Кіріспе

Американдық телеевангелист (1940 жылы туған) Джеймс Бейкер

Джеймс Орсен Бейкер (/b/eɪ/k/ər/; 1940 жылдың 2 қаңтарында туған) – американдық телеевангелист. 1974 және 1987 жылдар аралығында Бейкер сол кездегі әйелі Тэмми Фэймен бірге «The PTL Club» телебағдарламасын және оның кабельдік телеарнасы – «PTL спутниктік желісін» жүргізді. Ол сондай-ақ Оңтүстік Каролина штатының Форт-Милл қаласында қазір тоқтатылған «Heritage USA» христиандық ойын-сауық паркін құрды. 1980-жылдардың соңында Бейкер шіркеу хатшысы Джессика Ханға зорлау фактісі үшін құпия ақша төленгенін жасыруға байланысты «PTL» миссиясынан бас тартты. Кейін ақша жымқыру фактілері анықталды, осыған байланысты қылмыстық іс қозғалды, сотталды, түрмеге қамалды және ажырасты. Кейін Бейкер қайтадан үйленді және телеевангелизмге оралды, Миссури штатының Блю-Ай қаласында «Morningside» шіркеуін құрып, «PTL» миссиясын қайта жаңғыртты. Қазіргі уақытта ол «The Jim Bakker Show» бағдарламасын жүргізеді, ол соңғы заманға және Мәсіхтің екінші келуіне арналған, сонымен қатар төтенше жағдайларда тіршілік етуге қажетті тауарларды насихаттайды. Бейкер бірнеше кітап жазды, оның ішінде «Мен қателестім» және «Уақыт келді: Алдағы эпикалық оқиғаларға қалай дайындалуға болады» кітаптары бар.

Жеке өмір

Джеймс Орсен Баккер Мичиган штатының Мускегон қаласында Рали Баккер мен Фурния Линетт "Фурн" Ирвиннің ұлы болып дүниеге келді. Баккер 1960 жылы Миннеаполистегі Құдайлар Ассамблеясымен байланысты библия колледжі – Солтүстік Орталық университетінде Тэмми Фэй ЛаВэллимен танысты. Баккер Миннеаполистегі Young Quinlan универмагындағы мейрамханада жұмыс істеді, ал Тэмми Фэй жақын жердегі "Үш әпке" бутик дүкенінде жұмыс істеді. Баккерлер 1961 жылдың 1 сәуірінде үйленіп, колледжді тастап, көшпелі жақтаушылар (евангелисттер) болды. Олардың екі баласы болды: Тэмми Сью "Сисси" Баккер Чепмен (1970 жылдың 2 наурызында туған) және Джейми Чарльз "Джей" Баккер (1975 жылдың 18 желтоқсанында туған). Жұбайлар 1992 жылдың 13 наурызында ажырасып кетті. 1998 жылдың 4 қыркүйегінде Баккер бұрынғы телеевангелист Лори Бет Грэмге үйленді, олар танысқаннан кейін елу күн өткен соң үйленді. 2002 жылы олар бес баланы асырап алды.

Ерте мансап

1966 жылы Джим және Тэмми Фэй Баккер Вирджиния штатының Портсмут қаласында Пат Робертсонның христиандық телеарнасында (CBN) жұмыс істей бастады, сол кезде көрермендері санаулы мың адамды құрады. Баккерлер арнаның өсуіне үлес қосты, қуыршақтарды қолданатын комедиялық номерлермен балаларға арналған «Come On Over» атты әртүрлі шоуын жүргізді. «Come On Over» жобасының табысынан кейін Робертсон Баккерді жаңа прайм-тайм ток-шоуы «The 700 Club» жүргізушісі етіп тағайындады, ол біртіндеп CBN-нің флагмандық бағдарламасына айналды. Баккерлер 1973 жылы CBN-ді тастап, көп ұзамай Пол және Ян Краучпен бірге Калифорнияда Trinity Broadcasting Network (TBN) телеарнасын құруға көмектесті. Дегенмен, бұл серіктестік сегіз ай ғана сарқып, Джим Баккер мен Пол Крауч арасындағы келіспеушілік Баккерлердің жаңа арнадан кетуіне әкеп соқты.

