Кіріспе

Мифтік троялық аристократ Пандар /pændərəs/ немесе Пандар /pændər/ (Ежелгі грекше: Πάνδαρος Pándaros) – Троя соғысы туралы әңгімелерде кездесетін троялық аристократ. Гомердің "Илиадасында" ол белсенді және күшті жауынгер ретінде бейнеленген, бірақ ортағасырлық әдебиетте Тройл мен Крессида арасындағы махаббатқа көмектесетін өткір тілді және адал емес тұлғаға айналады. Шекспирдің "Тройл мен Крессида" пьесасында ол қартайған, іздеген және батырлығын жоғалтқан кейіпкер ретінде көрсетіледі, соңында көрермендерге өзінің "ауруларын" мұра етіп беретінін айтып пьесаны аяқтайды.

Классикалық әдебиет

Гомердің "Илиада" дастанында Пандар – белгілі бір садақшы және Ликаонның ұлы. Троя соғысында Троя жағында шайқасқан және Зелеядан әскер тобын бастап келген Пандар алғаш рет "Илиаданың" екінші кітабында кездеседі. Төртінші кітапта ол Афинаның алдауына ілігіп, Трояның құрылуын қалайды және Антенордың ұлы Лаодокустың кейпін киіп, Менелайды жебемен жаралайды, бұл Троялық Еленаның бейбіт түрде оралуына мүмкіндік беретін келісімді бұзады. Одан кейін ол Диомедті жақыннан өлтіруге тырысады, себебі Афина оны қауіпті жебелерінен қорғайды, ал Эней оның керуеншісі болады. Диомед бұл шабуылдан қиындықпен құтылады, бірақ Пандарды керуеннен құлатып, кек қайтарады. Диомед Энейді қуалайды, бірақ оны анасы Афродита құтқарады. Пандар Вергилийдің "Энеида" дастанында Энейдің серігінің есімі болып табылады. Оның бассүйегі "Энеиданың" IX кітабында Тернннің қылышымен тік бойынан екіге бөлінеді, осымен оның өмірі аяқталады және қалған троялықтардың арасында үрей тудырады.

Кейінгі әдебиет

Пандарус Джованни Боккаччоның "Филострато" туындысында пайда болады, онда ол өзінің туысы Крисейда мен Троялық принц Тройлдың, Париж мен Гектордың кіші інісінің қарым-қатынасында делдал рөлін атқарады. Боккаччо бұл оқиғаны 12 ғасырдың ақыны Бенуа де Сент-Мордың "Le Roman De Troie" шығармасынан алған. Бұл оқиға классикалық грек мифологиясының бір бөлігі емес. Пандарус та, "Илиада"дан ат алған ортағасырлық әңгімелердегі басқа кейіпкерлер де Гомердің сол аттас кейіпкерлерінен өте өзгеше. Джеффри Чосердің "Тройл мен Крисейда" (1370 ж.) поэмасында Пандарус сол рөлді қайталайды, бірақ Чосердің Пандарусы Крисейданың туысы емес, оның әйелінің ағасы. Уильям Шекспир ортағасырлық оқиғаны өзінің "Тройл мен Крессида" пьесасында (1609) тағы да пайдаланды. Шекспирдің Пандарусы Чосердің Пандарусынан гөрі осырапты, ол – құмарлыққа берілген және іздесіз адам. Энтони Троллоптың "Герцогтың балалары" романында Омниум герцогы миссис Финннің қызының махаббатын ынталандырғанына күдіктенгенде, оны "әйел Пандарус" деп атайды. Юкио Мисиманың "Теңізден түсіп қалған теңізші" романында Пандарус Рюдзи Цуказаки кейіпкерінің ішкі толғанысы кезінде қысқаша еске алынады.

Жалақы төлеу

Шосер мен Шекспирдің танымал туындыларындағы қартайған, құмарлыққа берілген Пандар бейнесі ағылшын тіліндегі жаңа терминдердің пайда болуына себеп болды. Шосерден шыққан "пандер" (кейінірек "пандерлер" деп қолданылады) – басқалардың құпия сексуалдық қатынастарын жеңілдетіп, көмектесетін адамды білдіреді; ал Шекспирден алынған "to pander" етістігі осы әрекетті танытады. "Пандерер" – бұл, нақтырақ айтқанда, әйелдердің сексуалдық қызметтеріне қол жеткізуді ұйымдастыратын, проституциямен айналысатын еркек, яғни олардың басқарушысы. Сондықтан, заң бойынша, "пандеринг" (құмарлыққа салу) деген айыптау – біреудің басқа адамның сексуалдық қызметтерін сатқаны туралы шағым. "To pander" етістігі сондай-ақ, жалпы мағынада біреудің кемшіліктерін белсенді немесе жасырын түрде қолдауды білдіреді.