Кіріспе

Джеймс Крейтон, Jr. (15 сәуір 1841 – 19 қазан 1862) – американдық бейсболшы, ойынның әуесқойлық дәуірінде өнер көрсеткен. Тарихшылар оны спорттың алғашқы супержұлдызы және ең алғашқы ақылы бәсекелестерінің бірі деп санайды. 1860 және 1862 жылдары ол сол дәуірдегі ең күшті командалардың бірі – Бруклиннің «Excelsior» командасы үшін ойнады. Ол сонымен қатар керемет крикетші ретінде де танымал болды және көптеген әуесқойлық және кәсіби крикет матчтарында қатысты. Бейсболдың кәсіби дамуға дейінгі кезеңінде Крейтонның лақтыру техникасы ойынды соққы беруге, жүгіруге және алаңда ойнауға бағытталған ойыннан, лақтырушы мен соққы беруші арасындағы тікелей бәсекеге айналдырды. Сол кездегі ережелерге сәйкес, лақтырушы допты қолды тік ұстап, білегі мен шынтағын қозғалмай лақтыруға міндетті болды. Мақсаты – соққы берушінің допты ұрып, ойынды бастауын қамтамасыз ету болатын. Крейтонның жылдам лақтыруы қарсыластарға допты ұрып алуды қиын етті, себебі олар допты табақшаға лақтыруға үйренген. Крейтонның допты лақтыру жылдамдығы бұрын шынтақ немесе білек қозғалысысыз мүмкін емес деп есептелген, ал мұндай қозғалыстар қолданыстағы ережелер бойынша тыйым салынған. Егер Крейтонның мұндай қозғалыстары болған болса, олар көзге көрінбейтін болды. Дегенмен, кейбір қарсыластары мен көрермендер оны заңсыз лақтыруды қолданды деп айыптады. Шын мәнінде, Крейтонның үлкен жетістігіне байланысты, қарсыластары оның алдап ойнайтынын болжады. Алайда, осы лақтырудың бәсекеге қабілетті артықшылығы және лақтырушы ретіндегі табысы, басқаларды оның техникасын үлгі алуға итермеледі. Тарихшы Томас Гилберт 2015 жылы жарық көрген «Playing First: Early Baseball Lives at Brooklyn's Green Wood Cemetery» кітабында Крейтон және оның отбасы туралы бөлімді қамтыды, онда Крейтонның лақтыру стилін «допты қару ретінде пайдалану» деп сипаттады. 1862 жылдың қазан айында, өзінің танымалдылығының шарықталу кезінде Крейтон ішкі жарық сырғуына ұшырады, бұл жағдай оның әдеттен тыс лақтыру қозғалысымен және бір ойындағы көп лақтыру санымен байланысты болуы мүмкін. Жарық сырғуы ішкі қан кетуге әкелді, және Крейтон төрт күннен кейін қайтыс болды.

Ерте өмір

Крейтон 1841 жылғы 15 сәуірде Манхэттенде Джеймс және Джейн Крейтон отбасында дүниеге келді және Бруклинде өсті. 16 жасқа келгенде, ол бейсбол және крикеттегі соққы дағдыларымен Бруклин аймағында танымал болды. 1857 жылы ол басқа жастармен бірге "Жас Америка" атты жергілікті бейсбол клубын құрды. Осы кезеңде ұйымдастырылған лигалар мен көптеген қарсыластар болмағандықтан, әуесқой клубтар көп уақытын жаттығулар мен команда ішіндегі ойындарда өткізіп, кейде бәсекелестермен кездесетін. "Жас Америка" тарап кеткенге дейін бірнеше матч ойнады. Содан кейін Крейтон Бруклиннің "Ниагара" клубының мүшесі болды, екінші базада ойнады. Ол бейсболға айналдыру қозғалысын беріп, соққышының дұрыс соғуын қиындататын тағы бір тәсілді қолданды. "Жұлдыз" клубының ойыншылары Крейтонның қолын заңсыз қимылмен соққыға түсіргенін айтты. Ақырында "Жұлдыз" клубы жеңіске жетті, бірақ матчтан кейін Крейтон "Ниагара" клубынан шығып, "Жұлдыз" клубына қосылды. Жаңа жұлдыз шабуылшысымен "Экселсиорс" ұлттық сенсацияға айналды. Олар өздерінің туған аймағынан тыс АҚШ-тың Шығыс жағалауындағы командалармен ойындар ұйымдастырып, алғашқы бейсбол турын өткізді. Шабуылшылық дағдыларынан басқа, ол ойынның ең жақсы соққышы болды. 1862 жылы ол 1000-ге жуық соққы соқты, 65 рет ұсынылғанда барлық соққыларын дұрыс орындады. ("Экселсиорс" 1861 жылы ойнамады, себебі көптеген ойыншылар Азамат соғысына қатысу үшін кеткен еді.)

