Кіріспе

Американдық баптист пасторы, телебағдарламашы және консервативті белсенді (1933–2007)
Джерри Фалвелл аға

Джерри Леймон Фалвелл аға (11 тамыз 1933 – 15 мамыр 2007) – американдық баптист пасторы, телебағдарламашы және консервативті белсенді. Оның әкесі – кәсіпкер, бір кезде заңсыз тауар сатумен айналысқан және агностик болған. Оның әкесінің әкесі – бейшара атеист болған. 1956 жылы Миссури штатының Спрингфилд қаласындағы Баптист Библия колледжін бітірген. Ол Пате мен оның студент болып оқыған күйеу жігітінің арақатынасын бұзу үшін оқуға түскен.

Томас Роуд баптистік шіркеуі

1956 жылы 22 жасында Фолвелл Томас Роуд баптистік шіркеуін құрды. Бастапқыда Вирджиния штатының Линчбург қаласындағы 701 Томас Роуд мекенжайында орналасқан, 35 мүшесі бар шіркеу, көптеген адамдарды қамтитын мега шіркеуге айналды. Сол жылы ол бүкіл елге таратылатын "Ескі заманғы Ізгі хабар сағаты" атты радио және теледидар арнасындағы діни қызметін бастады. Фалвелл қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Джонатан әкесінің қызметін мұраға алды және шіркеудің аға пасторы болды. Апталық бағдарламаның атауы кейін Томас Роуд Лайв деп өзгертілді.

Либерти Христиан академиясы

1950-1960 жылдары Фалвелл азаматтық құқықтар белсендісі Мартин Лютер Кингке және АҚШ федералды үкіметінің мемлекеттік мектептердегі нәсілдік сегрегацияға қарсы сөйледі және науқан жүргізді. Либерти Христиан Академиясы (LCA, бұрынғы Lynchburg Christian Academy) – Линчбург қаласындағы христиан мектебі. 1966 жылы «Линчбург Ньюс» газетінде бұл мектеп «ақ студенттерге арналған жеке мектеп» деп сипатталған. Фалвелл 1967 жылы Линчбург Христиан Академиясын сегрегациялық мектеп ретінде және Томас Роуд баптист шіркеуінің миссиясы ретінде ашты. Либерти Христиан Академиясы Вирджиния штатының Білім беру кеңесі, Оңтүстік колледждер мен мектептер қауымдастығы және Халықаралық христиан мектептері қауымдастығы арқылы Вирджиния штатының аккредиттелген білім беру мекемесі болып танылған.

Либерти университеті

1971 жылы Фалвелл Эльмер Л. Таунспен бірге Либерти университетін құрды. Либерти университеті 350-ден астам аккредиттелген оқу бағдарламасын ұсынады, кампуста шамамен 13 000 студент, ал онлайн режимінде 90 000 студент оқиды.

Моральдық басымдық

1980 жылдары «Әдепті көпшілік» евангелистік христиандардың АҚШ-тағы ең ірі саяси лоббилерінің біріне айналды. Фалвеллдің өзі жариялаған автобиографиясына сәйкес, «Әдепті көпшілік» «өмірді қолдайтын, дәстүрлі отбасыны, моральды және американдық құндылықтарды жақтаушы» ретінде таныстырылды және 1980 жылғы президенттік сайлауда Рональд Рейганға ақ евангелистік дауыс берушілердің үштен екі бөлігін әкелгені үшін марапатталды. Джимми Картердің айтуынша, «сол күзде [1980 жылы] Джерри Фалвелл басқаратын топ мені Оңтүстікке сатқын және енді христиан емес деп жариялау үшін Оңтүстік радио және теледидарында 10 миллион долларлық жарнама сатып алды». «Әдепті көпшілік» төрағасы ретінде Фалвелл республикалық кандидаттарды және консервативті саясатты үнемі қолдады. Бұл Билли Грэмды моральдық негізі жоқ саяси мәселелер туралы «уағыздау» зардабынан сынға алып, оны айыптады. Фалвелл қайтыс болған кезде Грэм былай деді: «Біз әрқашан барлық нәрседе келіспедік, бірақ оның Құдайға адал адам екенін білдім. Оның жетістіктері оның буынындағы көптеген дін қызметкерлерінен асып түсті». Баккер өзінің пентикосталдық пасторы Джимми Сваггарт өзінің министрлігін басып алуға тырысып жатыр деп сенді, себебі ол оның жыныстық тәртіпсіздікке қатысты айыптаулары бойынша шіркеу тергеуін бастады. Басып алудан қашу үшін Баккер 19 наурызда отставкаға кетіп, Фалвеллді өзінің PTL министрлігінің басшысы етіп тағайындады, оған PTL спутниктік желісі, «The PTL Club» телебағдарламасы және «Heritage USA» христиандық ойын-сауық паркі кірді. Баккер Фалвеллдің даудың аяқталуына дейін уақытша министрлікті басқарады деп ойлады, бірақ Фалвелл 28 сәуірде Баккердің PTL-ге оралуына тыйым салып, оны «соңғы 2000 жылдағы христиандық тарихындағы, мүмкін, ең үлкен жара және қатерлі ісік» деп атады. Осыған қарамастан, Фалвелл министрлікті банкроттықтан құтқара алмады және 1987 жылдың қазан айында отставкаға кетті.

