Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Сары иықты амазон (Amazona barbadensis), сондай-ақ сары иықты қасқыр, Амазонка туысына жататын попугай. Ол Солтүстік Венесуэланың шөлейтті аймақтарында, Венесуэланың Маргарита және Ла Бланкила аралдарында, сондай-ақ Бонаир аралында (Кариб теңізінің Нидерланд аймағы) таралған. Бұрын Арубадан жойылған, бірақ қайтадан қоныстандырылған, ал Кюрасаоға әкелінген.
The yellow shouldered amazon (Amazona barbadensis), also known as the yellow shouldered parrot, is a parrot of the genus Amazona that is found in the arid areas of northern Venezuela, the Venezuelan islands of Margarita and La Blanquilla, and the island of Bonaire (Caribbean Netherlands). It has been extirpated from and reintroduced to Aruba and introduced to Curaçao.
Таксономия
1738 жылы ағылшын табиғаттанушысы Элеазар Альбин «Құстардың табиғи тарихы» атты еңбегінде сары иықты амазонканы тірі мысалдар негізінде сипаттап, суреттеген. Альбин бұл тотықты Барбадостан келген деп есептеген және «Барбадос тотығы» деген ағылшынша атауын қолданған. Альбиннің мәліметтеріне сүйене отырып, 1760 жылы Матурин Жак Бриссон, ал 1781 жылы Джон Лэтам құстар туралы кітаптарында осы тотықтың сипаттамасын жазған. 1788 жылы неміс табиғаттанушысы Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыстың жүйесі» еңбегін қайта қарастырып, кеңейткенде, сары иықты амазонды қосып, *Psittacus barbadensis* есімді екі атауын берді және Лэтамның еңбегін сілтеме ретінде келтірді. Гмелин типтік орны Барбадос деп көрсеткен, бірақ бұл тотық түрі сол аралда табылмайды, ал типтік орны Венесуэла болып табылады. Қазір сары иықты амазонка француз табиғаттанушысы Рене Лессонның 1830 жылы енгізген *Amazona* туысына шамамен отыз басқа түрмен бірге жатқызылған. Туыстың атауы – 18 ғасырда Конте де Буффон бұл тотықтарға Амазония ормандарынан шыққан деп есептеп, *Amazone* деген ат бергенінің латыншаға аудармасы. *barbadensis* деген түрлік атау Барбадосқа сілтеме жасайды. Бұл түр монотипті, яғни кез келген түршесі танылмайды. Сары иықты амазонканы өте ұқсас қызғылт сары қанатты амазонкадан иықтарындағы сары түстің болмауы және көздерінің айналасындағы көк түсі арқылы ажыратуға болады. Оны *Amazona* туысының басқа түрлерінен ажыратудың тағы бір жолы – оның сәл жоғарырақ тембрлі дыбысталуы.
The yellow shouldered amazon was described and illustrated in 1738 by the English naturalist Eleazar Albin in his A Natural History of Birds based on live specimen. Albin believed that the parrot had come from Barbados and used the English name, the "Barbadoes parrot". Using Albin's account, both Mathurin Jacques Brisson in 1760 and John Latham in 1781 included a description of the parrot in their books on birds. When in 1788 the German naturalist Johann Friedrich Gmelin revised and expanded Carl Linnaeus's Systema Naturae, he included the yellow shouldered amazon, coined the binomial name Psittacus barbadensis and cited Latham's work. Gmelin specified the type locality as Barbados but this parrot species is not found on the island and Venezuela is the type locality. The yellow shouldered amazon is now placed with around thirty other species in the genus Amazona that was introduced by the French naturalist René Lesson in 1830. The genus name is a Latinized version of the name Amazone given to these parrot in the 18th century by the Comte de Buffon, who believed they were native to Amazonian jungles. The specific barbadensis denotes Barbados. The species is monotypic: no subspecies are recognised. The yellow shouldered amazon can be distinguished from the very similar orange winged amazon by the latter's lack of yellow on its shoulders and blue colouration around the eyes. Another way of distinguishing it from other Amazona species is its somewhat higher pitched vocalizations.
