Кіріспе

Америкалық бейсболшы (1880–1925)

Кристофер Мэтьюсон (12 тамыз 1880 – 7 қазан 1925), «Үлкен алты», «Христиан джентльмені», «Мэтти» және «Джентльменнің лақтырушысы» деген лақап аттарымен танымал болған, Американың Бас лига бейсболының оң жақтан лақтыратын питчері, «Нью-Йорк Джайентс» командасымен 17 маусым ойнады. Ол бейсбол тарихындағы ең күшті питчерлердің бірі саналады және жеңістер, «шатауттар» және ұпай жинаудың орташа көрсеткіші сияқты бірнеше маңызды питчерлік көрсеткіштер бойынша барлық уақыттағы ең үздік 10-дыққа кіреді. 1936 жылы Мэтьюсон Бейсбол Даңқы залына алғашқы бес мүшесінің бірі ретінде сайланды. Мэтьюсон Пенсильвания штатының Факторивилл қаласында өсті және 14 жасында жартылай кәсіби бейсбол ойнай бастады. 1899 жылы кіші лигада ойнап, 21 жеңіс және 2 жеңіліс көрсетті. Келесі маусымда «Нью-Йорк Джайентс» үшін ойнады, бірақ қайтадан кіші лигаға жіберілді. Ақырында «Джайентс» командасына оралды және Ұлттық лигада рекордтық 373 ойын жеңіп, Гровер Кливленд Александрмен теңесті. 1905 жылғы Әлем сериясінде үш «шатаут» жасап, команданы франшиза тарихындағы алғашқы Әлем сериясі жеңісіне жеткізді. Мэтьюсон христиандық сенімдеріне орай, жексенбі күндері ойын өткізбеді. Мэтьюсон Бірінші дүниежүзілік соғыста АҚШ армиясының Химиялық соғыс қызметінде қызмет етті және жаттығу кезінде кездейсоқ түрде химиялық қаруға ұшырады. Химиялық қаруға ұшырағаннан кейін тыныс алу жүйесі әлсіреп, туберкулезге шалдықты, содан кейін 1925 жылы Нью-Йорктегі Саранак көлінде қайтыс болды.

Ерте өмір

Мэтьюсон Пенсильвания штатының Факторивилл қаласында туды және Кистоун академиясында орта мектепті бітірді.

Колледж мансабы

Ол Бакнелл университетінде оқыды, онда сынып президенті болып қызмет етті және университеттің футбол, баскетбол және бейсбол командаларында ойнады. Мэтьюсон сонымен қатар Phi Gamma Delta студенттік бауырластығының мүшесі болды. Оның жартылай кәсіби бейсболдағы алғашқы тәжірибесі 1895 жылы, ол 14 жаста болғанда болды. Фабрикивилл бейсбол клубының басшысы Мэтьюсонды Пенсильвания штатының Милл-Сити қаласындағы қарсылас командамен ойынға шақырды. 1900 жылы Мэтьюсон Уолтер Кэмптің All American футбол командасына ілікті. Ол допты жерге тигізіп соққы беретін ойыншы болды.

Кәсіби футбол карьерасы

Мэтьюсон 1895 жылдан 1897 жылға дейін Кистоун академиясында футбол ойнады. 1898 жылы ол Гринсбург атлетикалық қауымдастығында фулбэк ретінде кәсіби карьерасын бастады. «Нью-Йорк Джайентс» командасының құрамында ойнаған кезде Мэтьюсон бірінші Ұлттық футбол лигасының «Питтсбург Старс» командасы үшін фулбэк болып шықты. Бірақ, Мэтьюсон 1902 жылғы маусымның ортасында командадан күрт жоғалып кетті. Кейбір тарихшылар «Джайентс» командасы оның бейсбол мансабына қауіп келтіріп, «Старс» үшін ойнағанын білген соң, оны тоқтатуға бұйрық бергенін айтады. Ал басқалары «Старс» командасының жаттықтырушысы Уиллис Ричардсон, фулбэк ретіндегі Мэтьюсонның допты ұрып беру дағдысы тиісті деңгейде қолданылмағандықтан, оны жергілікті ойыншы Ширли Эллиспен алмастырған деп санайды.