Отбасылар

Фолвелл өзінің түсіндіруінше, Киелі кітаптағы үйретімдердің ықпалымен қалыптасқан нанымдарын және амалдарын жақтады.

Ондық

1989 жылы ол Либерти университетінің қызметкерлеріне шіркеуге мүше болу және ондықтан табыс беру міндетті екенін мәлімдеді.

Вьетнам соғысы

Фолвелл Вьетнам соғысының Солтүстікке қарсы толыққанды соғыс болуы керек болғанда, "шектеулі саяси мақсаттармен" жүргізіліп жатыр деп санайтын. Жалпы, Фолвелл президенттің "Құдайдың құлы" ретінде "жамандық істеушілерге азап келтіру" үшін қару қолдануға құқығы бар екенін айтты.

Азаматтық құқықтар

1960 жылдардың ортасында өзінің евангелисттік бағдарламасы "Ескі заманның ізгі хабар сағатында" Фолвелл үнемі сегрегациялық саясаткерлерді, мысалы, губернаторлар Лестер Мэддокс пен Джордж Уоллес сияқтыларды көрсетіп отырды. Мартин Лютер Кинг туралы ол: "Мен д-р Мартин Лютер Кинг, Джеймс Фармер және солшыл ұйымдармен байланысы бар деп белгілі болған басқа да азаматтық құқықтар көшбасшыларының шындығына және зорлықсыз ниеттеріне күмәнданамын" деді. 1958 жылы "Браун против Білім беру кеңесі" шешімі туралы сөйлегенде ол былай деді: "Егер Бас судья Уоррен мен оның әріптестері Құдайдың сөзін білгенде және Иеміздің еркін орындауға ниеттенсе, мен 1954 жылғы шешім қабылданбаған болар еді деп сенемін. Ықшамдар бөлек болуы керек. Құдай шешім қабылдағанда, біз сол шешімді өзгертуге тырыспауымыз керек." 1977 жылы Фолвелл Анита Брайанттың "Балаларымызды сақтайық" деп аталған кампаниясын қолдады, бұл кампания Флорида штатының Дейд округіндегі сексуалдық бағдарлама бойынша кемсітуге тыйым салған қаулыны жоюға бағытталған. Сондай-ақ ол Калифорниядағы ұқсас қозғалысты қолдады.

Білім

Фолвелл мемлекеттік мектептердегі және жалпы алғанда секулярлық білім берудегі белгілі бір оқулардың жиі айыптап, оларды атеизм, секуляризм және гуманизм ошағы деп атады, олардың христиандық моральға қайшы келетінін мәлімдеді. Ол АҚШ-тың мемлекеттік білім беру жүйесін өзгертіп, ата-аналарға балаларын мемлекеттік немесе жеке мектепке жіберуге мүмкіндік беретін мектеп ваучерлері жүйесін енгізуді жақтады. "Американы құтқаруға болады" атты кітабында ол: "Еліміздің алғашқы жылдарындағыдай, мемлекеттік мектептеріміздің болмауына куә болуды үміттенемін. Шіркеулер оларды қайтадан өздеріне қаратып, христиандар басқарады" деп жазды. Фолвелл президент Джордж Буштің дінге негізделген бастамасын қолдады, бірақ қаржыландыру қайда бағытталады және шіркеулерге қойылатын шектеулер туралы алаңдаушылық білдірді.

