Аргентинадағы 2001 жылғы желтоқсан дағдарысы: наразылық толқулар, үкімет отставкасы, экономикалық дағдарыс, банк шоттарына шектеулер. "Барлығы кетісін!" слоганы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргентинадағы азаматтық тәртіпсіздік кезеңі
Period of civil unrest in Argentina
2001 жылғы желтоқсан дағдарысы, кейде Аргентиназо (aɾxentiˈnaso) деп аталады, 2001 жылғы желтоқсанда Аргентинада болған азаматтық тәртіпсіздік пен бүлік кезеңі. Ең қауырсыны оқиғалар 19 және 20 желтоқсанда елдің бас қаласы Буэнос-Айрес, Росарио және басқа да ірі қалаларында орын алды. Бұл Аргентина үкіметіне қарсы халықтың наразылығынан кейін болды, наразылар "Барлығы кетіп қалу керек!" (Lang es) деген ұранмен бірікті, бұл сол кездегі президент Фернандо де ла Руаның отставкаға келуіне және бес үкіметтік шенеунік Аргентина президентінің міндетін атқару кезеңіне әкеп соқты. Бұл тұрақсыздық кезеңі 1998 жылдан 2002 жылға дейін жалғанған экономикалық, саяси және әлеуметтік дағдарыс – Аргентинаның үлкен депрессиясы аясында болды. 2001 жылғы желтоқсан дағдарысы экономика министрі Доминго Каваллоның тапсырмасымен үкіметтің "Коррал" саясатын (Lang es) енгізуіне тікелей жауап болды, бұл адамдардың банктерден ақша алу мүмкіндігін шектеді. 2001 жылдың 19 желтоқсанында президенттің төтенше жағдай жариялағаннан кейін бүліктер мен наразылықтар кеңінен тарады, ал ол ертесі күні отставкаға кетті. Келесі он екі күн бойы институционалдық тұрақсыздық күшейді, осы кезеңде президенттің ізбасары Адольфо Родригес Саа да отставкаға кетті. Тұрақсыздық деңгейі төмендесе де, 2001 жылғы желтоқсан оқиғалары Аргентина үкіметінің заңдылығына соққы болды, ол келесі жылдарға дейін сақталды. Наразылық акцияларына қатысушылардың көп бөлігі ешқандай саяси партияға немесе ұйымға жатпады. Наразылықтар барысында полиция мен қауіпсіздік күштері 39 адамды өлтірді, олардың көпшілігі Перонист оппозициясы басқаратын провинциялардағы қызметтен босату кезінде қаза тапты. Қаза тапқан 39 адамның тоғызы – кәмелетке толмағандар.
The December 2001 crisis, sometimes known as the Argentinazo (aɾxentiˈnaso), was a period of civil unrest and rioting in Argentina, which took place during December 2001, with the most violent incidents taking place on 19 and 20 December in the capital, Buenos Aires, Rosario and other large cities around the country. It was preceded by a popular revolt against the Argentine government, rallying behind the motto "All of them must go!" (Lang es), which caused the resignation of then president Fernando de la Rúa, giving way to a period of political instability during which five government officials performed the duties of the Argentine presidency. This period of instability occurred during the larger period of crisis known as the Argentine great depression, an economic, political, and social crisis that lasted from 1998 until 2002. The December 2001 crisis was a direct response to the government's imposition of "Corral" policies (Lang es) at the behest of economic minister Domingo Cavallo, which restricted people's ability to withdraw cash from banks. Rioting and protests became widespread on 19 December 2001, immediately following the president's declaration of a state of emergency and his resignation on the following day. A state of extreme institutional instability continued for the next twelve days, during which the successor president Adolfo Rodríguez Saá resigned as well. While the degree of instability subsided, the events of December 2001 would become a blow against the legitimacy of the Argentine government that would persist for the following years. The majority of the participants in the protests were unaffiliated with any political party or organization. Over the course of the protests, 39 people were killed by police and security forces, most of them during sackings in provinces governed by the Peronists opposition. Of the 39 killed, nine were minors.
Аргентина экономикасы
Фернандо де ла Руа, Еңбек, Әділет және Білім одағының үміткері ретінде, 1999 жылдың желтоқсанында экономикалық дағдарыстың ортасында президенттік лауазымға келді. Бұл дағдарыс 1991 жылы қабылданған, аргентиналық песоның құнын АҚШ долларына бекіткен конвертация жоспарының (Lang es) салдарынан туындады. Алдыңғы президент Карлос Менем жүргізген саяси реформалар инфляцияны төмендетуге жетістік әкелсе де, оның экономикалық саясатының жағымсыз әсерлері 1997 жылдан бастап көріне бастады. Аргентина үкіметі песоны долларға конвертациялауды сақтау үшін американ долларының көп көлемін қамтамасыз етуге тиіс болды. Бастапқыда, бұл қамтамасыз ету Аргентина мемлекетіне тиесілі барлық дерлік кәсіпорындар мен зейнетақы қорларын жекешелендіру арқылы жүзеге асырылды. Жекешелендіру процесі аяқталғаннан кейін, Аргентинаның ауыл шаруашылығына негізделген экономикасы мемлекеттік қазынаға жеткілікті доллар ағынын ұстай алмады, соның салдарынан мемлекеттік қарыз көлемі арта бастады.