Таралуы және мекендейтін ортасы
A. barbadensis Венесуэланың солтүстігіне, Бонайрге (онда 400-ден аз құс болуы мүмкін) және аймақтағы басқа да аралдарға ендемик. Венесуэланың Маргарита аралында ол шығыс жағында жойылған, бұл аудан қарқынды коммерциялық дамыған және танымал туристік орын, ол қазір тек Макано түбегінде ғана кездеседі. Кюрасао аралына әкелінген популяциясы бар. Басқа Amazona түрлерінен өзгеше, ол әдетте шөлді бұталы жерлер мен құрғақ ормандар сияқты құрғақ мекенжайларда табылмайды.
A. barbadensis is endemic to northern Venezuela, Bonaire (which may have less than 400 birds), and other islands in the area. On the Venezuelan island of Margarita, it is extirpated from the east side, which is heavily commercialized and a popular tourist destination, existing only on the Macanao Peninsula. An introduced population exists on Curaçao. Unlike other Amazona members, it is typically found in arid habitats, such as desert scrub and dry forests.
Тамақ және азықтандыру
Ол жемістермен, тұқымдармен және гүлдермен қоректенеді, көбінесе кактустың бөліктерін жейді. Осы құс өте аз сумен де тірі қалуға қабілді, себебі диетасынан көп мөлшерде ылғал алады. Бұл әсіресе Ла Бланкилья аралында жақсы байқалады, ол табиғи су көздері жоқ шағын арал. Олар жиі жейтін кактустардың сабақтары мен жемістері сұйықтыққа толы болып келеді, бұл оларды құрғақ ортада сақтап тұрады.
It feeds on fruits, seeds, and flowers, frequently consuming parts of cactus plants. The parrot is able to survive with minimal water, getting a large amount of moisture from their diet. This is especially clear on La Blanquilla, a small island with no natural bodies of water. The cacti that they so often eat are filled with liquid, in both the stems and fruits, and this keeps them alive in their arid environment.
Өсіру
Сары иықты амазон әдетте ағаштардың, жартастардың немесе кактустардың қуыстарында ұялайды және 2-ден 5-ке дейін жұмыртқа салады. Олар өте әлеуметтік және кейде биік ағаштарда үлкен топтарда, тіпті 700-ге дейін бірігіп қонады.
The yellow shouldered amazon typically nests in holes in trees, cliffs, or cacti, and lays 2 5 eggs. It is highly gregarious, and can sometimes roost in communally in tall trees, forming groups of as many as 700.
Мәртебе
Бірнеше негізгі құрлықтағы популяциялардың төмендеуі кеңінен құжатталған, жабайы табиғатта 2500–10000 сары иықты амазондар бар деп есептеледі. Мекен орындарының үздіріліссіз жоғалуы, популяцияның кіші өлшемі, шектеулі ареал және үй жануарлары саудасы үшін аң аулау салдарынан сары иықты амазон IUCN қауіпті түрлердің қызыл тізімінде «Қауіпті жағдайда» деп бағаланған. Ла Бланкилья аралындағы басты мәселелер – жабайы мысықтардың шабуылдары және жергілікті балықшылар мен теңізшілердің аң аулауы. Дегенмен, әртүрлі есептер бойынша 2015 жылы олардың саны шамамен 2000 болған.
Declines in several main land populations have been extensively documented, there are believed to be 2,500–10,000 yellow shouldered amazons in the wild. Due to ongoing habitat lost, small population size, limited range and overhunting for the pet trade, the yellow shouldered amazon is evaluated as Vulnerable on the IUCN Red List of Threatened Species. On La Blanquilla, the main issues are predation by feral cats and hunting by local fishermen and Naval personnel. although different estimates describe just 2,000 in 2015.