Апартеид

1980 жылдары Фолвелл Оңтүстік Африканың апартеидтік режиміне қарсы санкциялар, оның ойынша, одан да жаман жағдайға, мысалы, Кеңес Одағы қолдаған төңкеріске алып келеді деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ өзінің ізбасарларын алтын Крюгеррандтарды сатып алуға және АҚШ-тың Оңтүстік Африкаға «қайта инвестициялауын» қолдауға шақырды. 1985 жылы ол Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты, англикандық архиепископ Десмонд Тутуды «Оңтүстік Африканың қара халықын ұсыну тұрғысынан» жалған деп айтқанда көптеген адамдардың наразылығын тудырды.

Клинтонның жылнамалары

1994 жылы Фалвелл «Клинтон хроникасы: Билл Клинтонның күдікті қылмыстық әрекеттеріне қатысты тергеу» деген бейне-документальдық фильмін насихаттады және таратты. Фильмде Билл Клинтонның Винс Фостер, Джеймс Макдугалл, Рон Браун және кокаин контрабандасымен байланысты болған кісі өлтіру қастандығына қатысты екендігі туралы айтылды. Бұл теорияның дұрыс еместігі дәлелденді, бірақ фильм 150 000-нан астам данада сатылды. Фильмнің өндіріс шығындарының бір бөлігі «Шыншыл үкімет үшін азаматтар» ұйымы арқылы қаржыландырылды, және Фалвелл 1994 және 1995 жылдары оларға 200 000 доллар төледі.

Гомосексуализмге қатысты көзқарастар

Фолвелл гомосексуализмді Киелі кітапта тыйым салынған деп айыптады. Гомосексуалдық құқықтарды қорғаушылар Фолвеллді "сабырсыздықтың жақтасы" және "гейлерге қарсы индустрияның негізін қалаушы" деп атады, оның жасаған мәлімдемелері мен ЛГБТ әлеуметтік қозғалыстарына қарсы науқандары үшін. Заңды күштен жоюға шақырып, бір жиынға: "Гейлер сізді қараудан гөрі өлтіруге дайын" деді. ЛГБТ-ға жақын Метрополитен қауымдастығы шіркеуі Дүниежүзілік шіркеулер кеңесіне қабылдануға жақын болғанда, Фолвелл оларды "адам емес жандар" деп атады және олардың "жаман және шайтандық жүйенің бір бөлігі" екенін, олар "толығымен жойылған болады және көкте той болады" деді. Комедияшы және актриса Эллен ДеДженерес өзін лесбиянка ретінде жариялағаннан кейін, Фолвелл оны уағызда "Эллен ДеГенерация" деп атады. ДеДженерес: "Шынымен, ол мені солай атады ма? Эллен ДеГенерация? Мен төртінші сыныптан бері осы есімді естіп келемін. Оған жұмыс бергеніме қуаныштымын" деді. Фолвеллдің гомосексуализмге қатысты мұрасы ЛГБТ азаматтық құқықтарын қолдауымен (жоғарыдағы "азаматтық құқықтар" бөлімін қараңыз) және кейінгі жылдары ЛГБТ қауымымен келісуге жасаған тырыстарымен күрделі. 1999 жылдың қазан айында Фолвелл Томас Роуд баптистік шіркеуінде "Зорлық-зомбылыққа қарсы форум" үшін 200 евангелист пен 200 гей және лесбиянканы жинады, онда ол кейбір американдық евангелистердің гомосексуализм туралы пікірлері зорлық-зомбылыққа итермелейтін жеккөрушілік сөздерге жататынын мойындады. Форумда Фолвелл гомосексуалдарға: "Мен сіздің өмір салтыңызбен келіспеймін, ешқашан келіспеймін, бірақ мен сізді жақсы көремін" деді және "Біз күнәкарды жек көретініміз туралы ой қалдыратын кез келген нәрсені өзгертуге дайынбыз" деп қосты. Кейін New York Times тілшісі Фрэнк Ричке: "Шындығында, евангелистер гейлер мен лесбиянкалар қауымымен достық қарым-қатынас құруға қабілетсіз екенін мойындаймын. Біз сіздерге басқа жерге барыңдар, бізге сіздердің шіркеулерімізде қажет емессіздер дедік" деді.