Жарыс стилі

Ағылшын крикетшісі Джон Лиллиуайт Кригтонның крикет матчында доп тастағанын байқағанда: "Ол адам доп тастамайды, ол төменнен лақтырады. Бұл мен көрген ең жақсы жасырын төменнен лақтыру, және оны әділ тастау деп қабылдауға болады". Крейтон атақты «Бруклин Атлантикс» командасын бес ұпайға ұтқаннан кейін, бұл сол дәуір үшін өте төмен көрсеткіш болатын, «Бруклин Игл» газеті оның тастауы заңды ма, жоқ па, анықтау үшін тілші жіберді. Газеттің тілшісі Крейтонның «құбылмалы» немесе «төменнен лақтыру» емес, «әділ» доп тастағанын хабарлады.

Кәсіпкерлік

Бейсболдың осы дәуірінде ойын әуесқойлық спорт түрі болды, ал клубтар спорттық одақтар емес, спорттық іс-шаралармен айналысатын әлеуметтік ұйымдар ретінде жұмыс істеді. Крейтон принципті, қарапайым және әдепті адам ретінде сипатталды – бұл қасиеттер әуесқойлық дәуірде идеал саналды. Дегенмен, клубтар ерекше ойыншыларға жасырын түрде ақы төлей бастады деген қауесет тарады. Клубтар ойыншыны әкімшілік құрамындағы жауапты лауазымға жұмысқа орналастырды немесе ойыншыға қалалық мекемеде жұмыссыздыққа ұқсас жағдай жасады, оның шарты – спорт командасы үшін ойнаудан басқа ешқандай міндеті болмайды. 1860 жылы Excelsior клубы Крейтонды, сондай-ақ командаластары Джордж Фланли және Аса мен Генри Брэйнард ағайындыларын өздеріне шақырды. Генри Брэйнардты қоспағанда, қалғандары жасырын түрде жалақы алды, Крейтон 500 доллар табыс етті, осылайша бұл адамдар ең алғашқы «кәсіпқой» бейсболшылардың қатарына енді. 1860 жылы Ұлттық ассоциация чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін Крейтон мен Аса Брэйнард Excelsior клубынан Бруклиндегі Атлантик клубына ауысты. Бұл ауысу үш аптаға созылды, тіпті бір ойын да ойнамай, екеуі де Excelsior клубына қайта оралды.

