Кіріспе

2002 жылдан 2003 жылға дейін Аргентинаның уақытша президенті

Эдуардо Альберто Духалде (eˈðwaɾðo alˈβeɾto ˈðwalde; 1941 жылдың 5 қазанында туған) – 2002 жылдың қаңтарынан 2003 жылдың мамырына дейін Аргентинаның уақытша президенті болған аргентиналық бұрынғы перонист саясаткері. Ол сонымен қатар 1990-шы жылдары вице-президент және Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы қызметтерін атқарды. Ломас-де-Заморада туған ол жергілікті заң шығарушы жиналысқа сайланды және 1973 жылы intendente (мэр) болып тағайындалды. 1976 жылғы Аргентина төңкерісі кезінде қызметтен алынып, 1983 жылы демократия қайта орнатылғанда қайта сайланды. 1989 жылы президент Карлос Менемнің кезінде Аргентинаның вице-президенті болып сайланды. Духалде вице-президент лауазымынан кетіп, 1991 жылы Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы болып сайланды және 1995 жылы қайта сайланды. 1999 жылы президенттікке кандидат болып түсті, бірақ Фернандо де ла Руадан жеңілді. Де ла Руа 2001 жылдың желтоқсанындағы тәртіпсіздіктер кезінде отставкаға кетті, ал Конгресс Сан-Луис провинциясының губернаторы Адольфо Родригес Сааны президенттікке тағайындады. Родригес Саа да отставкаға кеткеннен кейін Конгресс Духальдені тағайындады. Духалде билік еткен кезеңде валютаның күрт құнсыздануы және айырбас бағамының өсуі біртіндеп экономиканың жаңаруына әкелді. Ол президенттік мерзімге қайта кандидат болған Менемге қарсы кандидат Нестор Киршнерді сәтті қолдады. Духалде кейінгі жылдары Киршнермен саяси дауларға түсті және 2011 жылғы президенттік сайлауда жеңілгеннен кейін саясаттан көптеп шеттеді. Духалдеге есірткі трафигімен байланысы бар деген айып тағылды, бірақ оны растайтын дәлел жоқ.

Ерте өмір

Эдуардо Альберто Дуальде Буэнос-Айрес аймағындағы Ломас-де-Замора қаласында дүниеге келді. 1970 жылы заңгер дипломын алды. Келесі жылы ол қалалық заң шығарушы жиналысына сайланды және оның төрағасы болды. Ол Justicialist партиясына (PJ) қосылды және көп ұзамай оның жергілікті бөлімшесінің жетекшісіне айналды. Заң шығарушы жиналыс мэр Рикардо Ортисті, сондай-ақ кейіннен мэр болып тағайындалған Педро Тернерді де қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады. Бұл Президент Даниэль Перон қолдаған саяси қайта құрылымдастырудың бір бөлігі болды. Осының нәтижесінде 1973 жылы Дуальде мэр болып тағайындалды. Паско қырғыны кезінде Ломас-де-Заморада Пероншыл жастардың көптеген мүшелері қаза тапты, Дуальде осы оқиғаға Аргентинаның антикоммунистік альянсын кінәлады. 1976 жылғы Аргентинадағы әскери төңкеріс кезінде ол қызметтен алынды. Одан кейінгі жылдары жылжымайтын мүлік брокері ретінде жұмыс істеді. 1987 жылы ұлттық депутат болып сайланды және Аргентина депутаттар палатасының вице-президенті болды. Өкілеттік мерзімінде ол есірткіге қарсы күрес жөніндегі комиссия құрды.