PTL

TBN-де болған кезде, Бейкерлер Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласына көшіп барды, онда 1973 жылдың мамырында олар TBN қолдауымен Praise The Lord бағдарламасының шығыс жағалау нұсқасын іске қосты. Бір жылдан кейін Бейкерлер өздерінің коммерциялық емес ұйымын құрды, PTL сауда белгісін тіркеді, TBN және Краучтардың қолдауын қалдырып, 36 WRET Charlotte, 16 WGGS Greenville, Оңтүстік Каролина және тағы бірнеше станцияларда бағдарламаларын жалғастырды. 1975 жылы олар The PTL Club деп аталатын түнгі ток-шоуды ұлттық деңгейде көрсетті. Баккер 1974 жылы PTL спутниктік желісін құрды, ол The PTL Club және басқа да діни телебағдарламаларды АҚШ-тың жергілікті филиалдары арқылы көрсетті. Бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану туралы сұрақтарға жауап бергенде Баккер: «Мен Иса бүгін тірі болса, ол теледидарда болар еді» деді. 1987 жылы екі дау PTL-дің құлауына әкелді: шіркеу хатшысы Джессика Хан Баккерді жыныстық қанағаттандыруға әрекеттенгені үшін айыптады, бұл оның отставкаға кетуіне себеп болды, ал министрлік қаражатты заңсыз пайдаланғаны оны түрмеге қамауға әкелді. 1990 жылы Кевин Спейси Баккер рөлінде ойнаған Fall from Grace атты телефильм оның өрлеуі мен құлдырауын көрсетті. 2019 жылдың 18 қаңтарында ABC телеканалының 20/20 бағдарламасы PTL жанжалы туралы екі сағаттық арнайы бағдарлама көрсетті, ол «Сенімсіздік» деп аталды.

Алғашқы зерттеулер

1979 жылы Баккер және ПТЛ эфир арқылы жиналған қаражатты дұрыс пайдаланбаған деген айыппен Федералды байланыс комиссиясы (FCC) тарапынан тергеуге алынды. FCC-нің есебі 1982 жылы аяқталды, нәтижесінде Баккер көрермендерге шетелдегі миссияларды қаржыландыруға бағытталатынын айтқан 350 000 доллар жинағаны анықталды, бірақ бұл қаражат іс жүзінде АҚШ мұражайының (Heritage USA) бір бөлігін төлеуге қолданылды. Есепте сондай-ақ Баккерлер отбасы PTL қаражатын жеке мұқтаждарына жұмсағаны да көрсетілді. FCC комиссарлары төрт дауысқа үш дауыспен тергеуді тоқтатуға шешім қабылдады, одан кейін Баккерге өзіне тиесілі жалғыз телеарнаны сатуға рұқсат берді, осылайша болашақ FCC бақылауынан қашып құтылды. FCC есебін АҚШ Әділет министрлігіне жіберді, бірақ жеткіліксіз дәлелдер болғандықтан қылмыстық іс қозғаудан бас тартты.

