Кіріспе

Microsoft шығарған, қолданыстан тоқтатылған Unix нұсқасы – 1970 жылдардың соңында AT&T корпорациясынан лицензия алған, әртүрлі микрокомпьютер платформалары үшін арналған Unix операциялық жүйесінің тоқтатылған нұсқасы. Санта-Круз операциясы (SCO) кейін бағдарламалық құралға эксклюзивті құқықтарды алды және оны SCO UNIX (қазір SCO OpenServer деп аталады) жүйесімен алмастырды. 1980 жылдардың ортасынан соңына дейін Xenix орнатылған машиналар саны бойынша есептегенде, ең көп таралған Unix түрі болды. Microsoft төрағасы Билл Гейтс 1996 жылы Unix Expo-да Microsoft ұзақ уақыт бойы AT&T-ден ең көп көлемді Unix лицензиясын алғанын мәлімдеді.

Тарих

Bell Labs, Unix-тің жасаушысы, реттелген Bell System-ның бір бөлігі болды және Unix-ті көптеген соңғы пайдаланушыларға тікелей сата алмады (академиялық және ғылыми-зерттеу мекемелерінен басқа); алайда, оны бағдарламалық қамтамасыз ету сатушыларына лицензиялай алатын, олар одан кейін оны соңғы пайдаланушыларға (немесе өздерінің қайта сатушыларына) өздерінің қосымша мүмкіндіктерімен біріктіріп сататын. Microsoft, егер жеке компьютерлер жеткілікті қуатты болса, Unix болашақтағы операциялық жүйесі болады деп күткендіктен, 1978 жылы AT&T-ден Version 7 Unix лицензиясын сатып алды және 1980 жылдың 25 тамызында бағдарламалық жасақтаманы 16 биттік микрокомпьютер нарығына ұсынар екенін жариялады. Microsoft "Unix" аталымын лицензиялай алмағандықтан, компания оған түпкілікті атау берді. Microsoft Xenix-ті "әмбебап операциялық орта" деп атады. Ол Xenix-ті тікелей соңғы пайдаланушыларға сатпады, бірақ бағдарламалық жасақтаманы IBM, Intel, Management Systems Development, Tandy, Altos Computer, SCO және Siemens (SINIX) сияқты OEM-дерге лицензиялады, содан кейін олар оны өздерінің меншік компьютерлік архитектураларына бейімдеді. 1981 жылы Microsoft Xenix-тің алғашқы нұсқасы PDP 11-де "Unix-тің түпкілікті 7-ші нұсқасының бастапқы кодына өте жақын" екенін, ал кейінгі нұсқалар өздерінің түзетулері мен жақсартуларын енгізетінін мәлімдеді. Компания операциялық жүйені Zilog Z8000 сериясына, Digital LSI 11, Intel 8086 және 80286, Motorola 68000 және мүмкін "көптеген басқа процессорларға" бейімдеуді және Microsoft-тың "жүйелік бағдарламалық өнімдерінің толық тізімін", соның ішінде BASIC және басқа да тілдерді ұсынуды жоспарлап отырды. Алғашқы бейімдеу Z8001 16 биттік процессоры үшін жасалды: алғашқы клиентке жіберілген күйде 1981 жылдың қаңтарында Иллинойс штатының Central Data Corporation үшін болды. Intel Xenix-пен бірге толық компьютерлерді Intel System 86 брендімен (мысалы, 86/330 немесе 86/380X сияқты нақты үлгілермен) сатты; сондай-ақ олар осы компьютерлерді құрайтын жеке тақталарды iSBC брендімен ұсынды. Бұл iSBC 86/12 сияқты процессорлық тақталарды және iSBC 309 сияқты жад басқару блогын (MMU) қамтыды. Intel Xenix жүйелерінің алғашқы партиясы 1982 жылдың шілдесінде жіберілді. Tandy, TRS 80 Model 16 68000 негізіндегі