Fernando de la Rúa, as the candidate for the Alliance for Work, Justice and Education, had assumed the role of president in December 1999 in the middle of a recession, which was caused in part by the Convertibility plan (Lang es) passed in 1991 which pegged the value of the Argentine peso to the United States dollar. While political reforms under the previous president Carlos Menem had succeeded in reducing inflation, the downsides of his economic policies became more and more apparent starting in 1997. Maintaining the convertibility of pesos to dollars required the government of Argentina to obtain an abundant supply of American dollars. At first, this supply was maintained by the privatization of nearly all of the Argentine state's industries and pension funds. As the privatization process was completed, Argentina's agriculture export based economy was unable to maintain a sufficient flow of dollars to the state, and the system began to require more and more sovereign debt.
Фернандо де ла Руаның президенті
1999 жылғы сайлауда Альянстың жеңіске жетуіне ықпал еткен басты факторлардың бірі – айырбастау жоспарын сақтау туралы берген уәдесі болды. Де ла Руаның сайлау науқанындағы сөздерінің бірі: "Менің жанымда бір песо, бір доллар" (Lang es) деп жарияланды. Халықаралық экономикалық жағдайдың өзгеруіне (Аргентинаның маңызды экономикалық серіктесі Бразилиядағы экономикалық төмендеулерді қоса алғанда) және солшылдар мен кейбір перонистер тарапынан валюталық тәуелсіздікті күшейтуге қатысты талаптардың артуына қарамастан, Альянс ең қымбат бағамен де қолданыстағы жағдайды сақтауға бекінді.
One of the key factors leading to the victory of the Alliance in the 1999 elections was its promise to uphold the convertibility plan. One of de la Rúa's campaign slogans declared "With me, one peso, one dollar" (Lang es). Despite a changing international economic situation (including economic downturns in Brazil, one of Argentina's key economic partners), and mounting demands for increased monetary sovereignty from the left and some Peronists, the Alliance committed itself to maintain the status quo at all costs.
2000 жылғы қазандағы дағдарыс
Де ла Руаның саяси жағдайы қиын болды. 1999 жылы билікке келуі Радикалдық азаматтық одақ пен FrePaSo құраған, сол жылы өткен президент сайлауында биліктегі Әділет партиясын (перонист партиясын) жеңуге қол жеткізген Еңбек, Әділдік және Білім беру альянсының (Lang es) арқасында мүмкін болды. Бірақ Альянс (осылай танылған) Сенатта және Өкілдер палатасында көпшілікке ие бола алмады, сондай-ақ провинциялық сайлауда перонисттерге ұтылып, Буэнос-Айрес, Кордова және Санта-Фе провинциялары сияқты маңызды және ірі округтерде билікте қалды. Үкіметтік коалиция бастапқыда-ақ шиеленіске толы болды; FrePaSo жетекшілері үкіметте "екінші дәрежелі" рөлде болуына наразылық білдірді (Буэнос-Айрес облысының губернаторына үміткерліктен кейін осы лауазымға мәжбүр болды), ал Радикалдар партия ішінде солшыл және оңшыл топтарға бөлінді (Де ла Руа партияның консерваторларының басшысы болды), әсіресе экономикалық саясат мәселесінде. 2000 жылдың соңында Аргентинаның барлау қызметі SIDE-дың көптеген сенаторларға үлкен пара беріп, даулы Еңбек реформасы заңын қабылдауы туралы хабарламадан кейін саяси дағдарыс орын алды. SIDE басшысы Фернандо де Сантибанес Де ла Руаның жақын досы болды. Дағдарыс 2000 жылдың қазан айында вице-президент Карлос Альварес Де ла Руаның жемқорлыққа қарсы күреске бейім еместігіне байланысты отставкаға шығуымен күшейді.
De la Rúa's political situation was precarious. His arrival to power in 1999 had been possible thanks to the Alliance for Work, Justice and Education (Lang es), a coalition formed by the Radical Civic Union and the FrePaSo, which managed to defeat the incumbent Justicialist Party (the Peronist party) in that year's presidential elections. However, the Alliance (as it was known) failed to achieve a majority in the Senate and the Chamber of Deputies, and lost the provincial elections to the Peronists, who then remained in charge of large and critical districts such as the Buenos Aires, Córdoba and Santa Fe provinces. The government coalition was strained from the first moment; the FrePaSo leaders resented being "junior members" of the government (being forced to that position after losing their bid to the Governorship of Buenos Aires), while the Radicals were divided between their left and right leaning factions (De la Rúa was a leader of the party's conservatives), especially regarding economic policy. In late 2000 a political scandal broke out when it was reported that SIDE, Argentina's intelligence service, had paid massive bribes to a number of senators to approve a controversial Labor Reform Act. The head of SIDE, Fernando de Santibañes, was a personal friend of De la Rúa. The crisis came to a head in October 2000 when Vice President Carlos Álvarez resigned, citing De la Rúa's unwillingness to tackle corruption.