Кіші лигалар

1899 жылы Мэтьюсон Нью-Англия лигасының «Таунтон Херрингс» командасымен кәсіби бейсбол ойнауға келісім жасады, онда ол 2–13 есебімен аяқтады. Келесі маусымда ол Вирджиния лигасының «Норфолк Феномс» командасына өтті. Ол сол маусымды 20–2 есебімен аяқтады. Осы уақытта ол Бакнелл университетіне қатысуын жалғастырды.

Нью-Йорк гиганттары (19001916)

1900 жылдың шілдесінде «Нью-Йорк Джайентс» командасы Норфолктан оның келісімшартын 1500 долларға сатып алды (1899 жылғы 1500 доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең). 17 жылдық мансабында Мэтьюсон 373 ойын жеңіп, 188 ойында жеңіліске ұшырады, бұл 0.665 жеңіс көрсеткіші. Оның мансабындағы 2.13 орташа ұпайы және 79 толық ойын – барлық уақыттағы питчерлердің ең жақсы көрсеткіштерінің бірі, ал оның 373 жеңісі әлі де Ұлттық лигада бірінші орында, Гровер Кливленд Александрмен тең. Ол жақсы жылдам допты, ерекше бақылауды және, әсіресе, ол «fadeaway» деп атаған жаңа соққыны (кейін бейсболда «screwball» деп аталды) қолданды, оны 1898 жылы командаласы Дейв Уильямстан үйренді. Бұл мәлімдеме Кен Бернстің «Бейсбол» деректі фильмінде күмәндалады, онда Мэтьюсон «fadeaway» соққысын «Нью-Йорк Джайентс» командасының бас жаттықтырушысы Джон МакГроу тыныш түрде Руб Фостерді шақырып, оның білетін нәрсесін «Джайентс» командасының резервтік ойыншыларына көрсеткен кезде үйренген деп айтылады. Көптеген бейсбол тарихшылары бұл оқиғаны шындыққа жатпайды деп санайды. Мэтьюсон мансабында 2507 рет соққы жасап, тек 848 рет жүріп өткен. Ол Мордекай «Үш саусақты» Браунмен 25 рет жекпе-жек өткізгенімен танымал, Браун Мэтьюсонның 11 жеңісіне қарсы 13 жеңіске жеткен, ал бір ойын тең аяқталған. Мэтьюсон өзінің жоғары лигалық мансабында өте жақсы соққы салатын питчер болды, 0.215 орташа ұпай жинады (1687 соққыға 362 рет). 17 жылдың 10-ында ол ұпай саны бойынша екі таңбалы көрсеткіштерге ие болды, 1903 жылы маусымның ең жоғары көрсеткіші 20 ұпайды құрады. Ол 11 әлем сериясы ойынында 0.281 (32 соққыға 9 рет) соққы берді. 1903 жылға қарай Мэтьюсонның беделі соншалық болды, ол қысқа уақытқа «Америка лигасының Сент-Луис Браунс» командасымен келісімшартқа қол қойғанда, Браунс командасына жеңіске жету үшін қажетті серпіліс бола алады деп ойланды. Браунс 1902 жылы «Филадельфия Атлетикс» командасынан бес ойынға артта қалып, екінші орынды иеленді. Олар оған «Джайентс» командасымен жасаған келісімшартынан төрт есе көп ақша ұсынды. Алайда, «Америка» және «Ұлттық» лигалар арасындағы екі жылдық соғысты аяқтаған келісімнің бір бөлігі ретінде Мэтьюсон мен «Браунс» командасының иесі Роберт Ли Хеджес келісімшартты бұзды. Хеджес кейінірек ойынға бейбітшілікті қайтару маңыздырақ болғанын, тіпті бұл жеңіске жетуден бас тартуды білдірсе де айтты. 1900 жылдан 1904 жылға дейін Мэтьюсон өзін үздік питчер ретінде таныстырды. Аз ұпай жинаған орташа көрсеткіштерді жариялап, 100-ге жуық ойын жеңіп, Мэтьюсон «Джайентс» командасын 1903 жылы алғашқы Ұлттық лига титулына және бірінші Әлем сериясына жолдама алуға көмектесті. 