компьютері үшін TRS Xenix-ті әдепкі операциялық жүйе етіп белгілегенде Xenix орнатылған базасын екі еседен астам арттырды және 1984 жылы Unix-тің ең ірі жеткізушісі болды. Seattle Computer Products сонымен қатар Xenix-пен бірге (PC-мен үйлесімсіз) 8086 компьютерлерін жасады, мысалы, Gazelle II, ол S 100 шинасын пайдаланды және 1983 жылдың соңында немесе 1984 жылдың басында қолжетімді болды. Сондай-ақ IBM System 9000 үшін де бейімдеу жасалды. SCO бастапқыда V7-нің Dynix деп аталатын PDP 11 бейімдемесімен жұмыс істеді, бірақ 1982 жылы Xenix-те бірлескен даму және технология алмасу үшін Microsoft-пен келісімге келді. Microsoft және SCO одан әрі Канададағы Human Computing Resources Corporation (HCR) және Ұлыбританиядағы Logica plc компаниясының бағдарламалық өнімдер тобын Xenix-ті одан әрі жетілдіру және оны басқа платформаларға бейімдеу үшін жұмысқа тартыды. 1984 жылы 68000 негізіндегі Apple Lisa 2 бейімдемесі SCO және Microsoft бірлесіп жасады және бұл SCO сатқан алғашқы жиынтықтағы өнім болды. Ол үшін Multiplan электрондық кестесі шығарылды. 1983 жылғы OEM каталогында Microsoft 8086 және Z8000 негізіндегі машиналарға бейімдеу қиындықтарының себебі стандартталған жад басқару блогы мен қорғау мүмкіндіктерінің болмауы екенін айтты. Аппараттық құрал жасаушылар өздерінің аппараттық құралдарын жобалау арқылы бұл мәселені шешті, бірақ осының салдарынан туындаған күрделілік "Xenix сияқты жүйені нөлден бастап қолдайтын компьютерді жасау өте қиын, тіпті мүмкін емес" және "Xenix ядросы әр жаңа аппараттық ортаға бейімделуі керек" болды. 1983 жылы The Santa Cruz операциясы карталанбаған Intel 8086/8088 архитектурасына жалпыға қолжетімді бейімдеу жасады. PC XT үшін SCO Xenix 1984 жылы шығарылды және 4.2BSD-ден кейбір жақсартуларды қамтыды; ол сондай-ақ Micnet жергілікті аймақтық желіні қолдады. Xenix-тің кейінгі 286 нұсқасы осы чипте бар интеграцияланған жад басқару блогын (MMU) пайдаланды, 286 қорғалған режимінде жұмыс істеу арқылы. 286 Xenix Xenix OEM-дерінен жаңа аппараттық құралдармен бірге келді. Мысалы, Sperry PC/IT, IBM PC AT клоны, осы нұсқада сегіз бір уақыттағы ақымақ терминал пайдаланушыларын қолдауға қабілетті деп жарнамаланды. Xenix 2.0 әлі де Version 7 Unix-ке негізделген болса, 3.0 нұсқасы Unix System III код базасына жаңартылды. 1984 жылғы Intel-дің Xenix 286 нұсқаулығында Xenix ядросының осы уақытта шамамен 10,000 жолдан тұратыны айтылған. "Microsoft Xenix бағдарламалық жасақтаманы өндіру және алмасу үшін ең жақсы таңдау болады деп үміттенеді", - деп мәлімдеді компания 1981 жылы. Microsoft өзінің MS DOS жүйесін "бір пайдаланушы, бір тапсырмалы операциялық жүйе" деп атады және көп пайдаланушы немесе көп тапсырмалы қолдауды қалаған клиенттерге Xenix-ті сатып алуға кеңес берді. Ол MS DOS-ты уақыт өте келе жақсартуды жоспарлап отырды, осылайша ол бір пайдаланушылық Xenix-тен немесе 68000, Z8000 және LSI 11 жүйелерінде де жұмыс істейтін