Телетуббилер

1999 жылдың ақпан айында National Liberty Journal журналында (бұл туралы ақпарат құралдары Фалвеллге жатқызды) Телетуббилердің Тинки Винкисі гомосексуалдық үлгі ретінде ұсынылғаны туралы хабарланды. NLJ – ол негіздеген университеттің басылымы. 1998 жылы Salon веб-сайтында жарияланған мақалада Тинки Винки осы қозғалыстың символы ретінде танымал екені айтылды. Оған жауап ретінде Teletubbies-ке лицензия берген Itsy Bitsy Entertainment компаниясының өкілі Стив Райс: «Мен мұны абсурдты және қорлаушылық деп санаймын» деді. Ұлыбританиядағы шоу мектепке дейінгі жастағы балаларға бағытталған, бірақ мақалада «оның түсі күлгін – гомосексуалдық мақтаныш түсі; ал антеннасы үшбұрыш тәрізді – гомосексуалдық мақтаныш символы» делінген. Бұл сипаттамалардан басқа, Тинки Винкиде сонымен қатар сиқырлы сөмке бар, ол NLJ және Salon мақалаларында әмиян деп сипатталған. Фалвелл «гомосексуалдық өмір салтын үлгі етіп көрсету балалардың моральдық тәрбиесіне зиян келтіреді» деп қосты.

11 қыркүйек шабуылдары

2001 жылы 11 қыркүйекте болған шабуылдардан кейін Фолвелл Пэт Робертсонның "700 клубында" былай деді: "Шын мәнінде, мен бұл жағдайға пұтқа табынушылардың, аборт жасайтындардың, феминистердің, белсенді түрде өмір салтын өзгертуге тырысатын гейлер мен лесбиянкалардың, ACLU, Америка жолы үшін халықтардың және Американы дінсіз етуге тырысқандардың барлығының қатысы бар деп санаймын. Мен олардың бетіне қарап, 'осының болуына сендер де себепкерсіңдер' деймін". Оның пікірінше, ЛГБТ ұйымдары Құдайды ашуландырып, соның салдарынан Құдай осы шабуылдарға жол берді. Фолвелл бұл шабуылдардың "дегенмен лайықты" екенін айтты, ал Кристофер Хитченс бұл мәлімдемені мемлекетке қарсы қылмыс деп сипаттады. Көптеген сынға ұшырағаннан кейін Фолвелл кінәлілердің тек террористер екенін мәлімдеді және "Егер мен гейлерге, лесбиянкаларға немесе кез келген адамға осындай ой тудырсам, кешірім сұраймын" деді. Кейін Фолвелл өзінің жақтастарының наразылығына тап болды, себебі ол Америкаға және оның себептеріне қатысты Құдайдың жазасы туралы айтқан сөздерінен бас тарды. Олар көп жылдар бойы оның уағыздарында Американың Құдайға адалдығын жоғалтуы, әдепсіз өмір салты және Израильге әлсіз қолдауы үшін өкінуі керек екенін естіген, егер Америка Құдайдың қорғауын және игілігін алғысы келсе.

Еңбек одақтары

Фалвелл сондай-ақ: "Еңбек одақтары көбірек ақша талап етудің орнына, Киелі кітапты оқып, зерделейтін болса. Адамдар Құдаймен дұрыс қарым-қатынасқа келгенде, олар жақсы жұмыс істейді" деді.

Америка фундаментализмімен қарым-қатынасы

Мәдениет антропологы Сьюзан Френд Хардинг Фалвелл туралы жасаған кең ауқымды этнографиялық зерттеуінде, ол Фалвеллдың аты шыққан сайын уағыздарын кеңірек, радикалды емес аудиторияны қамту үшін өзгерткенін байқады. Бұл бірнеше жолмен көрінді: Мысалы, ол енді билеу, шарап ішу, кинотеатрға бару сияқты "әлемдік" өмір салтын кінәламайтын болды; апокалипсис және Құдайдың кек алушылық ықыласын болжаған сөздерін жұмсартты; сондай-ақ, толыққанды библиялық патриархатқа сенуден гендерлік рөлдерге қатысты толықтырушы көзқарасқа көшті. Ол өзін қоғамға жақындастыру үшін ең қатал сын-ескертпелерін "әлемдік гуманистерге", жазықшылдарға немесе түрлі либералдарға бағыттады, бұл Оңтүстік фундаменталистерінің уағыздаушылары арасында кең таралған, бірақ американдық қоғамның пікір білдіруімен жеккөрушілік сөз ретінде қаралатын нәсілшілдік, антисемитизм және антикатолик риторикасының орнына қолданды.