1904 жылы Әлем сериясы өткізілмегенімен, «Джайентс» командасы флагты басып алды, бұл МакГроуды оларды әлемдегі ең жақсы команда деп жариялауға итермеледі. 1905 жылы Мэтьюсон одан да көп күш салды. Кэтчерге ауысқаннан кейін Роджер Бреснахан Мэтьюсонмен бірлесе бастады, оның соққышының әлсіз жақтарын еске түсіруі тарихи маусымға жол ашты. Нақты бақылау Мэтьюсонның соққыларын Бреснаханның қолғапқа бағыттады. 338 иннингте Мэтьюсон тек 64 соққы жасады. Ол қарсыластарынан сегіз рет жеңіліп, 90 минут ішінде барлық ойынды өткізді. 31 ойын жеңгеннен басқа, Мэтьюсон 1.28 орташа ұпай жинады және 206 соққы жасады. Ол Ұлттық лиганың барлық үш категориясында да көш бастап, үштік тәжді жеңіп алды. Мэтьюсонның «Джайентс» командасы 1905 жылы «Филадельфия Атлетикс» командасына қарсы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Мэтьюсон бірінші ойында бастаушы болды және жеңіске жету үшін төрт соққы жасады. Үш күннен кейін серия 1–1 тең болған кезде, ол тағы төрт соққы жасады. Екі күннен кейін бесінші ойында ол алты соққы жасап, «Джайентс» командасы үшін серияны жеңіп алды. Алты күн ішінде Мэтьюсон үш ойынды бір рет те өткізіп, 14 соққы жасады. Келесі жылы Мэтьюсон дифтерия диагнозы қойылғаннан кейін, өзінің басымдылығын жоғалтты. МакГроу одан 260-тан астам иннингті тартты, бірақ олар күреске ұшырады. Ол 22–12 есебімен жеңіске жетсе де, оның 2.97 орташа ұпай жинаған көрсеткіші лиганың 2.62 орташа көрсеткішінен жоғары болды. Оның 1.271 жүріп өтуі және соққы алуы, оған тән емес, соққы мен жүріп өту санының артуына байланысты болды. 1908 жылы Мэтьюсон лиганың ең үздік питчері ретінде қайтадан көш бастады. 37 ойынды жеңіп, 1.43 орташа ұпай жинап, 259 соққы жасаған ол үшінші рет үш еселік тәжді жеңіп алды. Ол сондай-ақ лиганың бастамалары, сапқа салған ойын, толық ойындар және штат-аут бойынша көш бастады және соққышыларды сапқа салған сапқа 0.827 жүріп өту және соққылар бойынша ерекше төмен ұстады. Ол тіпті лиганың құтқарушыларын бастап, 12 рельефтік кездесуде 5 құтқарып қалды. Өкінішке орай, «Джайентс» командасы Мерклдің қатесі деп аталатын оқиғаға байланысты үйіне алып бара алмады, бұл «Чикаго Кабс» командасына қарсы маңызды ойынды қате жасады, олар соңында «Джайентс» командасын бір ойынмен жеңді. Мэтьюсон 1909 жылы тамаша маусымды өткізді, бірақ бұрынғы жылдардай үлкен емес, 1.14 орташа ұпай жинады және 25–6 есебімен жеңіске жетті. Ол 1910 жылы да, содан кейін 1911 жылы да жақсы өнер көрсетті, осы жылы «Джайентс» командасы 1905 жылдан бергі алғашқы флагты жеңіп алды. «Джайентс» командасы соңында 1911 жылғы Әлем сериясын «Филадельфия Атлетикс» командасына жоғалтты, олар 1905 жылғы чемпионатта жеңіске жеткен команда. Мэтьюсон мен Руб Маркард Холл Даңқына енген Фрэнк Бейкерге екі ойын жеңіске жеткен соққыны жасады, осылайша оған «Хоум-ран» деген лақап атты. 1912 жылы Мэтьюсон тағы да керемет өнер көрсетті. Флагты жеңіп алған «Джайентс» командасы ұрланған база ойынымен және Руб Маркардпен қапталған жоғары питчинг құрамымен күш алды, ол 26 ойынды жеңіп, 19 ойынды қатарынан жеңді. 