Жыныстық қатынас бұзушылық және отставка

Джессика Ханның үнсіздігі үшін 279 000 доллар төленді, ол Бэккер мен бұрынғы PTL клубының жүргізушісі Джон Уэсли Флетчер оны есірткіге салып, зорлаған деп мәлімдеді, ол Бэккердің серіктесі Ро Месснер арқылы PTL қаражатымен төленді. ПТЛ-дің қаржылық шешімдерін қабылдаған Баккер, есептесудің бұрмалаушылықтарын жасыру үшін екі түрлі есеп жүргізгендігі айтылады. Чарльз Шепард басқаратын The Charlotte Observer газетінің тілшілері PTL-дің қаржысын тергелді және бірқатар мақалалар жариялады. 1987 жылдың 19 наурызында Ханға пара бергені белгілі болғаннан кейін Баккер PTL басшылығынан кетті. Ол Флорида штатының Клирвотер қаласындағы қонақүй бөлмесінде Ханмен сексуалдық қатынаста болғанын мойындады, бірақ оны зорлағанын жоққа шығарды. Бэккердің қарсыласы Джон Анкерберг Ларри Кинг Лайв бағдарламасында пайда болып, Бэккерге қатысты бірнеше моральдық бұзушылықтарды айтты, бірақ екеуі де оны жоққа шығарды. Бэккердің орнын ПТЛ басшысы ретінде Вирджиния штатының Линчбург қаласындағы Томас Роуд баптист шіркеуінің пасторы Джерри Фалвелл басты. Баккер Фалвеллді өзінің ізбасары ретінде таңдады, өйткені ол өзінің миссионерлігін басып алуға тырысып жатқан Джимми Сваггарттан, Құдайдың Ассамблеясының Бэккердің сексуалдық тәртіпсіздігіне қатысты тергеуді бастаған теледидарлық уағызшыдан қорқыды. Баккер Фалвеллдің дағдарыл тоқтағанша миссионерлікті уақытша басқаратынына сенді. Сол жазда, Бэккердің отставкасынан және PTL клубының тоқтатылуынан кейін, келісімдер күрт төмендеген кезде, Фалвелл Heritage USA-ны құтқару үшін 20 миллион доллар жинады және паркте уәделенген су тоғанынан сырғып өтті. 1987 жылдың қазан айында Фалвелл және PTL кеңесінің қалған мүшелері банкроттық сотының шешімі миссионерлікті қайта құруды мүмкін емес етеді деп мәлімдеді. Осы оқиғаға жауап ретінде Фалвелл Бэккерді жалғаншы, ұрлық жасаған, сексуалдық бұзылған және «2000 жылдық шіркеу тарихындағы христиандыққа ең қауіпті ісік» деп атады. CNN телеарнасында Сваггарт Бэккерді «Христостың денесіндегі ісік» деп атады. 1988 жылдың ақпан айында Сваггарт Нью-Орлеанда проституциямен айналысып жатқанда ұсталғаннан кейін өзінің сексуалдық арамзалығына қатысты дағдарылға тап болды. Бэккер мен Сваггарттың дағдарылдары теледидарлық уағызшылық әлеміне зор әсер етті, теледидарлық пасторлар мен олардың қаржысына бұқаралық ақпарат құралдарының күшті бақылауын тудырды. Фалвелл бұл дағдарылдар «эвангелизмді күшейте түсті және христиандықты күшті, жетілген және міндетті етті» деді.

Алдамшылыққа айыптау және бас бостандығынан айыру

1984 және 1987 жылдар аралығында PTL клубтарының қаржы жинау әрекеттері туралы «The Charlotte Observer» газеті жариялады, бұл нәтижесінде Баккерге қарсы қылмыстық іс қозғалды. Баккер және оның PTL серіктестері 1000 долларлық «өмір бойына мүшелік» сатты, осы мүшелік арқылы сатып алушыларға сол кезеңде Heritage USA-дағы сәнді қонақүйде жыл сайынғы үш түндік тұруға құқық берілді. Баккердің алаяқтық ісінде сотқа ұсынылған мәліметтерге сәйкес, ондаған мың мүшелік сатылған, бірақ 500 бөлмелі бір ғана қонақүй аяқталды. Баккер құрылысқа қажетті қаражаттан екі еседен астам соманы жинаған «эксклюзивті серіктестіктерді» сатты. Жиналған ақшаның көп бөлігі Heritage USA-ның операциялық шығындарына жұмсалды, ал Баккер 3,4 миллион долларды өзінде қалдырды. 16 айлық федералдық ірі сот тергеуінен кейін Баккер 1988 жылы сегіз қылмыс бойынша пошта арқылы алаяқтық жасады, 15 қылмыс бойынша телеграф арқылы алаяқтық жасады және бір қылмыс бойынша сөз байласты деп айыпталды. Миннесота штатының Рочестер қаласындағы Федералды медициналық орталықта ол белсенді Линдон ЛаРуш және парашютші Роджер Нельсонмен бірге тұрды. АҚШ-тың төртінші апелляциялық округі Баккердің алаяқтық және сөз байласу бойынша айыптау үкімін күшінде қалдырды, Баккерге тағайындалған 45 жылдық жазаны және 500 000 долларлық айыппұлды жойды және 1991 жылдың ақпан айында жаңа сот отырысын өткізуге бұйырды. Сот шешімінде Поттердің Баккер туралы «діні бар біздер ақша табуға құмар дін қызметкерлері мен пасторлардың құрбаны болғаннан жалықтық» деген мәлімдемесі судьяның Баккерге тағайындаған жазаға діни сенімдерін араластырғанын көрсетеді. Оның ұлы Джей, шартты түрде босату комиссиясына жеңілдік беруді сұрап, хат жазу кампаниясын ұйымдастырды. Белгілі заңгер Алан Дершовиц Баккердің шартты түрде босату адвокаты болды және «Баккер ешқашан оның айыпталуына әкелген дін мен коммерцияның араласуына қайтадан бармайтынына кепілдік беремін» деді. Баккер 1994 жылдың 1 желтоқсанында Федералдық түрмелер бюросының күзетінен босатылды, ол IRS-ке 6 миллион доллар қарыз болды.