Ислам діні

Фолвелл исламға қарсы болды. «Ашәрк әл-Авсат» газетінің хабарлауынша, Фолвелл ислам дінін "шайтандық" деп атаған. «60 минут» бағдарламасына берген сұхбатында Фолвелл Мұхаммедті "террорист" деп атады және былай деді: "Мұсылман және мұсылман емес авторларды оқығаннан кейін Мұхаммед зорлық-зомбылыққа құмар, соғысқа бейім адам болды деген қорытындыға келдім". Кейін Фолвелл Мұхаммед туралы айтқан сөздері үшін мұсылмандардан кешірім сұрады және "шынайы және бейбітшілік сүйетін" мұсылмандарды мақсатты түрде ренжітуді көздемегенін мәлімдеді. Бірақ ол ислам туралы пікірлерін өз сайтынан жоюдан бас тартты. Оған жауап ретінде Мысырлық христиан зиялылары Фолвеллдің Мұхаммедті террорист деп атаған сөздерін айыптап, жоққа шығаратын мәлімдемеге қол қойды.

Құқықтық мәселелер

1970 жылдардың басынан бастап Фолвелл көп уақытын жұмсаған және оның танымалдылығын арттырған сот мәселелеріне қатысты.

SEC және облигациялар

1972 жылы АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) Фалвеллдің ұйымдары шығарған облигацияларды тергеуге кірісті. SEC Фалвеллдің шіркеуін 6,5 миллион долларлық кепілсіз шіркеу облигацияларын шығаруда "алаяқтық және қасақана алдау" жасады деп айыптады. Шіркеу 1973 жылы SEC-тің сұрауымен қудаланған федералды сотта жеңіске жетті, онда сот шіркеуді кінәсіз деп таныды және заңның техникалық бұзылулары болғанымен, шіркеудің қандай да бір құқықбұзушылықты мақсат еткеніне ешқандай дәлел жоқ екенін мәлімдеді.

Фолвелл пен Пентхаус

Фалвелл Penthouse журналына қарсы 10 миллион долларлық сот талабын қойды, бұл журнал оның еркін қызметкер репортерлерге берген сұхбаттары негізінде мақала жариялағаннан кейін болды. Ол бұл мақаланың жариялануына тыйым салу үшін федералды сотты көндіре алмады. 1981 жылы федералды аудандық сот бұл талапты мақаланың қорлаушылық немесе Фалвеллдің жеке өміріне қатысты құқық бұзушылық емес деп танып, қабылдамады (Вирджиния штаттарында бұл жеке өмірге қатысты құқық бұзушылық ретінде танылмайды, бірақ басқа штаттарда танылады).

Hustler Magazine v. Falwell (Хаслер журналы Фалвеллге қарсы)

1983 жылы Ларри Флинттің порнографиялық журналы "Хастлер" Кампари жарнамасына пародия жасап, Фалвеллмен жасалған сырттай "сұхбатта" ол өзінің "алғашқы рет" мас күйде анасымен дәретханада инцест жасағанын мойындады. Фалвелл жеке өмірге қол сұғу, қорлау және әдейі эмоционалдық зиян келтіргені үшін 45 миллион доллар талап етті. Төрешілер жеке өмірге қол сұғу және қорлау туралы талаптарды қабылдамады, себебі пародияны шын оқиға деп қабылдау мүмкін емес деп шешті, бірақ эмоционалдық зиян туралы талап бойынша Фалвеллдің пайдасына шешім шығарды және 200 000 доллар көлемінде өтемақы тағайындады. Бұл шешім апелляциялық сотта қолдау тапты. Флинт АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданып, ол Бірінші түзетуге сәйкес, қоғамдық тұлғалар пародиялардың салдарынан туындаған эмоционалдық зиян үшін өтемақы талап ете алмайды деген бірлескен шешім шығарды. Фалвеллдің қайтысынан кейін Ларри Флинт оның Фалвеллмен жылдар бойығы достығына қатысты пікірін білдірді. Анамыз маған әрқашан, қаншалықты ұнатпасаңыз да, адаммен бетпе-бет кездескенде, оның сізге ұнайтын ерекшеліктерін табасыз деуші еді. Джерри Фалвелл осыған тамаша мысал болатын. Мен оның барлық ұстанымдарын жек көрдім, бірақ соттан кейін бірнеше жыл өткен соң онымен жеке кездескеннен кейін, Джерри Фалвелл мен жақын дос болдық. Ол Калифорнияға келіп, университеттердегі пікірсайыстарға қатыстық. Мен оның шынайылығын бағаладым, бірақ ол нені сатқанын, ал мен нені сатқанымды екеуіміз де білдік.