2001 жылғы наурыз дағдарысы
Де ла Руаның экономикалық саясаты 2001 жылдың наурыз айында экономика министрі Хосе Луис Махинеаның қызметтен кетуімен ауыр соққыға ұшырады. Оның орнына сол кездегі қорғаныс министрі Рикардо Лопес Мерфи қысқа мерзімге тағайындалды, бірақ ол өзінің шок бағдарламасына кері реакциядан кейін отставкаға кесуге мәжбүр болды. Лопес Мерфиден кейін екі апта өткен соң Доминго Кавалло тағайындалды, ол 1991-1996 жылдар аралығында экономика министрі болып қызмет еткен және Менем президенттігі кезінде Convertibility жоспарының бастамашысы болған еді. Экономикалық жағдайдың нашарлауы мен сыртқы қарыздың артуына байланысты үкімет Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) бақылауымен екі ірі қарызды кеңейту және қайта қаржыландыру кампаниясын жүзеге асырды, олар тиісінше "Қорғау" (Lang es) және "Мегаайырбас" (Lang es) деп аталды. Мегаайырбас туралы жемқорлық пен ақша жылу туралы айыптаулар бастапқы күндерден-ақ көтерілді. Дағдарыс сонымен қатар барлық FrePaSo кабинет министрлерінің отставкасына әкеліп, де ла Руаны саяси қолдаусыз қалдырды. 2001 жылдың қазан айында өткен парламент сайлауы үкімет үшін апатқа ұласты, ол Сенатта және Өкілдер палатасында көптеген орындарын перонистерге жоғалтты. Сайлау қорытындылары Аргентина сайлаушылары арасындағы наразылықтың күшеюін де көрсетті, олар миллиондаған дауысты жарамсыз немесе бос деп тастады. Перонистер Аргентина Сенатының уақытша төрағасы болып сенатор Рамон Пуэртаны тағайындау мүмкіндігін пайдаланды, бұл Де ла Руаның саяси әлсіздігін одан әрі күшейтті, өйткені Аргентина жүйесінде Сенат төрағасы вице-президенттен кейін президенттікке мұрагер болып табылады. Өзінің вице-президенті болмағандықтан, Пуэртаның тағайындалуы Де ла Руаның перонисттік вице-президенті болғанын білдірді. Әлеуметтік тәртіпсіздік те күшейді. 1990 жылдардың соңынан бастап Аргентинада наразылық қозғалыстары пайда болды, олардың ішінде ең белгілісі – бастапқыда жұмыссыз жұмысшылардан құралған пикетеролар ("пикетшілер") болды. Пикетеролар мемлекеттік субсидиялар мен басқа да әлеуметтік жәрдемдерді талап етіп, маңызды жолдар мен тас жолдарды жапты. Олар 2001 жылдың наурыз айындағы дағдарыс кезінде ерекше көзге түсті. Дағдарыс 2001 жылдың 29 қарашасында шегіне жетті, ірі инвесторлар банктерден ақшаларын шығара бастады, нәтижесінде капитал қашуға байланысты Аргентинаның банк жүйесі құлады. Бұл жағдайды ХВҚ-ның Аргентинаның қарызын қайта қаржыландырудан бас тартуы одан әрі ушықтырды.
De la Rúa's economic policies suffered a severe blow in March 2001 when Economy Minister José Luis Machinea resigned from office. He was briefly replaced by the then Defense Minister Ricardo López Murphy, who himself was forced to resign following negative reception to his shock program. After only two weeks in office, López Murphy was replaced by Domingo Cavallo, who had previously served as Economy Minister between 1991 and 1996, and who was the original author of the Convertibility plan during Menem's presidency. Because of the worsening economic situation and mounting foreign debt, the government enacted two enormous campaigns of debt expansion and refinancing under the supervision of the International Monetary Fund (IMF), named "The armoring" (Lang es) and "The Megaexchange" (Lang es) respectively. From the first moment, there were allegations of corruption and money laundering about the megacanje. The crisis also caused the resignation of all the FrePaSo Cabinet ministers, leaving de la Rúa without political support. The congressional elections of October 2001 were a disaster for the government, which lost many of its seats in the Senate and the Chamber of Deputies to the Peronists. The election results marked also a growing unrest within Argentina's voters, who took to cast millions of null or blank votes. The Peronists seized the opportunity to appoint Senator Ramón Puerta to be President Pro Tempore of the Argentine Senate, a situation which added to De la Rúa's political weakness since in the Argentine system the President Pro Tempore of the Senate is next in line for the Presidency after the Vice President. With no Vice President of its own, Puerta's designation meant that De la Rúa had a virtual Peronist Vice President. Social unrest was also growing. Since the late 1990s, protest movements had formed in Argentina, notably the piqueteros ("picketeers"), initially made up of unemployed workers. The piqueteros blockaded major roads and highways demanding government subsidies and other welfare measures. They featured prominently during the March 2001 crisis. The crisis reached a breaking point on 29 November 2001, as major investors began to withdraw their deposits from the banks, summarily causing the collapse of the Argentine banking system due to capital flight. This was compounded by the IMF's decision to refuse to refinance Argentina's debt.
