Кіріспе

Американдық тарихшы (1934–2020)

Гарольд Винсон Синан (1 желтоқсан 1934 – 15 наурыз 2020) – американдық тарихшы, автор және Пятидесятник қозғалысындағы одақтас лидер. Синан барлығы 25 кітап жариялады, олардың көп бөлігі қасиеттілік, Пятидесятник және харизматикалық қозғалыстарға қатысты. Ол Халықаралық Пятидесятник қасиеттілік шіркеуінің Бас хатшысы қызметін атқарды, содан кейін 1985 жылдан 2001 жылға дейін Солтүстік Америка жаңару қызметі комитетінің төрағасы болды. 1994–2006 жылдары Вирджиния штатындағы Реджент университетінің дінтану мектебінің деканы болды. 2016 жылы Синан Оклахома штатының Тулса қаласына оралып, Орал Робертс университетінің теология және миссионерлік колледжінің мінсіз деканы болып қайтадан факультетке қосылды. Одан кейін ол Орал Робертс университетінде Резидент ғалым ретінде қызмет етті, онда ол ОРУ президенті Уильям М. Уилсонмен, Дүниежүзілік Пятидесятник федерациясымен және Empowered21 ұйымымен тығыз жұмыс істеді.

Өмірбаян

Синан егіз бауыры Вернонмен бірге 1934 жылдың 1 желтоқсанында Вирджиния штатының Хопвелл қаласында Джозеф Александр мен Миннис (Пурдью) Синан отбасында дүниеге келді. Ол жеті бауырдың бірі болған.

Білім және мансап

Оның әкесі, он алты жасар методист, Фредериксбург, Вирджиния қаласына жақын жердегі Пятидесятник қасиеттілік шатырлық жиында қайтадан дінге келді. Кейіннен ол 24 жыл бойы Пятидесятник қасиеттілік шіркеуінің епископы болып қызмет етуден бұрын Вирджинияның Тайдуотер аймағында бес Пятидесятник қасиеттілік қауымын құрды. Синанның қалыптасу жылдары оның Пятидесятник қасиеттілік шіркеуімен байланысты. Ол 1951 жылы Мемфис қаласында тұрып, толық қасиеттілікке жетудің "екінші батасын" іздеген кезде, қызметке шақырылды. Тоғыз айдан кейін, он жеті жасында, ол Киелі Рухпен суға батырылды. Сол жылы уағыздау қызметін бастады, ал 1954 жылы Пятидесятник қасиеттілік шіркеуінде діни қызметкер болып бекітілді. Содан кейін Синан Джорджия штатының Франклин-Спрингс қаласындағы Эммануэль колледжінде екі жылдық гуманитарлық білім беру бағдарламасын бітірді. 1955 жылы бір жылдық пасторлық тәлімгерлікке өткеннен кейін ол Шығыс Вирджиния Пятидесятник қасиеттілік конференциясында евангелист болды. Синан 1958 жылы Ричмонд университетінің бакалавр дәрежесін американдық тарихтан алып, сол жылдың күзінде оқытушылық мансабын бастады. 1956 жылдан 1962 жылға дейін Вирджинияда үш шіркеу құрды, ал 1967 жылдан 1974 жылға дейін Джорджияда біреуін құрды. 1963 жылдан 1975 жылға дейін ол өзінің альма-матерінде, Эммануэль колледжінде тарихтан сабақ берді. Синан академиялық мансабына дайындалып жатқанда, отбасы досы Орал Робертс оған Гарвард, Йель немесе Принстон университеттерінде теология ғылымы бойынша докторлық дәреже алу үшін толық стипендия ұсынды, егер ол оралып, Орал Робертс университетінде сабақ бергісі келсе. Алайда, Синан бұл ұсыныстан бас тартты, өйткені ол Грузия штатынан тарихшы ретінде дайындалу