Kansas settlers opposed slavery. However, slavery advocates were determined to have their way regardless. When elections were held, bands of armed border ruffians seized polling places, prevented Free State men from voting, and cast votes illegally, falsely stating they were Kansas residents. Border ruffians operated from Missouri. It was said that they voted and shot in Kansas, but slept in Missouri. They not only interfered in territorial elections, but also committed outrages on Free State settlers and destroyed their property. This violence gave the origin of the phrase "Bleeding Kansas". However, political killings and violence were exercised by both warring sides. The federal government did not interfere to stop the violence. Hence, such ignominious episodes as the sacking of Lawrence, Kansas, in May 1856 became possible. U. S. Senator David Rice Atchison (D Missouri) personally incited the assembling mob:Gentlemen, Officers & Soldiers! This is the most glorious day of my life! This is the day I am a border ruffian! Spring like your bloodhounds at home upon that d d accursed abolition hole; break through every thing that may oppose your never flinching courage! Yess, ruffians, draw your revolvers & bowie knives, & cool them in the heart's blood of all those d d dogs, that dare defend that d d breathing hole of hell. Border ruffians contributed to the increasingly violent sectional tensions, culminating in the American Civil War.
Басшылар мен ізбасарлар
Шекаралық қылмыскерлер ұйымдасқан топ емес еді. Олар ешқашан жиналыс өткізбеді, белгілі бір басшылары болған жоқ, және ешкім оларға топ ретінде үндеу жасаған емес. Шекаралық қылмыскерлерді Дэвид Райс Атчисон, Бенджамин Франклин Стрингфеллоу, Джон Х. Стрингфеллоу, құлдыққа жақтас газет «Squatter Sovereign» (Атчисон, Канзас) редакторы және Бірінші Канзас аумақтық заң шығарушы жиналысының спикері, «Богос заң шығарушы» деп аталған саясаткерлердің сөздері қоздырды. Сондай-ақ, Рев. Томас Джонсон, методист дидары, Сэмюэл Дж. Джонс және құлдыққа жақтас газет редакторы Дэниел Вудсон да ықпал етті. Атап айтқанда, Атчисон солтүстіктерді «негр ұрылары» және «аболиционистік тирандар» деп атады. Ол Миссури тұрғындарын өз институттарын «найзамен және қанмен» қорғауға, ал қажет болса, «аудандағы барлық қарғысқа лайық аболиционистерді өлтіруге» шақырды. Шекаралық қарапайым қылмыскерлердің көпшілігі құл иеленген жоқ, себебі олардың көпшілігі кедей болды. Олардың мотивациясы – янкилерді және аболиционистерді жек көру, сондай-ақ жақын жерде тұратын бос қараларға деген қорқыныш еді. Канзастағы құлдық көлемі шағын болды және көбінесе үй шаруашылығы деңгейінде жүзеге асырылды. Тарихшы Дэвид М. Поттердің сөзіне сәйкес, Канзас тұрғындарының көпшілігі негізінен жер иелігі мәселелерімен айналысты. Ол «Қанды Канзастың» ерекшелігі – құлдық мәселесінің тұрғындардың көпшілігі құлдыққа аса қызығушылық танытпаған аймақта төзімсіздік пен зорлық-зомбылық деңгейіне жеткенін» атап көрсетті. Канзас және Миссуриден келген жауынгерлердің зорлық-зомбылық топтарының болуы Канзас-Миссури шекарасындағы қоныс аударушылардың бейтараптық сақтауын қиындатты.
Тарих
Шекаралық бұзақылардың тарихы, 1854-1859 жылдар аралығында Канзаста болған қанды Канзас немесе шекара соғысының тарихи аясында өріледі. Канзас территориясы 1854 жылғы Канзас-Небраска заңымен құрылды. Бұл заң аталған аймақтағы құлдыққа бұрынғы федералдық тыйымды жойды. Оның орнына, жергілікті сайланған аумақтық заң шығару органы құлдық мәселесін шешуге жауапты болды. Канзас-Небраска заңы 1820 жылғы Миссури келісімін күштен шығарғаннан кейін және Канзас тұрғындарына құлдық мәселесі бойынша дауыс беруге рұқсат бергеннен кейін, құлдыққа қатысты пікір таласының екі жағындағы қарсыластар өздерінің ісін қолдау үшін қоныс аударушыларды тартуға кірісті.
Канзасқа көшіп келу
Лафайетт эмиграциялық қоғамының көмегімен құлдықты қолдаушы иммигранттар және құлдыққа қарсы көшпенділер өздерінің аумақтық анклавтарын құрды (мысалы, Атчисон және Левенворт), ал Жаңа Англия эмигранттарға көмек қоғамының көмегімен еркін штат иммигранттары өздерін құрды (мысалы, Лоуренс, Топека). Бұл жағдай отаршылар мен олардың азаматтық және іскерлік лидерлері арасында құлдық мәселесі бойынша тереңдейтін партиялық жікке әкелді. Содан кейін екі тараптың да экстремистері қаруға жүгінді. Құлдық жақтастары тарапынан шекаралық қарақшылар, ал еркін штат жағынан "джейхокерлер" зорлық-зомбылық жасады. 1854 жылдың 29 қарашасында шекаралық қарақшылар құлдықты қолдайтын Конгресс өкілі Джон У. Уитфилдті сайлады. Конгресс жүргізген тергеуден кейін дауыстардың 60 пайызы заңсыз деп танылды. 1855 жылдың 30 наурызында шекаралық қарақшылар құлдыққа қарсы сөйлегендерге қатаң жазалар енгізетін аумақтық заң шығарушы жиналысты сайлады. Еркін штаттар оны "жалған заң шығарушы жиналыс" деп атады, себебі шекаралық қарақшылар көптеп келді және аумақтағы сайлауға құқылы сайлаушылар санынан екі есе көп дауыс берілді. Әділ сайлауды қамтамасыз ете алмау Канзаста екі аумақтық үкімет құрылуына әкелді – біреуі құлдықты қолдайтын, екіншісі еркін штат, олардың әрқайсысы бүкіл аумақтың жалғыз заңды үкіметі екенін мәлімдеді. Ең танымал оқиға – құлдықты жоюшы Джон Браун Поттаватомиде құлдықты қолдайтын бес адамды өлтірді. Жауап ретінде Джон У. Рид басқаратын шекаралық қарақшылар тобы Осаватоми шайқасынан кейін Канзастағы Осаватоми ауылын тонады.