Коралито
2001 жылдың желтоқсанының басында ХВҚ Аргентинаға қаражат ағынын тоқтатты, нәтижесінде капиталдың қашуы бақылаудан шықты, 2001 жылдың басынан бері Аргентина банктеріндегі ақшаның 25% алынып тасталды. 2 желтоқсанда Қаржы министрі Кавалло аптасына 250 доллар көлемінде ұлттық қолма-қол ақша алу лимитін жариялады. Халық пікірі өте теріс болды, әсіресе орта тап арасында (ескеріп өтсек, апталық алу лимиті Аргентина халқының көпшілігінің барлық жинақтарынан асып түсті), олар үшін экономикалық дағдарыс саяси сенімсіздікке әкеп соқты. Желтоқсан айы бойы наразылық акциялары өтті, бірақ ең ірі және маңызды наразылықтар 19 және 20 желтоқсанда болды. Адамдар кредиттік карталар, чектер және басқа қолма-қол ақшасыз төлем түрлері арқылы ақшаларын қолдана алғанымен, бұл шараларды енгізу жалпы халық үшін, әсіресе кәсіпкерлер үшін кешігулер мен қиындықтар тудырды. Барлық банктердегі ұзын кезеңдер мен саяси дағдарыстың күшеюі Аргентинаның саяси жағдайын шиеленістірді. Де ла Руаның жағдайы тұрақсыз болды, ал католик шіркеуінің желтоқсан ортасында үкімет пен оппозиция арасында делдалдық жасау әрекеті сәтсіз аяқталды. 16-19 желтоқсан аралығында жұмыссыз белсенділер мен наразылар қатысқан бірнеше оқиға болды, олар супермаркеттерден азық-түлік пакеттерін беруді талап етті. Бұл оқиғалар 18 желтоқсанда Росарио және Үлкен Буэнос-Айрес аймақтарында супермаркеттер мен дүкендерді тонауға ұласты.
At the beginning of December 2001, the IMF cut off the flow of funds to Argentina and capital flight became uncontrollable, with 25% of all the money in Argentine banks having been withdrawn since the beginning of 2001. On 2 December, Finance Minister Cavallo announced a national cash withdrawal limit of $250/week. Popular opinion was very negative, especially amongst the middle class (bearing in mind that the weekly withdrawal limit was higher than the total savings of the majority of the Argentine population), for whom the economic crisis caused a breach of political confidence. Protests were held throughout December, although the largest and most important protests were those held on 19 and 20 December. Although people could still use their money via credit cards, checks and other forms of non cash payments, the enforcement of these measures caused delays and problems for the general population and especially for businesses. Massive queues at every bank and growing reports of political crisis contributed to inflame Argentina's political scenario. De la Rúa's position had become unsustainable, and an attempt by the Catholic Church to mediate between the government and the opposition in mid December failed. Between 16 and 19 December there were several incidents involving unemployed activists and protesters who demanded the handing out of food bags from supermarkets. These incidents ended up with outright looting of supermarkets and convenience stores on 18 December, taking place in the Rosario and Greater Buenos Aires areas.
Жалпы ереуіл және тонау
13 желтоқсанда Жалпы еңбек конфедерациясы мен Аргентина жұмысшыларының орталық одағы де ла Руа үкіметінің саясатына қарсы жетінші жалпы ереуіл жариялады. Ереуілге қатысу деңгейі жоғары болды, оның ішінде жалпы ереуілге көбінесе қатыспайтын қаржы секторы және кәсіподаққа мүше емес жұмыс орындары сияқты салалар да қатысты. Ереуіл кезінде кейбір қалалардың жұмысшылар аудандарында тәртіпсіздіктер болды, оларды көбінесе ереуілдегі пикетеролар қоздырды. Елдің ішкі аймақтарында және Буэнос-Айрестегі әртүрлі сауда орталықтарында тонау оқиғалары тіркелді. Мыңдаған адам тонау, жүк көліктерін тонау және көшелерді жабуға қатысты. 13-19 желтоқсан аралығында қауіпсіздік күштері мен дүкен иелері салдарынан жеті адам қаза тапты.
On 13 December, the General Confederation of Labour and the Argentine Workers' Central Union declared their seventh general strike against the policies of de la Rúa's government. The strike had a high participation rate, including strikes in sectors that rarely participated in general strikes, such as the financial sector and un unionized workplaces. During the time of the strike, there were riots in the working class neighborhoods of some cities, largely instigated by the striking piqueteros. Looting occurred in various commercial districts in the country's interior and in Buenos Aires. Thousands of people participated in looting, truck robbery, and street blocking. From 13 to 19 December, seven people were killed by security forces and shopowners.