Телевизиондық уағыздау қызметіне қайта оралу

2003 жылы Баккер екінші әйелі Лоримен бірге Брансондағы (Миссури штаты) Studio City Café-де күн сайын The Jim Bakker Show шоу-ны хабарлай бастады; ол CTN, Daystar, Folk TV, Grace Network (Канада), Daystar Television Canada, GEB America, Hope TV (Канада), Impact Network, WGN, WHT, TCT Network, The Word Network, UpliftTV және ZLiving желілерінде көрсетілді. Баккердің көптеген көрермендері оның бағдарламасын DirecTV және Dish Network арналарынан тамашалайды. Баккер өзінің мансабының басында қатысқан өркендеу теологиясын айыптап, апокалиптизмді қабылдады. Оның шоуы мыңжылдық кезеңге, апаттан сақтануға бағытталған және күндердің соңы үшін дайындық ретінде өзінің көрермендеріне тосттағы бұршақ сияқты тоңазытқышпен кептірілген тағамдарды сатады. Эльспет Рив The Atlantic журналында Баккердің "соңғы күнге дайындық құралдарының" тым қымбат екенін жазды. Джерри Кроуфорд есімді адам, ол Бэккердің некесін сақтап қалды деп есептейді, Блю-Ай, Миссури штатында Бэккердің жаңа миссиясына 25 миллион доллар инвестициялады, ол Morningside USA деп аталды. 2008 жылы The Jim Bakker Show бағдарламасының түсірілімі Morningside-қа көшірілді. Баккер өркендеу теологиясына қатысты көзқарасын өзгертті. 1980 жылы жарық көрген "Бақытқа жетудің сегіз кілті" атты кітабында ол былай деп жазды: "Құдай сіздің бақытты, бай, табысты болуыңызды қалайды". 1996 жылы жарық көрген "Мен қателестім" атты кітабында ол алғаш рет түрмеде Киелі кітапты толық оқығанын айтты. Баккер сондай-ақ, ол өркендеу теологиясын қолдау үшін контекстінен тыс үзінділерді алып, оларды дәлелдеу үшін пайдаланғанын түсінгенін жазды. Баккердің қайта жаңғырған шоуында өзін "пайғамбар" деп атаған бірнеше пасторлар бар. Ол енді "PTL" деген сөздің "Пайғамбарлар қатты сөйлейді" деген мағынаны білдіретінін айтады. 2017 жылдың қазан айында Баккер оны сынағандарды "Құдай жазалайды" деп мәлімдеді; ол Харви дауылын Құдайдың үкімі деп, ал Мэтью дауылын сол кездегі президент Барак Обаманың кінәсі деп айыптады. Баккер президент Дональд Трамп импичментке ұшыраса, христиандар Екінші Американдық Азамат соғысын бастайды деп болжады. Ол 2017 жылы Вашингтонда болған пойыздың жолдан шығуын "Титаник" кемесінің суға батуымен салыстырып, "Амтрак" пойзының жолдан шығуы Құдайдың ескертуі екенін айтты. Ол сондай-ақ 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарды алдын ала болжағанын, "1999 жылы Жаңа жыл қарсаңында" Нью-Йорк пен Вашингтон қалаларында "терроризм" мен бомбалаулар болатынын көріпті. Стоунмен Дуглас орта мектебіндегі оқ ату оқиғасынан кейін бірнеше күн өткен соң, ол "Құдай [оған] түсінде келді, ол камуфляж киімдері мен аңшылық жилеті киіп, арқасына AR 15 автоматын ілген" және Құдай Трамптың мұғалімдерді қаруландыру жоспарын қолдайтынын мәлімдеді. Билли Грэмнің 2018 жылдың 21 ақпанындағы қазасынан кейін Баккер Грэмнің жерлеу рәсіміне қатысып, оған құрмет көрсетті, Грэмнің Иисус Христоспен салыстырылатын ең ұлы уағызшы екенін айтты және Грэм түрмеде оны қабылдағанын еске алды. "Stand in the Gap Today" радио бағдарламасында Пенсильвания пасторлар желісінің президенті Сэм Рорер Баккердің азамат соғысы туралы болжамын сынады. Christian Today Баккердің шоуын "ең осал адамдардың" үстінен шабуыл жасағаны үшін сынап, оның "теледидар экрандарында орын жоқ" деп мәлімдеді.