Вице-президенттік және губернаторлық

ПЖ 1989 жылғы президенттік сайлауда Ла-Риоха облысының әкімі Карлос Менем мен Буэнос-Айрес облысының әкімі Антонио Кафиеро арасында алғашқы сайлау өткізді. Менем бұл сайлауда жеңіске жетті, Духалде оның тікелей үміткері ретінде вице-президенттікке кандидат болды, содан кейін жалпы сайлауда да жеңіске жетті. Духалде заң шығару жұмысына қызығушылық танытпады және облыстың басқаруын тікелей жүзеге асыруды жөн көрді. Духалде облыс әкімі болып сайланды, соның нәтижесінде Кафиероның саяси ықпалы азайды. Духалде 1995 жылы президенттікке кандидат болуға ниеттенді, Менемнің өкілеттігі аяқталғаннан кейін. Менем 1994 жылы Аргентина Конституциясына түзету енгізуді ұсынды, бұл оған екінші рет президенттікке кандидат болуға мүмкіндік берді. Духалде алғашқы сайлауда Менемді жеңе алмады, сондықтан облыстық конституцияға түзету енгізуді ұсынды, бұл қайта сайлануға жол ашты. ПЖ конституциялық палатаның көпшілігін қамтамасыз ете алмады, ал үш оппозициялық партия (УКР, «Жалпы майдан» және МОДИН) «үштік одақ» құрып, қайта сайлауды мақұлдауға қарсылық көрсетті. Ақырында МОДИН партиясы жағын өзгертіп, провинциялық референдумда мақұлдау шартымен қайта сайлауды қолдады. Референдум Духалденің қайта сайлануына мүмкіндік берді, ол негізгі сайлауда да жеңіске жетті. Менем 1995 жылғы жалпы сайлауда қайта сайланды. Духалде Менемді сынап, оның неолибералды саясаттан бас тартып, перонизм идеологиясына жақын үкіметке жетекшілік етуі керек екенін мәлімдеді. Жаңа конституция бір рет қайта сайлануға мүмкіндік бергендіктен, ПЖ партия президенттікке Менемнен кейін кім жетекшілік ететіні туралы ішкі талқылауды бастады. Духалде 1995 жылғы сайлаудан кейін көп ұзамай 1999 жылғы президенттік сайлауға қатысу ниеті туралы жариялады, бұл Менемпен қарым-қатынасты шиеленістірді. Президент «Менем-99» атты жарнамалық науқанын іске қосты, мерзімі аяқталуына қарамастан, өзін «сәулетсіз» деп есептемеу үшін. Ол сондай-ақ Тукуман облысының әкімі Палито Ортеганы да президенттікке кандидат болуға шақырды. Духалдедің саяси беделіне бірқатар даулы оқиғалар және журналистердің жеке тергеулері нұқсан келтірді. Кейбір даулар ұлттық үкіметке қатысты, мысалы, Аргентинаның Эквадор мен Хорватияға қару сатуы, бұл бүкіл ПЖ-ның беделіне нұқсан келтірді. Басқа даулар Духалдеге тікелей қатысты, мысалы, Буэнос-Айрес облыстық полициясындағы сыбайлас жемқорлық және фотограф Хосе Луис Кабезастың қазасы. ПЖ 1997 жылғы аралық сайлауда жеңіліске ұшырады, ал Менем «Менем-99» науқанын жаңартты. Ақырында Жоғарғы Сот оның президенттікке тағы бір рет кандидат болу әрекеті конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. Ортега Духалде тікелей үміткері ретінде вице-президенттікке кандидат болды, бірақ Духалде радикал Фернандо де ла Руадан жеңілді. Де ла Руа үкіметі экономикалық дағдарысқа және 2001 жылғы наразылықтарға тап болды, екі жылдан кейін отставкаға кетті. Де ла Руа Духалде оған қарсы төңкеріс ұйымдастырды деп есептеді. Де ла Руаның министрлер кабинетінің басшысы Родольфо Террагно керісінше, дағдарыстың себебі песо мен доллардың бағамын тең ұстау саясатының салдарынан туындағанын айтты. Ceferino Reato-ның «Он екі түн» кітабына сұхбат берген Духалде және басқа перонистер партияның Де ла Руаны биліктен ығыстыруға мүдделі болмағанын мәлімдеді, өйткені ол өте беделсіз болғандықтан, партия 2003 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жететініне сенімді болды.