XEDOS-тан ажыратылмайтын болады; олар Xenix-ке қатысты жоғары деңгейде үйлесімді болады, Byte журналы 1983 жылы оны "болашақтағы көп пайдаланушылық MS DOS" деп сипаттады. Microsoft-тың Chris Larson MS DOS 2.0-ның Xenix-ке үйлесімділігін "екінші маңызды мүмкіндік" деп атады. Оның компаниясы DOS және Xenix жүйелерін бірге жарнамалады, MS DOS 2.0-ны ("бір пайдаланушылық ОС") Xenix-пен ( "көп пайдаланушылық, көп тапсырмалы, Unix-тен туындаған операциялық жүйе") ортақ ерекшеліктері мен жүйелік шақырулары бар деп сипаттады және олардың арасында оңай бейімдеуге уәде берді. 1982 жылы Bell System таратылғаннан кейін AT&T System V жүйесін сатуды бастады. Microsoft Unix-тің жасаушысымен бәсекелесе алмайтынына сенгендіктен, Xenix-тен бас тартуға шешім қабылдады. Бұл шешім бірден байқала бермеді, нәтижесінде "вапорвер" термині пайда болды. Ол IBM-мен OS/2-ні жасауға келісті, ал Xenix тобы (MS DOS-тың ең жақсы дамытушыларымен бірге) осы жобаға тағайындалды. 1987 жылы Microsoft Xenix-тің меншік құқығын SCO-ға берді, келісімде Microsoft SCO-ның 20%-дан азырақ үлесіне ие болды (бұл сома SCO IPO жағдайында екі компанияның да нақты соманы жариялауын болдырмады). SCO Xenix құқықтарына ие болған екі компанияны да сатып алатын болды. Microsoft OS/2-ге қызығуын жоғалтқаннан кейін компания өзінің жоғары деңгейлі стратегиясын Windows NT негізінде құрды. 1987 жылы SCO Xenix-ті 386 процессорына, 32 биттік чипке бейімдеді, Microsoft Xenix-ті енді дамытпайтыны туралы Microsoft ішкі ақпаратына қол жеткізгеннен кейін. 1995–1996 жылдарға дейін барлық Microsoft ішкі электрондық пошта тасымалы 68000 негізіндегі Xenix жүйелерінде жүзеге асырылды, содан кейін компания өзінің Exchange Server өніміне көшті. SCO Xenix-тің негізінде SCO Unix жүйесін жоғары деңгейлі өнім ретінде шығарды, Xenix-ке қарағанда бірқатар техникалық жетістіктерді ұсынды; Xenix өнімдер тізімінде қалды. Осы аралықта AT&T және Sun Microsystems Xenix, BSD, SunOS және System V R3 жүйелерін System V R4 жүйесіне біріктірді. SCO Xenix/386 жүйесінің соңғы нұсқасы 1991 жылы шығарылған System V R2.3.4 болды.

Ерекшеліктері

AT&T Unix базасынан өзге, Xenix BSD элементтерін, әсіресе vi мәтіндік редакторын және оны қолдайтын кітапханаларды (termcap және curses) қамтыды. Ол Bell–LaPadula көп деңгейлі қауіпсіздік моделін енгізді және STU III қорғалған байланыс құрылғысы үшін көп деңгейлі қауіпсіз интерфейске ие болды (яғни, STU III қосылысы тек STU III-ге жүктелген кілттің құқық деңгейінде жұмыс істейтін бағдарламаларға ғана қолжетімді болар еді). Ол формалды әдістермен бағаланып, Қорғаныс министрлігінің Сенімді Компьютерлік Жүйелерді Бағалау Критерийлері бойынша B2 қауіпсіздік деңгейіне жетті – бағаланған операциялық жүйелердің арасындағы екінші ең жоғары деңгей. 2.0 нұсқасы 1991 жылдың қаңтарында, 3.0 нұсқасы 1992 жылдың сәуірінде және 4.0 нұсқасы 1993 жылдың қыркүйегінде жарияланды. Ол 1995 жылға дейін пайдаланылды.