19 желтоқсан
Күні бойы жаңа тонаулар орын алды, және үкімет перонист агитаторларының наразылықтарды, әсіресе Буэнос-Айрес провинциясында қоздырып отыр деп санады. Бұл, тонаулар көбінесе перонисттер басқаратын қалаларда орын алғанын, ал Буэнос-Айрес провинциялық полициясы (соңғы есепте Буэнос-Айрес губернаторы Карлос Рукауфқа бағынышты болған) тәртіпті қалпына келтіруде ерекше жұмсақтық танытқанын байқағаннан кейін болды. Аргентинаның ірі қалаларында зорлық-зомбылық күшейген кезде президент Де ла Руа тәртіпті қалпына келтірудің басқа амалдарын қарастыра бастады. Алғашқы қарастырылған нұсқа – зорлық-зомбылықты басу үшін әскери күш енгізу. Алайда, Аргентина заңнамасы полиция мен қауіпсіздік күштерінің күші жетпесе, ішкі қауіпсіздік мәселелеріне әскери араласуға тыйым салады, бұл жағдайды Бірлескен Бас Штабтың төрағасы және Армия, Әскери-теңіз күштері мен Әуе күштері Бас Штабтарының басшылары дереу атап өтті. Әскерилер сондай-ақ, олардың орналасуы Конгресте қабылданған заңмен бекітілсе ғана араласатынын мәлімдеді, екі палатадағы перонисттік көпшілік ескерілгенде, мұндай нәрсе мүмкін емес еді. Аргентина әскері зорлық-зомбылық одан әрі өршісе, жауапкершілікті қабылдауға құштар емес еді, өйткені бұрынғы тәжірибеден сабақ алды, президент Изабель Перон 1970 жылдардағы бүлікші партизандық қозғалыстармен күресу үшін шығарған жарлықты еске алды (қараңыз, «Қанды соғыс»). Әскери араласу мүмкін болмағандықтан, Де ла Руа елде төтенше жағдай (де-факто, қоршау) жариялады, зорлық-зомбылықты тоқтату үшін Федералдық полиция, Ұлттық жандармерия (шекара күзеті) және Әскери-теңіз префектурасы (жағалау күзеті) күштерін жұмылдырды. Кейін сол түні Де ла Руа телеарна арқылы халыққа жүгініп, төтенше жағдай жариялады және перонистерді «ұлттық бітім үкіметін» құру үшін келіссөздерге шақырды. Хабарламадан кейін Буэнос-Айрес және басқа да ірі қалаларда спонтанды касеролазолар («кастрюль соғу») өтті, бұл орта таптың наразылығын білдірді. 19 желтоқсан Доминго Каваллоның отставкаға келуімен аяқталды, ол үкіметтегі қолдауын жоғалтқан еді. Наразылық топтары Буэнос-Айрес бойынша жиналды, олардың кейбіреулері Майо алаңына жетті, онда Федералдық полиция күштерімен қақтығыстар болды.
Throughout the day new lootings took place, and the Government believed that Peronist agitators were fueling the protests, especially in the province of Buenos Aires. This came after noting that the lootings often took place in Peronist governed towns, and that the Buenos Aires Provincial Police (which ultimately answered to Buenos Aires Governor Carlos Ruckauf, a top Peronist) was strangely mild in restoring order. With violence mounting across Argentina's major cities, President De la Rúa began to consider alternative measures to restore order. The first option considered was to deploy the military to contain the violence. However, Argentine legislation forbids military intervention in domestic security matters unless the police and security forces are overwhelmed, a situation quickly pointed out by the Chairman of the Joint General Staff and the Chiefs of Staff of the Army, Navy and Air Force. The military also pointed out that they would only intervene if their deployment was authorized by a law voted in Congress, something impossible given the Peronist majority in both Houses. The Argentine military was unwilling to take the blame if violence grew worse, learning from what had previously happened when President Isabel Perón issued an executive order commanding them to fight the subversive guerrilla movements of the 1970s (see Dirty War). With military intervention no longer an option, De la Rúa resorted to declare a state of siege (essentially a state of emergency) throughout the country, deploying the Federal Police, the National Gendarmerie (border guard) and the Naval Prefecture (coast guard) to contain the growing violence. Later that night, De la Rúa addressed the nation to announce the state of siege and to call the Peronists to negotiate a "government of national unity". Following the broadcast, spontaneous cacerolazos ("pot banging") took place throughout Buenos Aires and other major cities, signaling the middle class' own unrest. 19 December concluded with the resignation of Domingo Cavallo, who had lost whatever support he had within the government. Groups of protesters mobilized throughout Buenos Aires, some of them arriving to Plaza de Mayo, where there were incidents with the Federal Police forces.