үшін толық стипендия алған еді. 1965 жылы ол магистратураны, ал 1967 жылы Джорджия университетінің американдық әлеуметтік және интеллектуалдық тарих мамандығы бойынша докторлық дәрежесін алды. Диссертациясын жариялауға дайындалу үшін Синан 1968 жылдың жазында Пятидесятниктердің ірі журналдарын оқып шықты. Оның саяхаттары оны Құдай шіркеуіне (Кливленд, Теннеси) алып барды, онда ол бірнеше жетекшілермен кездесті. Олардың ішінде Ли университетінің студенттер деканы қызметін атқарған Хорас Уорд ерекше көзге түсті. Олар болашақта Пятидесятник ғалымдары пікір алмасатын коллоквиум мүмкіндігін талқылады. Кейін ол Спрингфилдте (Миссури) Құдайдың Ассамблеясының архивтерін қарап жатқанда Уильям Мензизбен кездесті. Сол сияқты, 1970 жылы Далас қаласында өткен дүниежүзілік Пятидесятниктер конференциясы кезінде Уорд, Мензиз және Синан Пятидесятник ғалымдарының ұйымын құру туралы ұсыныс жасады. Нәтижесінде Пятидесятник зерттеулер қоғамы құрылды. Синан бірінші Бас хатшы болып сайланды және бірнеше жыл бойы олардың жаңалықтарының редакторы болды. 1973 жылдан 1977 жылға дейін Синан Пятидесятник қасиеттілік шіркеуінің Бас хатшысы болып қызмет етті, сонымен қатар Оклахома Сити Оңтүстік-Батыс колледжінде сабақ берді және 1980 жылы президент міндетін атқарушы болды. Ол 1977 жылы өз деноминациясының Бас суперинтенданты болып сайланды және 1981 жылға дейін қызмет етті, содан кейін ол келесі төрт жыл бойы атқарған Евангелизм директоры болды. 1977 жылы Синан Канзас-Ситидегі Ароу-Хед стадионында өткен харизматикалық жаңарту жөніндегі жалпы конференцияның Пятидесятник секциясының төрағасы болды. Бұл оқиға стадионды 50 мың адаммен толтырып, әлемнің түкпір-түкпірінен адамдардың назарын аударды. Ол сондай-ақ Синанға көптеген қызмет есіктерін ашты және ол PTL клубы, Trinity Broadcasting Network және The 700 Club сияқты теледидар бағдарламаларында жиі шақырылатын қонақ болып, католиктер арасында болып жатқан жаңарту және бүкіл әлемде Пятидесятничествоның өркендеуі туралы талқылады. 1990 және 1994 жылдары Синан Пятидесятник және харизматикалық тарих профессоры болды және Оклахома штатының Тулса қаласындағы Орал Робертс университетінде Киелі Рух зерттеу орталығының директоры болды. Он екі жыл бойы, 1994 жылдан 2006 жылға дейін, ол Регент университетінің діни мектебінің деканы болды. Оның басшылығымен діни мектепте министрлік докторы және жаңарту зерттеулеріндегі резиденттік емес және онлайн PhD бағдарламасы іске асырылды, бұл әлемдегі алғашқы болып табылды. 2006 жылы Синан Декан лауазымынан шығып, жартылай штат бойынша Пятидесятник және харизматикалық тарих профессоры және Регент университетінің экс-деканы болды. 2016 жылы Синан Оклахомаға оралып, Орал Робертс университетіндегі қызметкерлер қатарына Scholar in Residence ретінде қайта қосылды, онда ол Орал Робертс университетінің президенті және Empowered21 глобалдық төрағасы Уильям М. Уилсонмен тығыз жұмыс істеді.

