Кіріспе

Антарктидадағы тау тізбегі

Royal Society Range – Антарктиданың Виктория жеріндегі әсем тау тізбегі. Ол Макмердо шығанағының батыс жағалауында, Кеттлиц, Скелтон және Феррар мұздықтары арасында көтеріледі. Бұл таулар Кукри төбелерінің оңтүстігінде, Квартермен тауларының оңтүстік-шығысында және Вурчестер тауларының солтүстік-шығысында жатыр. Шыңы - болатын алып Листер тауы осы тізбектегі ең биік нүкте. Листер тауы Макмердо шығанағының батыс жағалауында, Кеттлиц, Скелтон және Феррар мұздықтары арасында орналасқан. Басқа да маңызды жергілікті ерекшеліктерге Корольдік қоғам тауларының батыс беткейінен Скелтон мұздығына құятын Эллисон мұздығы жатады.

Ашылуы және атауы

Бұл жота алғаш рет 1841 жылы капитан Джеймс Кларк Росс көзімен көрген болуы мүмкін. Оны Роберт Фалкон Скотт басқарған Британдық Ұлттық Антарктика экспедициясы (BrNAE; 1901–04) зерттеді, ол жотаны Корольдік қоғамның құрметіне атады және оның көптеген шыңдарына қоғам мүшелерінің есімдерін берді. Мысалы, Листер тауы 1895–1900 жылдары Корольдік қоғамның президенті болған лорд Джозеф Листердің құрметіне аталды. Корольдік қоғам BrNAE-ге қаржылық көмек көрсетті және оның мүшелері экспедицияны ұйымдастыру комитетінің жұмысына қатысты.

Геология

Корольдік қоғам жотасы кембрийге дейінгі магмалық және метамагмалық негіздік кешеннен тұрады, осыған Девоннан Триасқа дейінгі кезеңдерге жататын Бейкон супертобының құмды тастармен, сазды тастармен және конгломераттарымен жабылады, бұл жатақ Росс теңізі жағалауынан батысқа қарай аз көлбеулікпен жатыр. Бүкіл аймақ солтүстік-оңтүстік бағытындағы бойлық жарылымдармен, шығыс-батыс бағытындағы көлденең жарылымдармен және құрылымдық байланыстағы дикелер шоғырымен тілінген. Корольдік қоғам жотасының геологиялық тарихында тектоникалық және өзендік белсенділік маңызды рөл атқарды. Росс теңізі бассейнінің кеңеюінен кейін (шамамен 55 миллион жыл бұрын), жотаның рифт жағының қалыптасуына көтерілу эпизоды себеп болды. Осы кезде 6 км-ге дейін қалыңдығы бар (бірақ аккрециялық емес) тектоникалық клин жағалауда болды, бірақ ол негізінен өзендік процестерге байланысты тез эрозияға ұшырады, ал Корольдік қоғам жотасы орта миоценге қарай қазіргі түріне жақындады. Одан бері мұздық әрекет шектеулі болғандықтан, жотаның өзендік құрылымының көп бөлігі сақталды, және көтерілу тоқтамаса да, оның қарқыны ландшафтқа елеулі әсер етпеді, соңғы 8 миллион жылда 67 метрге ғана өсті.

Кеттлиц мұздықтары

Неопротерозой дәуіріндегі тектоникалық кеңею Шығыс Антарктида кратонының шетінде, Скелтон және Кеттлиц мұздықтары арасында, ірі түйірлі сілтілі магмалық интрузивті тау жыныстарының (габбродан А типіндегі гранитке дейін) орналасуына себеп болды. Бұл сілтілі интрузивтер аймағы Кеттлиц мұздықтарының сілтілік провинциясы деп аталады.

Росс оргенезиясы

Кембрий тектоникалық жақындасуы, континенттердің соқтығысуы және тақталардың субдукциясы кальцийлі сілтілік және адакиттік граниттердің қалыптасуына себеп болды. Бұл тау пайда болу кезеңі Росс орогенезі деп аталады.

Вулкандар тарихы

Корольдік қоғамның жотасында 50-ден астам базальттық кратерлер бар, олардың мөлшері кішкентай үйінділерден бастап 300 метрге дейін жететін шлак конустарына дейін өзгереді. Жер бетіндегі материалдың жасы 15 миллион жылдан ертерек (мысалы, Хелд аралы) және 80 000 жылдай бұрынғы белсенділіктерді көрсетеді, ал мұзбен байланысты тефра қабаттары тіпті соңғы Голоцендегі белсенділіктерді де ұсынады. Кратерлердің басым көпшілігі Корольдік қоғам тауларының етегінде, Кеттлиц мұздығынан солтүстікке қарай орналасқан және олардың көпшілігі Квартерлік кезеңге жатады. Көбінесе шығатын лава ағындары 3–10 метр қалыңдығында және 4 километрден кем ұзындықта болады. Құрамында, өте сирек ерекшеліктерден басқа, негізінен оливин мен клинопироксен кристалдары бар порфирит базаниті, сондай-ақ кейбір плагиоклаз кристалдары да кездеседі.

Орналасқан жері

Корольдік қоғам таулары шығысында Боуэрс Пьемонт мұздығы және Көк мұздықпен шектеседі. Көк мұздық бұл тау жотасын солтүстік-шығыста Макмердо бұғазының жағалауымен бойлап солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған Дентон тауларынан бөліп тұрады, және оңтүстікке қарай Кеттлиц мұздығының солтүстік-батыс жағымен жалғасады. Тау жотасының оңтүстік-шығыс ұшы – Пирамида Кеттлиц мұздығының солтүстік жағында орналасқан. Тау жотасының оңтүстік-батысы мен батысы Скелтон мұздығының шығысында жатыр, ол Скелтон Невесінен басталып, оңтүстікке қарай Росс мұздық тірегіне құяды. Тау жотасының солтүстік-батысы Феррар мұздығының шығысы мен оңтүстігінде орналасқан, ол тау жотасының солтүстігі бойлап шығысқа қарай Макмердо бұғазындағы Нью-Харборға дейін ағып жатыр.