20 желтоқсан
Жұмыссыздар мен солшыл топтардың наразылығы ретінде басталған оқиға, касеролазолармен орта таптың наразылығына ұласты, ал Каваллоның отставкасы жағдайды бажайлап тыныштандырмады. Де ла Руа әкімшілігі әскерилермен бірлесіп, азық-түлік тарату жоспарын келісті, бірақ Әлеуметтік даму министрлігінің қатынаспауы салдарынан жоспар сәтсіз аяқталды. Таң бойы наразылық білдірушілердің топтары қоршау жағдайына қарамастан, Пласа-де-Майоға жиналды. Үкіметтің бұйрығымен әрекет ететін Федералды полиция, наразылықты бақылауға тырысты. Полицияның әрекетін тоқтатуға бағытталған федералды судьяның әрекеті ескерілмеді, және наразылық білдірушілердің жаңа топтарының келуімен жағдай нашарлады. Зорлық-зомбылық күшейген кезде, президент Де ла Руа Буэнос-Айрестегі барлық ақпарат құралдарына цензура салуға әрекеттенді. Мақсаты – төтенше жағдайды пайдаланып, телеарналарды ағымдағы оқиғаларды көрсетуден тоқтатып, төтенше жағдай туралы бағдарламалар беруге мәжбүрлеу болатын. Алайда, бұл жоспар да сәтсіз аяқталды, себебі Де ла Руаның өзінің Ақпарат хатшысы оның нұсқауларын орындаудан бас тартты. Мемлекеттік репрессия Аргентина ішінде де, сыртта да жарияланды, бұл Пласаға тағы да көп адамдардың жиналуына себеп болды. Полиция мен наразылық білдірушілер арасындағы зорлық-зомбылық елдің барлық аймақтарына тарады. Ең ауыр оқиғалар Пласа-де-Майода болды, онда бес адам қаза тапты. Қолдағы мүмкіндіктері азайып бара жатқан Де ла Руа, сағат 16:00-де ұлттық телеарнаға шығып, перонистерге үкіметке қосылып, елге бейбітшілік орнатуға шақырды. Сол сәтте Сан-Луис провинциясында перонист губернаторлардың кеңесі өтіп жатты. Үш сағаттан кейін, Депутаттар палатасының перонисттік фракциясының басшысы Хумберто Роджеро, Перонист партиясы "ұлттық бітім үкіметіне" қатыспайтынын мәлімдеді. Перонистердің жауабын естіген Де ла Руа, отставкаға кететінін шешті. Пласа-де-Майодағы жағдай (Президент сарайының – Каса Росаданың алдында) Де ла Руаның Оливосқа, ресми резиденциясына машинамен келуіне мүмкіндік бермейтіндей шиеленісті болды. Сондықтан президенттің күзеті оны Каса Росададан Әскери-әуе күштерінің тікұшағымен алып кетуге шешім қабылдады. Де ла Руаның тікұшақпен "қашуының" суреттері бүкіл елге тарады. Зорлық-зомбылық бірте-бірте басылды. Күннің соңына қарай 26 адам қаза тапты, оның бесеуі Буэнос-Айресте. Альварес бір жыл бұрын отставкаға кеткендіктен, Сенаттың төрағасы Рамон Пуэрта, Конгресс Де ла Руаның орнын басатын адамды тағайындағанша, Уақытша президент міндетін атқарды.
What had begun as rioting by unemployed and leftist leaning groups had turned into a middle class protest with the cacerolazos, and the resignation of Cavallo did nothing to calm down the situation. The De la Rúa administration had agreed with the military to participate in an emergency handing out of food, however, the plan failed due to lack of cooperation from the Ministry of Social Development. Throughout the morning, groups of protesters converged on Plaza de Mayo despite the state of siege. The Federal Police, acting under orders from the government, proceeded to try to control the protests. An attempt by a federal judge to halt police operations was disregarded, and the situation worsened with the arrival of new groups of protesters. As violence expanded, President De la Rúa tried to impose censorship on all news outlets from Buenos Aires. The idea was to use the state of siege to force the television networks to stop transmitting current events and broadcast emergency programming. This plan also failed because De la Rúa's own Media Secretary refused to carry out his instructions. The state's repression was thus broadcast both within Argentina and abroad, causing further mobilizations toward the Plaza. Violent incidents between the police and protesters spread throughout the country. The most notorious ones took place at the Plaza de Mayo, where five people were killed. With his options steadily being reduced, De la Rúa went onto national television at 4 p. m. to offer the Peronists to join the government and try to bring some peace to the country. At that time, a caucus of Peronist governors was taking place at a country villa in the province of San Luis. Three hours later, Humberto Roggero, head of the Peronist bloc of the House of Deputies, announced that the Peronist Party would not be a part of a "government of national unity". When he heard the Peronists' response, De la Rúa decided to resign from office. The situation on Plaza de Mayo (right in front of the Casa Rosada, the Presidential Palace) was still too violent for De la Rúa to leave by car to his official residence at Olivos. Thus, the President's security detail decided to take him out of the Casa Rosada on board an Air Force helicopter. The iconic images of De la Rúa's "escape" by helicopter were broadcast throughout the country. The violence slowly abated. By the end of the day, 26 people had died, five of them in Buenos Aires. With Álvarez having resigned a year earlier, the President Pro Tempore of the Senate, Ramón Puerta, took over as Interim President until Congress could appoint a successor to De la Rúa.
Жәбірленушілер мен қылмыстық тергеу
Барлығы, желтоқсандық тәртіпсіздіктер кезінде полиция күштері 36 адамды өлтірді, оның ішінде 7 бала болды. Зорлық-зомбылықтың ең көп оқиғасы Буэнос-Айрестің Плаза-де-Майо алаңында болды, бұл Аргентинада "Плаза-де-Майо қырғыны" (Лангес) деп белгілі болды, онда 5 адам қаза тауып, 227 адам жарақат алды. Бұл қылмыстар тергелді және сотқа жеткізілді. Он жеті адам адам өлтіру және адам өлтіруге талпыну қылмыстары бойынша айыпталды, олардың арасында сол кездегі Қауіпсіздік хатшысы Энрике Матов және Аргентина Федералдық полициясының бұрынғы басшысы Рубен Сантос та бар. Әртүрлі шенеуніктер мен полиция қызметкерлері айыпталып, түрмеге кесілді, бірақ 2016 жылға дейін желтоқсандық тәртіпсіздіктер кезіндегі зорлық-зомбылыққа қатысты көптеген істер алға жылжуда үлгермеді.