Фолвелл Джерри Слоанға қарсы

1984 жылы Фалвелл гей құқығын қорғаушы және бұрынғы баптисттік Киелі кітап колледжінің сыныптасы Джерри Слоанға сотта жеңілгеннен кейін 5000 доллар төлеуге міндеттелді. 1984 жылдың шілдесінде Калифорния штатының Сакраменто қаласында телеарнада өткен пікірсайыста Фалвелл гомосексуалдарға жақын Metropolitan Community Church шіркеулерін "қатыгез жандар" және "бір күні толығымен жойылып, көкте мерекеленіп қалатын" "адамгершіліксіз және шайтандық жүйе" деп атағанын жоққа шығарды. Слон өзінде аудиотаспа бар екенін мәлімдегенде, Фалвелл оны ұсынса 5000 доллар төлеймін деп уәде берді. Слон таспаны ұсынды, бірақ Фалвелл төлеуден бас тартты, нәтижесінде Слон сотқа жүгінді және жеңіске жетті. Ақша Сакраментодағы алғашқы ЛГБТ қоғамдық орталығы – Ламбда қоғамдық орталығын салуға жұмсалды, ол "лесбиян, гей, бисексуал, трансгендер және интерсекс" қауымдастықтарына қызмет көрсетеді. Фалвелл сот шешіміне шағымданып, адвокаты арқылы іске қатысқан еврей судьяның жақындық танытуына (bias) қатысты айып тақты. Ол қайтадан жеңіліп, қосымша 2875 доллар айыппұл және сот шығындарын төлеуге міндеттелді.

Кристофер Лампареллоға қарсы сауда белгілерін бұзу туралы сот ісі

Lamparello v. Falwell, fallwell.com интернет доменінің меншік құқығына қатысты дау. АҚШ-тың төртінші апелляциялық округтік соты домен иесі Кристофер Лампареллоның "өзінің веб-сайтын клиенттерді тартып алу емес, тек идеяларды сынау үшін платформа ретінде құрғанын" айта отырып, бұрынғы округтік соттың шешімін күштен шығарды. Лампареллоның веб-сайты Джерри Фалвеллмен байланысы жоқ екенін және Фалвеллдің гомосексуализмге қатысты пікірлерін сынап көрсеткенін мәлімдейді. Осы және басқа да мәлімдемелерге сүйенсек, Фалвелл диспенсационалист ретінде танылды. 1999 жылы Фалвелл Антихрист он жылдың ішінде келеді деп мәлімдеді және "ол, әрине, еврей болады" деді. Антисемитизм айыптауларынан кейін Фалвелл кешірім сұрап, ол жай ғана Антихрист пен Мәсіхтің көптеген қасиеттері ортақ екенін білдіретін теологиялық қағиданы айтқанын түсіндірді.

