Энн Карсон: Канадтық ақын, эссеші және классик ғалым

Кіріспе

Канадалық ақын және ғалым (1950 жылы туған)

Энн Патрисия Карсон (21 маусым 1950 жылы туған) – канадалық ақын, эссеші, аудармашы, классиканы зерттеуші және профессор. Торонто университетінде білім алған Карсон 1979 жылдан бері АҚШ және Канада университеттерінде классика, салыстырмалы әдебиет және шығармашылық жазу пәнінен сабақ беріп келеді, оның ішінде Макгилл, Мичиган, Нью-Йорк және Принстон университеттері бар. Бүгінгі күнге дейін жиырмадан астам кітабы мен аудармасы жарық көрген Карсон Гуггенхайм және МакАртур стипендияларын алды, Ланнан әдеби сыйлығының, екі Гриффин поэзия сыйлығының, Т.С. Элиот сыйлығының, Астурия ханшайымы сыйлығының, ағылшын тіліндегі поэзия бойынша генерал-губернатор сыйлығының және ПЕН/Набоков сыйлығының иегері атанды. 2005 жылы канадалық әдебиетке қосқан үлесі үшін Канада орденінің мүшесі болып тағайындалды.

Ерте өмір және білім

Энн Карсон 1950 жылы 21 маусымда Торонтода дүниеге келді. Орта мектепте латын тілінің мұғалімі Карсонды Ежелгі Грекияның әлемі мен тілімен таныстырып, жеке сабақтар берді. Торонто университетінің Сент-Майкл колледжіне қабылданған Карсон бірінші және екінші курстың соңында екі рет оқуын тоқтатты. Оқу бағдарламасының шектеулерінен, әсіресе Мильтонға арналған міндетті курстан көңілі толмаған Карсон қысқа мерзімге графикалық өнер саласына ауысты. Сонымен қатар, ол бір жыл бойы Сент-Эндрюс университетінде грек метрикасы және грек мәтінін сынау пәнін оқыды.

Жазу

Классикалық білім алған және салыстырмалы әдебиет, антропология, тарих және өнерге қызығушылық танытқан Карсон өзінің шығармаларында көптеген салалардағы идеялар мен тақырыптарды үйлестіреді. Ол ежелгі грек және латын әдебиетіне жиі сілтеме жасайды, оны жаңартады және аударады – Эсхил, Катулл, Еврипид, Гомер, Ибик, Мимнермус, Сапфо, Симонид, Софокл, Стезихор және Фукидид сияқты авторлардың еңбектерін. Ол сондай-ақ Эмили Бронте, Пол Селан, Эмили Дикинсон, Георг Вильгельм Фридрих Гегель, Мартин Хайдеггер, Фридрих Хёльдерлин, Франц Кафка, Джон Китс, Гертруда Стайн, Симон Вейл және Вирджиния Вульф сияқты заманауи жазушылар мен ойшылдардың ықпалында болады және оларға сілтеме жасайды. Оның көптеген кітаптары поэзия, эссе, проза, сын, аударма, драмалық диалог, көркем және ғылыми-танымдық әдебиет түрлерін әртүрлі дәрежеде біріктіреді. Карсонның он сегіз кітабының (2021 жылға дейін) алғашқы басылымдары АҚШ-та Альфред А. Кнопф, Нью Дирекшнс және Принстон Университетінің баспасы, Канадада Brick Books және McClelland & Stewart, ал Ұлыбританияда Bloodaxe Books, Jonathan Cape, Oberon Books және Sylph Editions баспаларында жарық көрді.

Шығармалары

Карсонның сынға арналған алғашқы кітабы, 1986 жылы жарық көрген «Эрос ащы-тәтті» эросты ләззат пен күйзелістің бірдей бастан кешірілісі ретінде қарастырады, бұл Сапфоның өзі жасаған «глюкупикрон» сөзімен және кітап атамасындағы «ащы-тәтті» ұғымымен ең жақсы бейнеленген. Кітапта Сапфоның, ежелгі грек романистерінің және Платонның еңбектеріндегі құштарлықтың үшбұрыштық байланыстары қалай көрінетіні зерттеледі. 1981 жылғы «Odi et Amo Ergo Sum» («Мен жек көремін және сүйемін, демек, мен бармын») атты докторлық диссертациясының қайта жұмысланған нұсқасы болған «Эрос ащы-тәтті» оның келесі жариялымдарының негізін қалады, [ ] оның поэзиялық туындыларын билейтін құштарлық туралы идеяларды қалыптастырды.

«Мейіндер жұмыс істемеген уақытта» (2000) – қысқа өлеңдер, өлең-эсселер, эпитафиялар, естелік прозасы, сұхбаттар, сценарийлер және ежелгі грек және латын тілдерінен (Олькман, Катулл, Сапфо және т.б.) аудармаларды қамтитын жинақы туынды.