All told, 36 people were killed by police forces during the December riots, including 7 children. The largest incidence of violence was in the Plaza de Mayo of Buenos Aires, in what would become known in Argentina as the "Plaza de Mayo Massacre" (Lang es), where 5 people were killed and 227 were injured. These crimes were investigated and brought to court. Seventeen people were charged with murder, attempted murder, including the then Secretary of Security Enrique Mathov and the former head of the Argentine Federal Police, Ruben Santos. While various officials and police officers have been charged and sentenced to prison, as of 2016 the majority of cases pertaining to violence during the December riots have not moved forward.
Родригес Саа әкімшілігі
Ацефалия туралы заңға сәйкес Пуэрта Заң шығарушы Ассамблея (Сенат пен Депутаттар Палатасының бірлескен отырысы) шақырылып, Конгресс мүшесі немесе провинциялық губернатор жаңа президент болып тағайындалғанға дейін ғана президент болар еді. Сан-Луисте бас қосқан перонист губернаторлары – сол кездегі Аргентинаның ең ықпалды тұлғалары – кімді ұсыну керектігі мәселесінде келіспеді. Үш ірі провинцияның губернаторлары – Буэнос-Айрес облысының Карлос Рукауф, Кордова облысының Хосе Мануэль де ла Сота және Санта-Фе облысының Карлос Реутеман – үш «табиғи үміткер» саналды. Уақытша шешім ретінде губернаторлар Сан-Луис облысының губернаторы Адольфо Родригес Саані ұсынды. Конгрестің екі палатасындағы перонистердің басымдығы Родригес Сааның 22 желтоқсанда сайлануын қамтамасыз етті. Де ла Руаның өкілеттігі 2003 жылы аяқталғанымен, кейбір сарапшылар Аргентинаны дағдарыстан шығару үшін халықтың қолдауымен сайланған президент қана шамасы жетеді деп сақты. Осы мақсатта Родригес Саа 3 наурызда өтетін президенттік сайлауға дейін үш айға ғана уақытша президент болып тағайындалды. Қажет болған жағдайда 17 наурызда екінші тур өтеді. Жеңімпаз 5 сәуірде де ла Руаның қалған мерзіміне билікке келеді. Алайда, Родригес Саа уақытша президент болуға мүлдем разы болған жоқ. Ол бастапқыда өзіне халықтың құрметін табуға бағытталған амбициялық жобаларға кірісті. Ант қабылдау сөзінде Аргентинаның сыртқы қарызын төлемейтінін жариялады, бұл Конгресс мүшелерінен ыстық қолдауға ие болды. Содан кейін ол тұтынуды ынталандыру үшін песо мен долларға қоса «үшінші валюта» енгізілетінін хабарлады. Кейін Родригес Саа «кір соғыс» кезінде адам құқықтарын бұзды деген айыппен шетелдік соттар іздеп отырған бұрынғы әскери шенеуніктерді экстрадициялайтынын мәлімдеді. Тағы бір қадам – төтенше жағдай режимін тоқтату. Сонымен қатар, Кабинетке кейбір таныс емес адамдар тағайындалды. Ең әйгілісі – Аргентина саясатындағы ең сыбайлас тұлғалардың бірі саналатын Буэнос-Айрес қаласының бұрынғы мэрі Карлос Гросоның тағайындалуы болды. Родригес Саа сондай-ақ басқа перонист губернаторларынан билікті тартып алуға жасалған әрекет ретінде танылған қадам ретінде күшті перонист кәсіподақтарына жүгінді. Буэнос-Айресте жаңа тәртіпсіздіктер мен касеролазолар орын алды, наразылардың кейбіреуі Конгресс сарайына кіріп, жиһаздарды өртеп жіберді. 30 желтоқсанда Родригес Саа Мар-дель-Платаның оңтүстігіндегі Чападмалалдағы президенттік резиденцияда перонист губернаторларының саммитін шақырды. Перонист губернаторларының он төрт адасының тек бесеуі ғана қатысты. Өз партиясынан қолдау таппағанын түсінген Родригес Саа туған облысына оралып, билікке келгеніне бір аптадай уақыт өткен соң президенттік лауазымынан кетіп қалды.