Тағайындау

Де ла Руа елді экономикалық дағдарыс кезінде басқарды және 2001 жылдың желтоқсанындағы тәртіпсіздіктер кезінде отставкаға кетті. Оның вице-президенті бірнеше ай бұрын отставкаға кеткендіктен, Конгресс жаңа президентті тағайындау үшін шақырылды. Аз халқы бар және перонист губернаторлары бар он бір провинция "Федералды майдан" блогын құрып, Сан-Луис провинциясының губернаторы Адольфо Родригес Сааның тағайындалуына қажетті дауыстарды алды. Родригес Сааның алғашқы әкімшілік қадамдары жаңа наразылықтарды тудырды, ал PJ оны толық қолдамады. Ол Чападмалалда губернаторлармен кездесу ұйымдастырды, бірақ жиырма үш губернатордың тек алтауы ғана қатысты. Бірнеше күннен кейін ол отставкаға кетті және Кордова губернаторы Хосе Мануэль де ла Сотамен бірге өзіне қарсы артық жоспарлар жасады деп Духальдені айыптады. Конгресс жаңа президентті тағайындау үшін қайтадан шақырылды. Родригес Сааның сәтсіздігі "Федералды майданды" әлсіретті, ал халық саны көп провинциялардың ықпалы артты. Ықтимал үміткерлер Духальде, Де ла Сота және сол кезде Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы Карлос Рукауф болды. Пуэрта Духальдемен сөйлесіп, Де ла Руа мен Альварес болмаған жағдайда, ол президенттікке тағайындалуға ең лайықты саясатшы екенін айтты, себебі ол 1999 жылғы сайлауда екінші орын алған және 2001 жылғы заңнамалық сайлауда Аргентинаның ең көп халқы бар Буэнос-Айрес провинциясында жеңіске жеткен. Альфонсин Духальдеге шешуші қолдау көрсетіп, радикал заң шығарушыларды оған дауыс беруге шақырды және оған екі министр – радикалдар Хорасио Хаунарена мен Хорхе Ваноссиді берді. Менемге адал заң шығарушылар соңында Духальдеге де дауыс берді. Радикалдардың қолдауы Духальдеге Де ла Руаның қызмет мерзімінің қалған бөлігін билеуге мүмкіндік берді, Родригес Саа сияқты 90 күн билеп, жаңа сайлау шақырудың орнына. Духальде 2002 жылдың 2 қаңтарында президенттікке тағайындалды.