Қабылдау

Карсонның алғашқы өлеңдер жинағы – 1984 жылғы «Канькула ди Анна» – оның тұңғыш әдеби жүлдесін әкелді: «Бетти Коллади» сыйлығы. Оның алғашқы эсселер жинағы «Ащы-тұзды Эрос» 1986 жылы жарық көргеннен кейін он бес жыл ішінде кең танылды: кітап «алғашқыда грек тағылымын зерттеген еңбек ретінде классикалық қауымдастықты таң қалдырды; содан кейін Сенека, Монтень және Эмерсонның лирикалық эсселеріне шабыттанған, беллетристикалық жанрға қайта оралу ретінде таң қалдырды; және тек 1990-шы жылдардың соңында, «әдебиет» ретінде қайта басылып, жаңа оқырман үшін қайта жаңартылып, ақыры ақындарды таң қалдырды». Мыңжылдық ауысында «Ащы-тұзды Эрос» халыққа кеңінен танылды, 1999 жылы «Modern Library Reader’s List» тізіміне XX ғасырдың 100 үздік беллетристика емес кітабының ішінен енді, ал 2004 жылы «The L Word» телесериалының бір эпизодында есімдері аталды. Оның еңбектеріне ерте мойынұсату Квебек жазушылар федерациясы сыйлығынан (1998 жылға дейін «QSPELL» деп аталды) келді, ол 1993 жылы «Қысқа сөздер» үшін Карсонды шорт-тізімге енгізді, содан кейін 1996 мен 2001 жылдар аралығында үш рет марапаттады («Шыны, ирония және Құдай», «Қызылдың автобиографиясы» және «Күйеуінің сұлулығы» үшін). Ол сондай-ақ 1998 жылы Ұлыбританияда жарық көрген алғашқы өлеңдер жинағы «Шыны және Құдай» үшін Forward Prize сыйлығына үміткер болды. Карсон Гриффин поэзия сыйлығын алған тұңғыш ақын болды («Бос уақыттағы адамдар» үшін, 2001 жыл). Ол 2010 жылғы Гриффин поэзия сыйлығының төрешісі де болды. 2020 жылы оған Астурия ханшайымының әдебиет сыйлығы табысталды, қазылар алқасы оның «қазіргі заманғы жазушылардың арасындағы ең көрнекті жазушылардың бірі екенін көрсететін қарқындылығы мен интеллектуалдық деңгейге жеткенін» атап өтті, сондай-ақ ол «Троялық Норма Джин Бейкер» өлеңдер жинағы үшін 2020 жылғы генерал-губернатордың ағылшын тіліндегі поэзия сыйлығын алды, бұл сыйлыққа ол бұрын 2001 жылы («Бос уақыттағы адамдар» үшін) үміткер болған еді. Сондай-ақ, Лора Янсеннің редакциялаған және 2021 жылы Bloomsbury баспасында жарық көрген «Энн Карсон/ Антикварлық» (sic) еңбегі Карсонның поэзиясында, аудармаларында, эсселерінде және көркемдік өнерінде көрінетін классицизмін зерттейді. Соңғы жылдары Карсон Маргарет Этвуд, Мэриз Конде, Харуки Мураками, Нгуги ва Тхионго, Людмила Улицкая және Кан Сюэ сияқты жазушылармен бірге әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының ықтимал иегері ретінде қарастырылуда.

Carson's first book of poetry – 1984's Canicula di Anna – garnered her first literary prize: the Quarterly Review of Literature Betty Colladay Award. Acclaim for her first book of essays, Eros the Bittersweet, grew in the fifteen years after it was published in 1986: the book "first stunned the classics community as a work of Greek scholarship; then it stunned the nonfiction community as an inspired return to the lyrically based essays once produced by Seneca, Montaigne, and Emerson; and then, and only then, deep into the 1990s, reissued as 'literature' and redesigned for an entirely new audience, it finally stunned the poets." By the turn of the millennium, Eros the Bittersweet had also entered into the popular consciousness, voted onto the 1999 Modern Library Reader's List for the 100 Best Nonfiction books of the 20th century, and mentioned (along with Autobiography of Red) in a 2004 episode of the television series The L Word. Early recognition for her work also came from the Quebec Writers' Federation Awards (known as "QSPELL" until 1998), which shortlisted Carson for Short Talks in 1993 before going on to award her the honour three times between 1996 and 2001 (for Glass, Irony, and God, Autobiography of Red, and The Beauty of the Husband). She was also shortlisted for the Forward Prize in 1998 for Glass and God, her first book of poetry published in the UK. Carson was the first poet to be awarded the Griffin Poetry Prize (for Men in the Off Hours in 2001), She was also a judge for the 2010 Griffin Poetry Prize. In 2020, she was awarded the Princess of Asturias Award for Literature, with the jury noting that she "has attained levels of intensity and intellectual standing that place her among the most outstanding of present day writers". and received the 2020 Governor General's Award for English language poetry for Norma Jeane Baker of Troy, an award she was first shortlisted for in 2001 (for Men in the Off Hours). and Anne Carson/ Antiquity (sic), edited by Laura Jansen and published by Bloomsbury in 2021, which examines Carson's classicism as it emerges in her poetry, translations, essays, and visual artistry. In recent years, Carson has been regarded as a likely candidate for the Nobel Prize in Literature, alongside such writers as Margaret Atwood, Maryse Condé, Haruki Murakami, Ngũgĩ wa Thiong'o, Lyudmila Ulitskaya, and Can Xue.