1912 жылғы Әлем сериясында «Джайентс» командасы 1904 жылғы «Америка лигасының» флаг иесі «Бостон Ред Сокс» командасымен кездесті, егер ол өткізілсе, олар сол жылы «Джайентс» командасымен Әлем сериясында кездесер еді. Мэтьюсон үш ойынды толық өткізсе де және 1.00-ден төмен орташа ұпай жинаса да, «Джайентс» командасының көптеген қателіктері, соның ішінде Фред Снодграсс секенік соққыны сезімсіз түсіргені (2-ойын тең аяқталды) оларға чемпионатты жеңуге кедерілді. «Джайентс» командасы 1913 жылғы Әлем сериясын да жоғалтты, 101 ойын жеңіске жеткен маусым Мэтьюсонның төбедегі соңғы керемет маусымымен бекітілді: 300-ден астам иннингте тамаша 2.06 орташа ұпай және 0.6 базаға шығу көрсеткіші. «Джайентс» командасымен оның мансабының соңында Мэтьюсон күреске түсті. Жақын арада бұрынғы чемпиондар құлдырады. 1915 жылы Мэтьюсонның «Нью-Йорк» қаласындағы соңғы маусымында «Джайентс» командасы Ұлттық лига турнирінің ең нашар командасы болды. Мэтьюсон бас жаттықтырушы болуға қызығушылық танытқаннан кейін, 1916 жылдың 21 шілдесінен бастап «Цинциннати Редс» командасын басқару бойынша үш жылдық келісімге келді. Мэтьюсон маусымнан кейін ойыншы ретінде зейнетке шықты және 1917 жылғы барлық маусым мен 1918 жылдың алғашқы 118 ойынында «Редс» командасын басқарды, бас жаттықтырушы ретінде 164–176 есебін құрады. Мэтьюсонның ойыншылық жылдарында оның отбасы Колумбус және 85-ші көшедегі Верхний West Side-дағы дуплексте тұрды, Мэтьюсонның бас жаттықтырушысы Джон МакГроу және оның әйелі Бланшпен бірге. Мэтьюсон мен МакГроу өмір бойы достас болды. 1909 жылғы маусымнан кейін Кристи Мэтьюсонның кіші әкесі Николас Мэтьюсон көршісінің сарайында өзіне-өзі қол жұмсады. Тағы бір бауыры, Генри Мэтьюсон, «Джайентс» командасы үшін қысқа ғана уақыт ойыншы болды, бірақ 1917 жылы туберкулезден қайтыс болды. Мэтьюсон өмірінде бейсбол әлемінде жоғары бағаланды. Ол таза, зиялы колледж студенті болғандықтан, оның аты-жөні әдетте құмар ойынға, мастыққа немесе әйелдерге құмар болатын қалыпты ойыншыға жақсы атақ әкелді. Ли Алленнің «Ұлттық лиганың тарихы» (1961) кітабында айтылғандай, Мэтьюсон діншіл христиан болды және жексенбі күні ойын ойнамады, бұл оның анасына берген уәдесі, ол Нью-Йорк жанкүйерлерінің көбіне танымал болды және оған «Христиан джентльмені» деген лақап атты берді. Алайда, бұл практиканың «Джайентс» командасына тигізген әсері азайтылды, өйткені сегіз командадан тұратын Ұлттық лигада тек «Чикаго Кабс» (Иллинойс), «Цинциннати Редс» (Огайо) және «Сент-Луис Кардиналс» (Миссури)...

Шығармалары

Кристи Мэтьюсон, "Соққышыны алдын ала болжау", "Пирсон журналы", 25-том, 5-сан (1911 жылғы мамыр), 568–575 беттер.