COVID-19 туралы дұрыс емес ақпарат

Бейкер күміс коллоиды қоспаларын сатқан, оларды жазылған нәрсеге дертімді емдейтін панацея ретінде жарнамалаған. 2020 жылдың наурызында Нью-Йорк штатының бас прокуроры Баккерге өз қосымшаларының 2019-2020 жылдарғы коронавирустың штамдарын емдеуге қабілетті деген жалған медициналық мәлімдемелер жасауын тоқтатуды бұйырды. Федералды сауда комиссиясы мен Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы да Баккерге қосымшалар мен коронавирусқа қатысты мәлімдемелері туралы ескерту хат жіберді. Миссури штатының бас прокуроры Эрик Шмитт және Арканзас штатының бас прокуроры Лесли Рутледж Баккерге қарсы вирусқа ем ретінде қосымшаларды ұсынуы үшін сотқа шағымданып, қудалады. Оған қарсы штаттық сот ісінде Баккерді Миссури штатының бұрынғы губернаторы Джей Никсон қорғайды, ол істің қабылданбауын сұрады. Никсон бұл айыптамалардың жалған екенін айтты: «Баккердің миссиясын құлатқысы келетін және оның христиандық телеарнасын эфирден шығаруға тырысатын адамдар тарапынан оған әділетсіз шабуыл жасалып отыр». 2020 жылдың сәуір айында кредиттік карта арқылы төлемдерді қабылдауына тыйым салынғаннан кейін Баккер өзінің жақтастарына миссиясы банкротқа жақын екенін және оларға дереу қайырымдылық көмек сұрағанын мәлімдеді. Келесі айда GEB America және World Harvest Television Баккердің бағдарламасын өз желілерінен алып тастады, себебі DirecTV иесі AT&T каналдардан бағдарламаны қайта қарауды сұрады. AT&T бұл сұранысты либералды христиандық Faithful America тобының бағдарламаны тоқтату науқанына жауап ретінде жасады. 2020 жылдың 8 мамырында Лори Баккер Джим Баккерге ұлы Джейдің «жеңіл» деп сипаттаған инсульт болғанын хабарлады. Лори оның жазылғанша бағдарламадан демалысқа шығатынын айтты. Ол инсультты Баккердің бағдарламадағы тынымсыз жұмысына байланысты деп айыптады және ол оған қарсы сынды «өмірінде бастан кешкен ең қатыгез шабуыл» деп сипаттағанын жазды. 2021 жылдың 23 маусымында Миссури штатының бас прокуроры Эрик Шмитт Баккерге қарсы штаттың сот ісі бойынша келісімге қол жеткізілгенін жариялады. Баккер мен Морнингсайд шіркеуі күміс ерітіндісінің «кез келген ауруды диагностикалауға, алдын алуға, жеңілдетуге, емдеуге немесе жазылуға» қабілетті екенін айтуына тыйым салынды. Сондай-ақ, 2020 жылдың 12 ақпаны мен 2020 жылдың 10 наурызы аралығында күміс ерітіндісін сатып алғандарға шамамен 157 000 доллар көлемінде өтемақы төленеді.