Оқыту

Карсон өзінің классикалық педагогикалық мансабын 1979 жылы Калгари университетінде бастады, содан кейін Торонто университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Ол сондай-ақ Нью-Йорктегі 92-ші көше Y орталығында Рокфеллер ғалымы ретінде оқыған кезінде (1986–1987) сабақ берді. Доценттік лауазымды алуға мүмкіндік таппаған Карсон 1987 жылы Принстон университетінен кетіп, Атлантадағы Эмори университетінде бір жыл бойы классикалық тілдер мен әдебиетті оқытты, содан кейін Монреальге көшіп, Макгилл университетінде Классика бойынша аспирантураға жетекші болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Калифорния университетінде, Берклиде (2000 жылдың көктемі) және Калифорния өнер және қолөнер колледжінде, Оклендте (2001 жылдың көктемі) оқыды. Карсон 2003 жылы Энн-Арборға және Мичиган университетіне көшіп барды, онда ол 2009 жылға дейін классикалық зерттеулер, салыстырмалы әдебиет және ағылшын тілі мен әдебиеті профессоры болып қызмет етті. 2004 жылы Карсон Оксфорд университетінің поэзия профессоры лауазымына үміткер болды, шамамен 30 ұсыныс бойынша Кристофер Рикс екінші орынды иеленді. 2009 жылы ол тағы да төрт жылдық лауазымға үміткер ретінде қарастырылды. Карсон 2009 жылы Нью-Йорк университетінің шығармашылық жазу бағдарламасына ерекше поэзия шебері және қонақ профессор ретінде қосылды. Әйелі және әріптесі Роберт Карримен бірге ол Нью-Йорк университетінде "Эгоцирк" деп аталатын ынтымақтастық өнері бойынша жыл сайынғы сабақ береді. Карсон 2010–2016 жылдар аралығында Корнелл университетінде Эндрю Д. Уайт атындағы профессор, ал 2013 жылы Стэнфорд университетінде Мор қонақ ақыны (Шығармашылық жазу бағдарламасы) болды. Ол 2014 жылы Бард колледжіне қонақ ерекше жазушы ретінде қосылып, классикалық зерттеулер мен жазба өнерін оқытты. Карсон өзінің мансабының соңғы кезеңіндегі әртүрлі рөлін "кез келген [мәселе]" деп сипаттады, ал ежелгі грек тілін ондаған жылдар бойы оқытуды "толық қуаныш" деп атады. 2023 жылдың мамырында ол Классикалық қауымдастықтың құрметті президенті болып тағайындалды (2023–2024).

Жеке өмір

Карсон жеке өмірі туралы сырлы екені белгілі және оның туындыларын автобиографиялық тұрғыдан қарастыруға қарсы. Ол туралы жариялымдарда көбінесе: "Энн Карсон Канадада дүниеге келді және кәсібі бойынша ежелгі грек тілін оқытады" деген сөзбен ғана тоқталады. Ол өзінің поэзиясын жазба деп атамайды, бірақ оның шығармалары жеке басымен байланысты деп есептеледі. Карсонның алғашқы некесі, ол кезде ол Джакомелли тегін қолданған, сегіз жылға созылып, 1980 жылы аяқталды. Карсон өзінің бірінші күйеуі ажырасқанда оның жазбаларын алып кеткенін (сияқты "Күйеуінің сұлулығындағы" кейіпкерге болғандай) растады, бірақ кейін қайтарып берді. Карсонның әкесі Роберт Альцгеймер ауруына шалдыққан. "Шыныдан жасалған эссе" ("Шыны, ирония және Құдай" жинағынан), "Тым тар" ("Плейнвотер" жинағынан) және "Әкесінің ескі көк кардиганы" ("Бос уақыттағы адамдар" жинағынан) оның психикалық және физикалық денсаулығының нашарлауын көрсетеді. Карсонның анасы Маргарет (1913–1997) "Бос уақыттағы адамдар" романы жазылып жатқанда қайтыс болды. Карсон жинақты "Жай уақытқа қосымша" атты прозалық туындысымен аяқтады, Вирджиния Вульфтің күнделіктері мен қолжазбаларынан сызылған сөздерді пайдаланып, оған ескерткіш жасады. Карсонның ағасы Майкл 1978 жылы есірткі сатуда ұсталды. Кепілдік ақшасын төлемей, ол Канададан қашып кетті және одан кейін оны ешқашан көрген жоқ. 2000 жылы ағасына арнап жасаған және 2010 жылы жарық көрген "Nox" ескерткіші оның ең жеке туындысы деп есептеледі. 2022 жылдың 19 сәуірінде Карсон мен Кьюриге Исландия азаматтығы берілді.