Крикет

Крейтон крикет қауымдастығының көрнекті мүшесі саналды, ол әуесқой да, кәсіби де ойнады. Ол 1861 және 1862 жылдары Америкалық крикет клубында өнер көрсетті, көбінесе Англия командасына қарсы, Хобокеннің Элисей алаңында немесе басқа жерде ойнады. Ойыннан кейін ішінде қатты ауырсыну мен қан кетулер сезінді. 18 қазанда 21 жасында әкесінің үйінде қайтыс болды. 1887 жылы спорт газетінің алғашқы санында, «Спортинг Лайф» газетінде, тек «Ескі уақытты есінде сақтаған» деген атпен қол қойған бір жазушы оқиға туралы өз есебін жіберді. Бұл есепте жарақаттың жарылған несеп қуығы екені айтылды; қазіргі медициналық білім бойынша, бұл жарақаттың жарылған ішек қысымы болуы мүмкін. Алайда, кейінгі зерттеулер Крейтонның голм-ран соғып өлгені туралы әңгімелердің оның шейіттігін қастерлеу үшін жылдар бойы ойлап табылғанын көрсетті. «Ұзақ голм-ран соғып жатқанда өлу – керемет оқиға, бірақ ол шындық емес», – деді Ұлттық бейсбол даңқы залының аға кураторы Том Шибер. Шибер бастапқы жаңалықтарды зерттеді және сол ойында Крейтонның голм-ран соққаны туралы ешқандай дерек таппады. Голм-ранмен өлім туралы миф бес онжылдықтан кейін Чэпмен тарапынан танымал болды және, мүмкін, осылай басталды. Альфред Х. Спинктің 1910 жылғы «Ұлттық ойын» кітабында Чэпменнің: «Мен Моррисианадағы Экселсиорлар мен Юниондар [қате жазылған] арасындағы ойынға қатыстым, онда Джим Крейтон өзін жарақаттады. Ол голм-ран соғып жарақат алды. Ол резеңкеден [яғни, үй базасынан] өткеннен кейін Джордж Фланлиге бұрылып: «Мен белбеуімді жыртып алған сияқтымын» деді», – деген сөзі келтірілген. Сансыз тарихшылар бұл аңызды жоққа шығарды, бірақ ол факт ретінде қалыптасты. Кейінгі зерттеулер Крейтонның ішек қысымы созылмалы болғанын және бейсбол мен крикеттен туған ауыр жүктеме оның жағдайын нашарлатқанын көрсетті. Сол дәуірде доп пен страйк жарияланбады, ал Крейтонның жылдам тастауларын ұстай алмаған соққылаушылар жақсы доптарға соққы беруден бас тартып, Крейтонды матч барысында 300-ден астам доп тастауға мәжбүр етті. Жоғары жылдамдыққа жету үшін қажетті күшпен тастау және денедің қисаюы оның жағдайын нашарлатты. Крейтонның өлімі спорт әлемінде бейсбол мен крикетке қатысты қоғамдық пікірлер олардың ойындарының қауіптілігіне назар аударып, спорттың танымалдығына зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Крейтон бейсбол ойнаған кезде өзін жарақаттағаны қабылданса да, Excelsior президенті доктор Джозеф Джонс 1862 жылғы Ұлттық қауымдастықтың съезінде осы түсінікті «түзетуге» тырысқан пікірлер айтты. Оның сөзіне қарағанда, Крейтон 7 қазанда өткен матчта крикет ойнаған кезде жарақат алған. Кейінгі зерттеулер доктор Джонстың мәлімдемелерінің дұрыс екенін көрсетеді; Крейтон «ішек қысымының жарылуынан» қайтыс болды және соңғы ойынында голм-ран соққан жоқ. Доктор Джонстың бұл сөздері бейсболдың беделін, крикетпен салыстырылатын деңгейін, сондай-ақ олардың ең жақсы ойыншысын жоғалтқан командасының мұрасын сақтауға бағытталған әрекет ретінде түсіндірілді. Бейсбол жазушысы Джон Торн өзінің «Бейсбол Едем бағында: Ерте ойынның құпия тарихы» атты кітабында Крейтонның «бейсболдың алғашқы батыры болғанын және менің ойымша, Бейсбол даңқы залына енбеген ең маңызды ойыншы болғанын» айтты. Оның өлімінен кейін Excelsiors бағдарламасына командасының портреті қосылды, ортасында қара орамалға оралған Крейтонның суреті орналасқан.

Өлімнен кейінгі жазбалар

Грин Вудтағы Крейттонның қабірін белгілейтін 12 футтық мәрмәр обелиск бастапқыда үлкен мәрмәр бейсболмен безендірілген. Бірақ, оның әшекейі жоғалып, 19-шы ғасырдың соңында немесе 20-шы ғасырдың басында ұрланған деп есептелді. Крейтонның тек екі суреті ғана белгілі, біреуінде ол питчер ретінде, екіншісінде Бруклин Excelsiors командасының мүшесі ретінде бейнеленген. "Симпсонс" телесериалының 3-ші маусымындағы "Гомер батырмада" атты эпизодында Крейттонға сілтеме жасалады, онда Бернс мырза оны өзінің компаниясының софтбол командасының оң жақ қорғаушысы деп атайды. Оның көмекшісі Смитерс мырза Бернс таңдаған ойыншылардың бәрінің көп бұрын қайтыс болғанын еске салады, әсіресе Крейтон туралы айта келе: "Шындығында, сіздің оң жақ қорғаушыңыз 130 жыл бұрын қайтыс болған".