Жеке өмір

1960 жылы 13 тамызда ол Вирджиния штатының Ричмонд қаласынан келген Кэрол Ли Фукуаға үйленді. Жас евангелист ретінде жазғы жастар лагерінде уағыз айтып жүрген кезінде онымен танысқан күнін еске түсіріп, ол оны "қою шашты, сұлу әйел, оның күлкісі бүкіл бөлмені жарықтандырғандай" деп сипаттады. Олардың төрт баласы болды: Мэри Кэрол (1961), Вирджиния Ли (1963), Харольд Винсон-младший (1966) және Жозеф Александр III (1968). Синан 2020 жылдың 15 наурызында дүние салды.

Жазу

1963 жылы Синан Эммануэль колледжінде тарих пәнінен оқытушылық қызметін бастады. Осы кезеңде колледж басшылығы оған мектептің ресми тарихын жазуды тапсырды. Синан 1950 жылдары колледждің негізін қалаушысының әйелі Г.Ф. Тейлормен студент кезінде танысқан, ал ол оқытушы болып жұмыс істегендіктен, мектеп тарихына қатысты зерттеулерге қол жеткізу оңай болды. 1969 жылы мектеп оның зерттеулерін, мекеменің 50 жылдығына арналған қайырымдастық шарасы ретінде «Эммануэль колледжі: алғашқы елу жыл» деген атпен жариялады. Синанның өмірі Пятидесятницалық қасиеттілік шіркеуімен байланысы арқылы қалыптасты. Оның әкесі Синан туғанға дейін он екі жыл бұрын дін қызметкері болған, Синанның балалық шағында бірнеше қауымда басшылық еткен, кейін шіркеу төрағасы, епископы және бас инспекторы қызметтерін атқарған. Оның әкесі 1943 жылы Евангелистердің ұлттық қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі болды. Синан, діннің ұлы және кәсіби тарихшы ретінде, өзінің ПХК-нің ресми тарихын жазуға шақырылды. «Ескі заманның күші» 1973 жылы жарық көрді, дәл сол жылы Синан өз деноминациясының Бас хатшысы лауазымына тағайындалды. Кітаптың қайта жаңартылған екі нұсқасы 1986 және 1998 жылдары жарық көрді. 1972 жылы Синанды Килиан МакДоннелл Нотр-Дам университетінде өткен үшінші католик харизматикалық конференциясында сөз сөйлеуге шақырды. Бұл өмірді өзгертетін тәжірибе болды және экуменикалық қозғалыстағы жетекшілікке ұзақ жылдардың бастамасы болды. Синанның харизматикалық қозғалысқа қатысының нәтижесінде 1974 жылы ол «Харизматикалық көпірлер» атты кітап жазды, ол Пятидесятница қозғалысының тарихына шолу ұсынады және Пятидесятница дәстүрінен тыс адамдарға кіріспе қызметін атқарады. 1971 жылы Eerdsmans баспасында жарық көрген «АҚШ-тағы қасиеттілік Пятидесятницалық қозғалысы» Синанның докторлық диссертациясының нәтижесі болды. Кейіннен ол 1997 жылы «Қасиеттілік Пятидесятницалық дәстүрі» деген атпен қайта жаңартылып, жарияланды. Оның негізгі тезисі – Пятидесятничество 19 ғасырдың соңындағы қасиеттілік қозғалысынан бастау алған. Бұл бүгінгі күнгі көптеген Пятидесятницалық тарихшылардың жалпы сенімі болғамен, сол кезде жаңа тұжырым болды. Монографиясын жарияламас бұрын, Синан диссертациясына үш тарау қосты, ол сол кезде қарқынды дамыған католик харизматикалық қозғалысын қамтыды. Синан католиктерді кітабына енгізу Пятидесятница әлеміндегі оның беделін қауіпке ұшыратады деп уайымдады, себебі оның ұстанымы католик жаңартуын шынайы Пятидесятницалық тәжірибе ретінде растады. Оның таңғалуына орай, католиктер өздерінің харизматикалық тәжірибесінің тарихын білуге тырысқандықтан, кітапты басқа топтарға қарағанда көбірек сатып алды. Кітаптың көшірмелері Ватиканға және Еуропаның түкпір-түкпіріне жіберілді, нәтижесінде Синан католик харизматикалық шараларында жиі сөз сөйлейтін болды және Дэвид дю Плессис пен Килиан МакДоннеллмен католиктік елуінші күн диалогына қатысуға шақырылды. Отыз жеті жылдан кейін, 1997 жылы қазіргі атауымен қайта жаңартылған «The Holiness Pentecostal Tradition» әлі де танымал оқулық болып табылады. 1975 жылы жариялаған Синанның «Пентекосттық харизматикалық шығу тегінің аспектілері» кітабы 1973 жылы Пентекост зерттеулер қоғамында ұсынылған мақалалар жинағы болды. Кітапта Пятидесятницалық харизматикалық қозғалыстың тарихымен байланысты әртүрлі тақырыптар қарастырылады. Пятидесятницалық қасиеттілік шіркеуінің евангелизм жөніндегі директоры болып қызмет еткен кезінде, 1984 жылы ол өзінің жетінші кітабын жариялады. 