Экономикалық саясат

Духальде, Альфонсин, олардың партиялары, кәсіподақтар және шіркеу елдің өнеркәсіптік өсуін арттыру саясатын ілгерілетуге келісті. Осы мақсатта Духальде өндіріс министрлігін құрды, оның функциялары бұрын экономика және сыртқы істер министрліктеріне тиесілі болған. Жаңа министр Аргентинаның өнеркәсіптік одағының төрағасы Хосе Игнасио де Мендигурен болды. Альфонсин Духальде атынан Конгресс жаңа президентті сайлау кезінде онымен келіссөздер жүргізді. Духальде өзінің инаугурациясында экономикалық дағдарыстың басты себебі деп саналатын айырбастау бағамын тұрақтандыру жоспарын жоятынын мәлімдеді. Менем Аргентина экономикасын толыққанды доллармен қамтамасыз етуді ұсынса да, Духальде песоны сақтап, девальвация жасауды жөн көрді. Бастапқыда 40% девальвация күтілгенмен, 1 песоның 1 долларға шамасы 3 песоға 1 долларға дейін өсті, яғни 200% девальвация болды. Доллар бағасының өсуі экспортты тиімді етуге, экономикалық белсенділікті арттыруға және жұмыспен қамту деңгейін көтеруге мүмкіндік берді, бірақ тұрмыстың қымбаттауына әкелді. Доллармен жасалған қаржы операциялары песоға валюта алмасу арқылы күрт өзгертілді, бұл "песоландыру" деп аталды. Мұндай алмасу бағамы бойынша даулар туды, себебі ашық нарықтағы доллар бағасы көптеген компаниялар мен жеке қарыздарды банкротқа дейін жеткізе алатын еді. Бастапқы саясат 100 000 доллардан төмен сомадағы операцияларды 1:1 есебімен алмастыруды көздеді. Доллардағы банк шоттары 1.4 бағамымен "песоландырылатын" болды, ал мемлекет банктерді басқа операциялар арқылы әртүрлі бағамымен қаржыландырды. Қоғамдық қызметтердің салықтары "песоландырылып", қазіргі құнымен бекітілді. Көптеген өнеркәсіптер "песоландырудан" және девальвациядан пайда тапты, өйткені енді олар жоғары бағамен экспорттауға мүмкіндік алды, ал экономика жақсара бастады. 2002 жылдың шілдесінде сояның халықаралық бағасының өсуі де үлкен пайда әкелді. Девальвация импортталған тауарлардың бағасын да арттырды, бұл импортты алмастыру индустрияландыруына жағдай жасады. Жергілікті бағалар доллармен салыстырғанда арзан болғандықтан, елге халықаралық туризм ағыны артты. Мемлекет провинциялардың қарыздарын және балама валюта ретінде қолданылған облигацияларды өзіне алды, бірақ олар облигация шығару құқығын беруге міндеттелді. Жорхе Ремес Леников сәуір айында министрлер Де Мендигурен мен Капитаничпен бірге отставкаға кетті. Перонист губернаторлары, заң шығарушылары және кәсіподақ лидерлері Духальде популист Даниэль Карбонеттоны экономика министрі етіп тағайындайды деген қауесеттердің арасында Куинта-де-Оливоста кездесті. Олар президентті және осы уақытқа дейін жүзеге асырылған экономикалық саясатты толық қолдады. Нәтижесінде Духальде консерватор Роберто Лаваньяны тағайындады. Лаванья Аргентинаның Еуропалық Одақтағы елшісі болды және Ремес Лениковпен кеңселер алмастырды. Оны губернатор Карлос Рукауф ұсынды және Альфонсин қолдады. Ол қатаң фискалдық және монетарлық саясат арқылы бағалар мен айырбас бағамын тұрақтандырды және дағдарыстың гиперинфляцияға айналуына жол бермеді. Экономиканың қалпына келуіне экономиканың бос қуаттары да ықпал етті.

