Кіріспе

Ащы құс тәрізді түрлер. Күн ащысы (Eurypyga helias) – Американың тропикалық аймақтарында кездесетін ащы құсқа ұқсас құс, және Eurypygidae (кейде Eurypigidae деп те жазылады) тұқымдасының жалғыз өкілі, Eurypyga туысының да жалғыз өкілі. Орталық және Оңтүстік Америкада таралған, үш түршесі бар. Күн ащысы Жаңа Каледонияның кагуымен (Rhynochetos jubatus) морфологиялық және молекулалық ерекшеліктерімен ұқсас, бұл олардың гондваналық тегін көрсетеді, екі түр де Eurypygiformes кладына жатады.

Таксономия

Күн қағып тұрғандар әдетте Gruiformes тобына жатқызылады, бірақ бұл әрқашан уақытша деп есептелді. Барлығын ескергенде, бұл құс Gruiformes тобына уақытша жатқызылған тағы бір құсқа, кагуға (Rhynochetos jubatus) ең көп ұқсайды. Молекулалық зерттеулер кагу мен күн қағып тұрғандардың бір-біріне ең жақын туыс екенін және олардың қанаттарында ұқсас көрсетілімдер болатынын көрсетеді. Олар, мүмкін, Gruiformes тобына жатпайды (дегенмен, ұсынылған Metaves тобы да осылай күмәнді). Барлығын ескергенде, екі түр Гондвананың шағын туысқандық жетегін құрайтын сияқты, оған жойылған адзебилдер және/немесе мезиттер де кіруі мүмкін, ал олардың Gruiformes тобымен байланысы әлі анық емес. Ерекше айта кетерлік жайт, кагу мен мезиттерде де ұнтақ қауырсындар бар.

Кіші түрлер

Күншіл бұрын екі түрге (E. helias және E. major) бөлінетін, бірақ қазір бір түр ретінде қарастырылады, түршелері арасында айқын айырмашылықтар бар. Түршелер қауырсын сипаттамалары мен мөлшері бойынша анықталады. Үш түрше де аллопатриялық болып табылады. Бұл түр ылғалды Неотропикалық ормандарда, көбінесе ашық өсімдік жамылғысымен және өзендерге, ағыстарға, көлдерге немесе лагуналарға жақын жерлерде кездеседі.

Өсіру

Күндізгі құстар жасыл шөптер өсіп, жауын басталар алдында ұя салуға кіріседі, ал жауыннан бұрын олар орманның жоғары жағында әдемі ұшу көрсетілімдерін жасайды. Олар ағаштарда ашық ұялар салып, дақты өрнектермен екі жұмыртқа туады. Балапандар ерте жетіледі, бірақ шайқасынан кейін бірнеше апта бойы ұяда қалады.