Еркін мемлекет ісіне көмек
Т. В. Хиггинсон, дін қызметкері, Массачусетс штатының Канзас комитетін, бұрынғы Жаңа Англия көшіп келушілерге көмек қорының еншілес ұйымын, бүкіл елге танымал ұйымға айналдыруда маңызды рөл атқарды. Ол аболиционисттік қоныс салушыларды тартуға, олардың Канзасқа көшіп баруы үшін қаражат жинауға және оларды шекара бандиттеріне қарсы қолдану үшін мылтықтармен жабдықтауға көмектесті. 1856 жылы ол 4947,88 долларға 200 Sharps мылтығын сатып алды, олар Айова арқылы Канзасқа жеткізілді және Джон Браунның қолына тиді. Аболиционист Генри В. Бичер Sharps мылтығының шынайы моральдық құрал екенін және Канзастағы құл иелеріне қатысты осындай бір құралдың жүз Киелі кітаптан гөрі зор моральдық күшке ие екенін мәлімдеді. Ачисон мен Стрингфеллоудың соңынан ергендерге Киелі кітапты оқу, біздерге буйволдарға оқумен тең; бірақ олар Sharps мылтығындағы логикаға ең жоғары құрмет көрсетеді. 1855–1856 жылдары еркін штаттардың түрлі көмек ұйымдары мылтықтарға, мылтықтарға, револьверлерге және оқ-дәрілерге, соның ішінде Канзасқа арналған бір зеңбірекке кем дегенде 43 074,26 доллар жұмсады. Иммигранттарға жылқылармен, арбалармен және басқа да жабдықтармен ғана емес, сонымен қатар қару-жарақпен де қамтамасыз етілген Mt. Плезант, Айовада тарату орталығы құрылды; олар компанияларға біріктіріліп, жаттығудан өтті. Ұлттық Канзас комитеті 1856–1857 жылдары еркін штаттар ісіне шамамен қаражат жұмсады.
Нәтижелері
1858 жылдың 2 тамызында 1857 жылғы құлдық жақтас Лекомптон конституциясы сайлауда мақұлданбады, бұл шекаралық бұзақылардың күресінің жеңіліске ұшырағанын көрсетті. 1861 жылдың 29 қаңтарында президент Джеймс Бьюкенен Вайандот конституциясын бекіткен заңға қол қойды және Канзас еркін штат ретінде Одаққа қосылды.
Азамат соғысы кезінде
Америка Азамат соғысы кезінде Канзас-Миссури шекарасындағы зорлық-зомбылық жалғасып қана қоймай, күрт өрши түсті. Бұрынғы шекаралық бұзақылардың көпшілігі Конфедерация партизандары немесе бұсхвакерлерге айналды. Олар Батыс Миссуриде әрекет етіп, кейде Канзасқа шабуыл жасады, ал Одақ әскерлері оларды басып тастау үшін күш салды. Миссури мен Канзас штатының шекарасындағы шаруа қожалықтары тоналып, өртелді. Күдікті партизандар өлтірілді, ал оған жауап ретінде бұсхвакерлер Одаққа жақын адамдарды және күдікті хабаршыларды өлтірді. "Қанды Билл" Андерсон және Уильям Квантрилл сияқты Конфедерация партизандық көшбасшылары соғыс кезінде Канзаста үрей тудырды. Бұсхвакерлермен күрескен Одақ әскерлерінің көпшілігі – бұрынғы джейхокерлер болды, олар шекаралық бұзақыларға терең ашу сезімімен қарады. Чарльз Р. Дженнисон 7-ші Канзас кавалериялық полкін құрды, ол Дженнисонның джейхокерлері деп белгілі болды. 1861 және 1862 жылдардың күзінде және қысында Дженнисонның джейхокерлері Миссуриліктердің мүлкін тонап, жоюымен жаман атқа ие болды. Кейбір джейхокерлер "Қызыл аяқтар" деп аталатын жартылай әскери ұйымға қосылды. Қызыл гетры киіп, шамамен 100 адамнан тұратын "Қызыл аяқтар" Миссуридегі Одақ әскерлерінің жазалау экспедициясы кезінде барлаушылар болып қызмет етті. 1861–1863 жылдары джейхокерлер мен "Қызыл аяқтар" Миссуриде бірнеше қалаларды тонап, өртеп жіберді. Миссури штатындағы Осеоланың қирауы "Заңсыз Джози Уэльс" фильмінде бейнеленген.