1974 жылы Эммануэль колледжінде өткен Корольдің естелік лекциялары үшін дайындалған лекциялар сериясы ретінде жазылған Синан Дэвид Уэсли Майландтың «Соңғы жаңбыр туралы келісім және елуінші күн билігі» атты кітабында алғаш сипатталған мотивті пайдаланды. Онда Синан 20 ғасырдың басындағы Елуінші күн мейрамын «жиналып жатқан бұлттар» деп сипаттады. Чарльз Пархамның ертедегі тарихы мен Азуза көшесінің қайта жаңғыруы туралы тарауды автор «Америкада жаңбыр жауады» деп атады. «Жар жаңбыр жауады» деген тарауда бұл қозғалыстың Еуропа, Чили, Латын Америкасы, Ресей және Бразилияға таралуы сипатталды. «Жаңбырдың бас тартуы» және «Жаңбырдың қайта қаралуы» атты екі тарауда Пятидесятницаның қатал сынға ұшыраған, содан кейін Денис Беннетттен басталған жаңарушы Евангелисттер мен харизматикалық қозғалыстың көтерілуімен оң көзқарас қалыптасқан қиын жылдар талқыланды. Католик харизматикалық жаңарту мен Иса халқының тарихы «Жаңбыр көтерілуі» және «Бұлт жарылуы» деп сипатталды. Кітап үш ағынның бірігіп, бір «өзенге» айналуымен аяқталады. Кітаптағы кіріспе сөзінде: «Соңғы күндерде ерушіңің бір ғана құйылуы бар, бірақ ағындар «классикалық Пятидесятницалық», протестанттық «жаңа Пятидесятницалық» және «католиктік харизматикалық жаңарту» деп белгілі арналар арқылы ағады. Нәтижесінде, бұл әлемдегі христиандыққа зор әсер еткен бір ғана тарихи құбылысқа толы болады». Синанның сөзіне сүйенсек, «Соңғы күндерде» кітабы оның басқа кітаптарынан гөрі көп тілге аударылған. 1985 жылы Синан Солтүстік Америкалық жаңару қызметі комитетінің негізін қалаушысы және төрағасы болды, нәтижесінде Пятидесятницалық конфессиялар мен жаңару қозғалысына қатысқан шіркеулердің 7500-ден астам жетекшілерін қабылдаған Жаңа Орлеан көшбасшылар конференциясы өтті. 1987 жылы Жаңа Орлеан Супердомында өткен келесі Бас Конгреске 40 000 адам қатысты. Конференцияға дайындық барысында Синан әртүрлі харизматикалық жаңару топтарының пионерлерімен сұхбаттасып, олардың тарихы туралы бірінші қолдан ақпарат алды. Осы әңгімелер оған осы қозғалыс туралы «әлі айтылмаған көп нәрсе бар» екенін түсінуге көмектесті. Оның зерттеулерінің нәтижесі 1987 жылы «20 ғасырдың Пятидесятницалық жарылысы: Пятидесятницалық шіркеулер мен харизматикалық жаңару қозғалыстарының қызықты өсуі» деген атпен жарияланды. Синанның қасиетті рухты зерттеу орталығының директоры және Орал Робертс университетінде Пятидесятницалық және харизматикалық тарих профессоры болып қызмет еткен кезінде, ол Ральф Ратпен бірлесіп 1990 жылы «Евангелизмнің онжылдығын бастау» атты тоғызыншы кітабын жазды. Осы жылы ол Индианаполисте өткен қасиетті рух Конгресін ұйымдастырды, онда Hoosier Dome-да 25 000 адам жиналды. «Евангелизмнің онжылдығын бастаудың» үшінші бөлімі Индианаполис жаңару жиналысына әкелген оқиғалардың тарихи аясын ұсынады. Одан кейін қасиетті рух пен әлемдік евангелизм тақырыбында екі Конгресс өтті – біреуі 1995 жылы Орландода, екіншісі 2000 жылы Сент-Луисте. 1990 жылы Индианаполис Конгресінде Демос Шакарян Синанды 1951 жылы құрылған Толық Евангелиямен айналысатын бизнесмендер қауымдастығының 40 жылдығын тойлау үшін «Оның туының астында» кітабын жазуға шақырды. Кітап 1992 жылы жарық көрген кезде, бұл экуменикалық бастамашыл қозғалыс 117 елде 3000-нан астам бөлімшеге жетті. Оның «Рух «өсіңдер» деді» кітабы MARC Innovations баспасынан миссиялық тақырыпта жарық көрген төртінші кітап болды. Кітаптағы материал түпнұсқада 1990 жылы Фуллер теологиялық семинарының Әлемдік миссия мектебіндегі Евангелизм және харизматикалық жаңару тақырыбында өткен лекциялар сериясы ретінде ұсынылды, C. Peter Wagner басшылығымен. Осы алпыс екі беттік кітапта Синан Дэвид Барретттің статистикасын пайдаланып, әлемдегі Пятидесятницалық харизматикалық жаңарудың жарқын өсуінің тарихи суретін береді, алғаш 1983 жылы Вагнер айтқан «үшінші толқын» аналогиясын қолданады. Генри Ледерле жазған кітап туралы пікірде Синанның «Қасиетті Рух ғасыры: Пятидесятницалық және харизматикалық жаңарудың 100 жылы» кітабы «Пятидесятницалық тарихты жазуға жасалған тұрақты үлес» және...