Денсаулығының нашарлауы және өлім

2005 жылдың басында Фолвелл вирустық инфекциядан екі апта бойы ауруханада жатты, содан кейін шығарылды, бірақ 2005 жылдың 30 мамырында тағы да ауруханаға түсті, тыныс алуы тоқтады. Ол ауруханадан шығып, жұмысына қайта оралды. Сол жылы оның жүрек тамырларының 70 пайызы бітелгені анықталды, содан кейін стент салынды. 2007 жылдың 15 мамырында Фолвелл таңғы сағат 10:45 шамасында кеңсесінде есінен танып, пульсі болмады. Ол таңғы кездесуге келмегендіктен Линчбург қалалық ауруханасына жеткізілді. «Мен онымен таңғы ас іштім, ол жақсы еді. Ол кеңсесіне, ал мен кеңсеме бардым, содан кейін оны жауапсыз күйде тапты», – деді Фолвеллдің Либерти университетінің атқарушы вице-президенті Рон Годвин. Оның жағдайы алдымен «өте ауыр» деп хабарланды, бірақ жан сақтау шаралары нәтиже бермеді. Сағат 14:10-да өткен тікелей баспасөз конференциясында аурухана дәрігері Фолвеллдің «жүрек аритмиясынан немесе кенеттен жүрек тоқтауынан» қайтыс болғанын растады. Аурухана мәлімдемесінде оның 73 жасында сағат 12:40-та Линчбург қалалық ауруханасында қайтыс болғаны айтылды. Фолвеллдің отбасы – әйелі, бұрынғы Масел Пейт (1933–2015) және ұлдары Джерри Фалвелл кіші және Джонатан Фалвелл – осы хабарды естіген кезде ауруханада болды. Фолвеллдің қоштасу рәсімі 2007 жылдың 22 мамырында Томас Роуд баптист шіркеуінде өтті. Ол шіркеуде де, Либерти университетінде де аза тұру үшін жатты. Фолвеллдің жерлеу рәсімі жеке өткізілді. Ол Либерти университетінің кампусында Картер Гласс сарайы мен Фолвеллдің кеңсесіне жақын жерге жерленді. Оның ұстазы Б.Р. Лейкин де сол жерге жақын жерленген. Фолвеллдің өлімінен кейін оның ұлдары оның қызметтерін жалғастырды: Джерри Фалвелл кіші Либерти университетінің президенті, ал Джонатан Фалвелл Томас Роуд баптист шіркеуінің аға пасторы болды. Джерри Фалвелл ағаның қызы Джинни Ф. Савас хирург. Джерри Фалвелл ағамен соңғы телеарнадағы сұхбатын Кристиан Аманпур CNN арнасының «CNN Presents: God's Warriors» бағдарламасы үшін жүргізді. Ол өлімінен бір апта бұрын, 8 мамырда сұхбаттасты, онда ол өзінің құрылған университетінің жобаларын іске асыру үшін Құдайдан кем дегенде 20 жыл өмір сүруді сұрағанын айтты. Фолвеллдің соңғы уағызы 2007 жылдың 13 мамырында Аналар күніне арналған болды.

Мұра

Фолвеллдің мұрасына қатысты пікірлер әртүрлі. Жақтастары оның әлеуметтік консервативті идеяларын ілгерілетуін мақтайды. Олар оның евангелистік миссиясын, шіркеулер ашуға және оларды дамытуға жасаған баса назарды да атап көрсетеді. Керісінше, көптеген сыншылары оны жеккөрушілік сөздерге жүгінуде және "ынтымақсыздық агенті" деп айыптайды. Фалвеллдің қайтысынан кейін бір күн өткен соң, Хитченс CNN арнасына: "Осы жаман шарлатанның бос өмірі тек бір нәрсені дәлелдейді: егер сіз өзіңізді 'пастор' деп атасаңыз, елдегі мораль мен шындыққа қарсы жасалған ең ауыр қылмыстардан да құтыла аласыз" деді. Бір кезде, әсіресе үй ішіндегі белсенділер, Фалвеллдің алған барлық қоңырауларының шамамен 25 пайызын құрады, содан кейін 1986 жылы миссия тегін нөмірді тоқтатып тастады. 1980 жылдардың ортасында Эдвард Джонсон өзінің үйдегі Atari компьютерін Фалвеллдің 1-800 нөміріне мыңдаған қайта-қайта қоңырау шалу үшін бағдарламалады, себебі Джонсон Фалвеллдің өзінің ізбасарларынан, соның ішінде Джонсонның анасынан көп ақша алғанын мәлімдеді. Ол Фалвеллдің телефон шоттарын шамамен 500 000 долларға дейін көтерген. Фалвеллдің ұлы Джерри Фалвелл кіші – адвокат; ол әкесінің қайтысынан кейін Либерти университетінің президенті болды, бірақ 2020 жылдың 7 тамызында әлеуметтік желіде жас әйелмен тиісті емес суретін жариялағаннан кейін белгісіз мерзімге демалысқа жіберілді. Ол 24 тамызда өзінің және әйелінің серіктесімен болған сексуалдық және қаржылық қатыстары туралы қосымша сұрақтар туындағаннан кейін қызметтен кетті. Кейін Джерри Фалвелл кіші, әкесінің жасөспірім шағында шіркеуге баруының себебі Маселге ғашық болғаны екенін (ол онда фортепианода ойнайтын және сол кезде басқа біреумен кездесіп жүрген) айтты. Кейін Джерри Фалвелл аға оны одан бас тартуға көндіру үшін алдауды пайдаланды. Фильм режиссері Терренс Малик 1980 жылдардан бері Джерри Фалвелл мен пианист-әнші Джерри Ли Льюис туралы фильм жасауға ниеттенген, бірақ фильм түсірілген жоқ.