Ішкі саясат

Саяси жағынан Духалденің президенттік қызметіне Менеммен арадағы жанжалдың күшті әсері тиді. Менем 2003 жылғы сайлауда президенттікке қайта үміткер болғысы келді, ал Духалде оның жолын кесуді қалады. Осы мақсатта ол оны жеңіске жеткізе алатын басқа кандидаттарды іздеді. Карлос Рютеман, Хосе Мануэль де ла Сота, Маурисио Макри, Адольфо Родригес Саа, Фелипе Сола және Роберто Лаванья осы мүмкіндіктердің арасында болды, бірақ ешбір келіссөз нәтижесіз аяқталды. Максимилиано Костеки мен Дарио Сантильянның Авельянедадағы қырғында қаза болуына байланысты туған дау-дамағал Духалдені сайлауды алты айға жылдамдатуға мәжбүр етті. Осының нәтижесінде ол Санта-Круз облысының әкімі Нестор Киршнерді таңдады, оған деген күмәні болса да. Киршнер президенттік сауалнамаларда бесінші орында тұрды және халыққа көбінесе беймәлім болды. Духалде Менимнің бастапқыда көптеген дауыс берушілері болғанына қарамастан, оның өте жағымсыз екенін болжады. Осылайша, Меним сайлауда жеңіске жеткенімен, егер дауыстардың бірінші кезеңі нәтижесіз болса, халықтың көп бөлігі оны жеңуге мүмкіндігі бар кез келген кандидатқа бірігеді. Менимнің мүмкіндіктерін одан әрі төмендету үшін 2003 жылғы сайлауда «Лемалар заңының» бір түрі бір рет қолданылды. Осылайша, перонистер Меним, Киршнер және Родригес Саа алдын ала сайлауға қатыспады, бірақ ашық сайлауда тікелей бәсекелестікке түсті. Үш кандидаттың ешқайсысы «Justicialist» партиясының тізімі бойынша сайлауға түспеді, олар осы оқиғаға арналған арнайы партиялар үшін бақ сынады: Меним – «Адалдық фронты», Киршнер – «Жеңіс фронты», ал Родригес Саа (президенттікке үміткер болғанымен, Духалденің қарсыласы ретінде) – «Ұлттық және халықтық қозғалыс фронты». Сонымен қатар, Лаванья Киршнер президент болған жағдайда экономика министрі қызметінде қалатыны және ағымдағы экономикалық саясатқа қолдау көрсетуі күтілді. Меним сайлауда Киршнерді жеңіп, танымал кандидаттардың жетіспеуінен пайдаланды, бірақ екінші кезеңге қатысудан бас тартты, себебі осы ерекше сайлауда жеңіліп қалудан қорқыды.

Сыртқы саясат

Дуалде 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін АҚШ-тың сыртқы саясаты терроризмге қарсы күреске толығымен бағытталған кезде президенттік лауазымға тағайындалды. Бастапқыда аргентиналық қоғам АҚШ-пен екіжақты қарым-қатынастарды қалай басқару мәселесінде екіге бөлінді. Бір топ Аргентинаға дағдарыстың орнын толтыру үшін сыртқы көмек қажет болуы мүмкін деген себеппен, өткен онжылдықтағы жақын қарым-қатынасты сақтап қалуды қалады. Екінші топ, керісінше, қарым-қатынастарды ұстап тұруды жөн көрді. Дуалде екі бағыттың арасында тепе-теңдік табуға тырысты, бірақ АҚШ Аргентинаға көмек көрсетуден бас тартқаннан кейін екінші бағытқа көшті. Аргентина Біріккен Ұлттар Ұйымында Кубадағы адам құқықтарының бұзылуын айыптап дауыс берді, бірақ Ауғанстан мен Иракқа әскери күштерді жіберуден бас тартты. Дегенмен, Дуалде бейбітшілік сақшы әскерлерін жіберуді ұсынды және Саддам Хусейннің режимін, сондай-ақ халықаралық терроризмді қатаң сынады. Дуалде өкіметтің соңғы жылдарында АҚШ-ты сынауды күшейтті және Кубаға қатысты дауыс беруді қалыс қалдыруға өзгертті. Бұл өзгерістер 2003 жылғы сайлауға дайындық кезеңінде жасалды. Президенттікке үшінші рет үміткер болған Менем Кубаны айыптау және АҚШ-қа әскери көмек көрсетуге қатысты дауыс беруді қолдады. Девальвация Испаниямен дипломатиялық жанжалға әкелді, себебі Дуалде испан қызмет көрсетушілеріне салықтарды көтеруге рұқсат бермеді. Оларға дейін олар табыстарын доллар бағамы бойынша алып келген және шығындарын өтеу үшін салықтарды көтеруді жоспарлаған. Аргентина үкіметі дағдарыстың салдары халық үшін жеткілікті ауыр екенін, ал бағаның одан әрі өсуі жағдайды нашарлата түседі деп санды. Испанияның премьер-министрі Хосе Мария Азнар испан фирмаларының атынан Дуалдемен келіссөздер жүргізді. Салықтар көтерілген жоқ, бірақ Азнар Дуалдемен жақсы қарым-қатынаста болды және 2003 жылғы сайлаудың нәтижесіне қарамастан елмен жақсы қарым-қатынасты сақтап қалды.