According to the Acephaly Act, Puerta would only be president until the Legislative Assembly (a joint session of the Senate and the House of Deputies) convened and appointed a new president from either one member of Congress or a provincial governor to complete the resigning President's period. The Peronist governors assembled at San Luis arguably the most powerful men in Argentina at the period were divided on whom to nominate. There were three "natural candidates", who were the governors of the three largest provinces: Carlos Ruckauf of Buenos Aires, José Manuel de la Sota of Córdoba and Carlos Reutemann of Santa Fe. As a temporary arrangement, the governors decided to nominate Adolfo Rodríguez Saá, Governor of San Luis. The Peronists' easy majority in both houses of Congress ensured that Rodríguez Saá was elected on 22 December. While de la Rúa's term expired in 2003, some argued that only a president legitimated by popular vote would be able to bring Argentina out of the crisis. To that end, Rodríguez Saá was designated as interim president for only three months, until presidential elections were held on 3 March. If needed, a ballotage would be held on 17 March. The winner would take office on 5 April for the balance of de la Rúa's term. However, Rodríguez Saá didn't seem at all satisfied with being a caretaker president. From the first moment, Rodríguez Saá embarked on ambitious projects aimed at giving him popularity. In his inaugural speech, he announced that Argentina would default on its foreign debt, an announcement received by rousing applause from the members of Congress. He then proceeded to announce the issuing of a "third currency" (alongside the peso and the dollar) to boost consumption. Later on, Rodríguez Saá announced that he would extradite every former military officer charged with human rights abuses during the Dirty War who was requested by foreign courts. Another measure was to stand down the state of siege. There were also some unpopular designations to the Cabinet. The most notorious one was the appointment of former Mayor of Buenos Aires Carlos Grosso, arguably one of the most corrupt figures in Argentine politics. Rodríguez Saá also courted the powerful Peronist trade unions in a move that was recognized as an attempt to wrestle power from the other Peronist governors. New riots and cacerolazos took place on Buenos Aires, with some protesters entering the Congress Palace and burning furniture. On 30 December, Rodríguez Saá called for a summit of Peronist governors at the Presidential holiday retreat of Chapadmalal, south of Mar del Plata. Of the fourteen Peronist governors, only five attended. Realizing that he lacked support from his own party, Rodríguez Saá returned to his home province to announce his own resignation to the Presidency after barely a week in office.
Эдуардо Духалде тағайындалды
Рамон Пуэрта уақытша президенттік қызметтен қайта бас тартып, Сенаттың уақытша президенті лауазымынан кетті. Президент, вице-президент және Сенаттың уақытша президенті болмағандықтан, Аргентина президенттігі кезегі бойынша келесі адамға – Депутаттар палатасының спикері Эдуардо Каманоға жүктелді. Камано жаңа заң шығару жиналысы шақырылғанға дейін қызметін атқаруы тиіс еді. Жиналыс 2002 жылдың 1 қаңтарында өтті және сенатор Эдуардо Духальдені президенттікке тағайындамас бұрын ұзақ талқылады. Духальде Перонист партиясының жетекші тұлғаларының бірі болды. Алайда, көптеген адамдар 1999 жылғы президенттік сайлаудағы жеңілісінен кейін Духальденің саяси мансабының аяқталғанын ойлады. Тағдырдың ирониясы ретінде, Духальде сайлауда жеңген Фернандо де ла Руаның мерзімін аяқтауға шақырылды. Бұл уақытша президенттік болмады, өйткені Духальде 2003 жылғы президенттік сайлауға дейін Де ла Руаның үзілген мерзімін аяқтауға тағайындалды. Экономика мәселесінде Духальде және оның Экономика министрі Хорхе Ремес Леников банк шоттарын одан да қатаң түрде тоңдыруға шешім қабылдады, содан кейін бұл "pesificación" (доллармен есептелген барлық шоттарды белгіленген бағам бойынша песоға мәжбүрлеп айырбастау) және реттелген девальвациямен толықтырылды. Белгілі бір бағам жүйесі көп ұзамай жойылды, одан кейін валютаның құнсыздануы болды.
Ramón Puerta refused to take over as interim President again, resigning as President Pro Tempore of the Senate. With no President, Vice President or President Pro Tempore of the Senate, the Presidency of Argentina was placed in the hands of the next in line: Eduardo Camaño, who was the Speaker of the House of Deputies. Camaño was to take over until a new Legislative Assembly was convened. The Assembly convened on 1 January 2002, and debated extensively before designating Senator Eduardo Duhalde as president almost at midnight. Duhalde was one of the top leaders of the Peronist Party. However, many had thought that Duhalde's political career was ruined after his defeat in the 1999 presidential elections. In an ironic twist of events, Duhalde was called to complete the term of the man who beat him in the elections, Fernando de la Rúa. This was not to be a provisional presidency, as Duhalde was designated to complete the interrupted term of De la Rúa until the 2003 presidential elections. With regard to the economy Duhalde and his Economy Minister Jorge Remes Lenicov decided on an even more extreme freezing of the bank deposits, which was then coupled with the so called pesificación ("peso ification", a forced transformation of all dollar denominated accounts into pesos at an arbitrary fixed exchange rate), and a regulated devaluation. The fixed exchange rate system was abandoned soon afterwards, which was followed by a large depreciation.
Әлеуметтік өзгерістер
Қырқылыс кезінде миллиондаған адамдар үйлесімді жиналыстар құрды, пайдаланылмаған жерлер мен фабрикаларды иеленді, айырбас және өзара көмек желілерін жасады, жүздеген фабрикада жұмысшылардың өздігінен басқаруын енгізді және кәсіподақтар мен саяси партияларды жобады. Халықтың шамамен үштен бірі осы құрылымдарға қатысты, ал бұл күш-жігер анархистер тарапынан көп рет мақтауға ие болды.
During the unrest millions of people formed neighbourhood assemblies, occupied unused land and factories, created barter and mutual aid networks, implemented workers' self management across hundreds of factories and rejected trade unionism and political parties. Around a third of the population participated in these creations and these efforts have been repeatedly praised by anarchists.