Кейінгі жылдар

Духалдеден кейін 2003 жылдың 25 мамырында Нестор Кирхнер билікке келді. Кирхнер көп ұзамай Духалден алыстап, оның саяси ықпалын азайту үшін Духалдеге жақын адамдардың бәрін үкіметтен қуып шықты. Кирхнер Духалденің партиядағы ықпалына қарсы тұру үшін әлеуметтік және саяси ағымдардың барлығынан қолдаушылар іздеді. Алайда, екеуі де ашық пікір қақтығысын кейінге шегеріп, 2003 жылдың қазан айында өткен заң шығарушы сайлау кезінде бірігіп тұрды. Пікір қақтығысы 2005 жылғы аралық сайлауда жалғасты. Аргентинаның Жұмысшы партиясында (PJ) Буэнос-Айрес провинциясының сенаторына бір кандидатты ұсыну бойынша келісім болмағандықтан, екі көшбасшы да өз әйелдерін ұсынды: Хилда Гонсалес де Духальде – PJ үшін, ал Кристина Фернандес де Кирхнер – Кирхнерлер сақтап қалған «Жеңіс фронты» үшін. Кристина Кирхнер сол сайлауда жеңіске жетті. 2009 жылдың 23 желтоқсанында Духалде 2011 жылғы президенттік сайлауда президенттікке кандидат болу ниетін жариялады. Нестор Кирхнердің орнын Кристина Кирхнер басты, ол өте ықпалды тұлға болып қала берді, және 2011 жылы қайсысы сайланатыны әлі белгісіз болды. Буэнос-Айрес провинциясының көптеген әкімдері Духалдені немесе Кирхнерлерді қолдауға бола ма, жоқ па, деп ойланды. Губернаторлар Фелипе Сола мен Марио Дас Невес өтініштерін кері тартып алды. Духалде алдын ала дауыс берудің соңында өтінішін кері тартып алды. Жалғыз кандидат ретінде Родригес Саа Федералдық Перонизм атынан қатысты, ол басқа провинциялық партиялармен бірігіп, «Федералдық міндеттеме» коалициясын құрды. Духалде де «Халықтық одақ» тізімі бойынша президенттікке кандидат болды. Ол негізгі сайлауда дауыстардың шамамен 6% -ын алды, бұл басты кандидаттарға берілген дауыстар санынан үлкен айырмашылық еді, ал Хильда Духальде сенатор болып қайта сайланбады. 2017 жылы ол PJ президентігіне кандидат болуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.

Жеке өмір

Дуалде саяси мансабына кіріспес бұрын бассейнде құтқарушы болып жұмыс істеді. 1970 жылы ол бассейнде Хилда Гонсалеспен танысып, келесі жылы үйленді. Олардың бес ұлы және жеті немересі бар. Олар Буэнос-Айрес штатының Сан-Висенте қаласындағы, Духалде әкесінің құрметіне "Дон Томас" деп аталған шағын үйінде тұрады. Бұл үй басында балалар үйін салу үшін берілген, бірақ ол жоба іске аспады және Духалде оны қайтарып алды. Жаңадан құрылған аумақта үлкен жеміс ағаштары бар бақ, бассейн, теннис корты және жасанды көл орналасқан. 2011 жылғы сайлауда жеңілгеннен кейін Дуалде саяси өмірден көптеп қанағаттанды. Ол Менемпен бұрынғы саяси қарсыластығы үшін татуласуға тырысты және 2013 жылы Папа Францисктің тұсаукесер рәсімінде онымен кездесті. Олар Менемнің үйінде жеке кездесу өткізді, ал Менем олардың қарым-қатынасы жақсарғанын мәлімдеді. Бұрын олар 2005 жылы Папа Иоанн Павел II-нің қоштасу рәсімінде де осындай жағдайда кездескен еді.