Кіріспе

Шотланд футболшысы (туған 1955)

Алан Дэвид Хансен (13 маусым 1955 жылы туған) – шотландтық бұрынғы футболшы және BBC телеарнасының футбол сарапшысы. Барлық уақыттағы ең ұлы шотланд қорғаушыларының бірі саналады. Ол «Партик Тистл» клубында, 1970-80 жылдардың соңындағы табысты «Ливерпуль» командасында және Шотландия ұлттық құрамасында орталық қорғаушы ретінде ойнады. Футбол сарапшысы ретінде Хансен өзінің ашық пікірлерімен белгілі болды, әсіресе командалардың қорғаныс ойынын сынап, "қарапайымсыз" немесе "таң қалдыратын" деп санайтын қорғанысты жиі сынға алды. 1992 жылдан 2014 жылға дейін «Күннің матчы» бағдарламасын жүргізуге бірлесіп қатысты.

Ерте өмір

Хансен Шотландияның Клэкманнаншир округындағы Саучиде дүниеге келді, Лорншилл академиясын бітірді және өскен кезінде «Рейнджерс» клубын жақтады. Оның әкесінің әкесі – даниялық. Хансен футболға алғашқы қадамдарын (үлкен ағасы Джонмен бірге, ол бір клубтың ойыншысы болған) Шотландияның жастар лигасының «Саучи Джуниорс» клубында, Алоаның жанында жасады. 15 жасында Хансен волейбол ойнап жатқанда шыны панельге соғылып, маңдайында үлкен жарақат қалды. Бұл жаңа жасөспірімдер клубында болған, оған Хансен қатысып жүрген. Ауруханада екі сағат жатып, басына 27 тігіс салынды. Ол білім беру органына сот ашты және істі жеңіп алды. Хансен 15-17 жас аралығында футбол ойнауды тоқтатты және кәсіби гольфшы болуды армандап, гольфқа көңіл бөлді. Әкесі мен ағасы Хансеннің футбол ойнауын қалағандықтан, ол 17 жасында «Гиберниан» клубында сынақтан өтуге келісті. Жаңадан келген ойыншы ретінде Хансен 1971 жылғы Шотландия лигасы кубогының финалына қатысты, онда оның ағасы Джон бар «Партик Тистл» командасы «Селтик» клубын 4:1 есебімен жеңіп, шотланд футболындағы ең үлкен сенсациялардың бірін жасады. Келесі маусымның соңында Хансен бірінші командада 35 матч өткізді. «Энфилдке» келгеннен кейін, ол жылдар бойы ұнатпаған «Stretch» лақап аты ұмытылып, «Жокей» деген жаңа лақап атқа ие болды. «Дерби Каунти» командасы келді және Терри Макдермотт соққан жалғыз голмен жеңіліске ұшырады. Хансен келесі айда, 19 қазанда «Энфилдте» өткен Еуропа кубогының екінші раундының бірінші матчында алғашқы голын соқты. Ол 14-ші минутта гол соқты, «Ливерпуль» шығыс германиялық «Динамо Дрезден» командасын 5:1 есебімен ұтты. Хансен маусым бойы бірінші командаға кейде-кейде қосылды. Ол 1978 жылғы Лига кубогының финалында «Ноттингем Форестке» қарсы жеңілген командада болған жоқ, бірақ 1978 жылғы Еуропа кубогының финалында Кенни Далглиш соққан голмен «Вемблиде» «Брюгге» клубын 1:0 есебімен жеңген «Ливерпуль» құрамасына шақырылды. Хансен бірінші дивизионда 18 матч өткізді, онда «Ливерпуль» «Ноттингем Форестке» екінші орынды бөлісті. Келесі маусымда, 1978-1979 жылдары, Хансен командада тұрақты ойыншы болды, өйткені «Ливерпуль» лига титулын қайтарып алды. Команданың жинаған 68 ұпайы – жеңіске екі ұпайдан төмен есептелген рекордты көрсетті, ал олар «Энфилдте» үйде тек төрт гол жіберді. Ұзақ жылдар бойы клуб капитаны болған Эмлин Хьюз «Вулвс» клубына сатылып кеткеннен кейін, Хансен команданың бірінші таңдау орталық қорғаушысы болды, ал «Ливерпульдің» ағылшын клубтық футболындағы үстемдігі 1979-1980 жылдар маусымында тағы бір лига титулымен жалғасты. 1980-1981 жылдар маусымында «Ливерпуль» екі кубок жеңіп алды, бірақ үшінші рет қатарынан лига чемпионы атанбады, өйткені «Астон Вилла» Англия чемпионы атанды. «Ливерпуль» 1981 жылы алғашқы Лига кубогын жеңіп алды, «Уэст Хэм Юнайтедті» қайта матчта 2:1 есебімен ұтты. Хансен 1981 жылы екінші Еуропа кубогының жеңімпазы атанды, «Ливерпуль» 27 мамырда Париждегі «Парк де Принс» стадионында «Реал Мадридті» 1:0 есебімен жеңді. Лига титулы 1981-1982 жылдар маусымында «Энфилдке» қайтып келді, ал «Ливерпуль» 1982 жылы Лига кубогын «Тоттенхэм Хотсперге» 3:1 есебімен жеңіп алды, бірақ Хансен бұл жеңіске жарақат алғандықтан қатыса алмады. «Ливерпуль» 1982 жылы Еуропа кубогын сақтап қалмады, ал тоқсан финалда ЦСКА Софиядан 2:1 есебімен жеңілді. 1982-1983 жылдар маусымында «Ливерпуль» тағы да лига чемпионы атағын жеңіп алды және 1983 жылы Лига кубогын жеңіп алды. 1977 жылы Хансенді «Ливерпульге» шақырған Боб Пейсли 1982-1983 жылдар маусымының соңында зейнеткерлікке шықты және оны ұзақ жылдар бойы клубқа қызмет еткен жаттықтырушы Джо Фаган алмастырды. 1983-1984 жылдар маусымында «Ливерпуль» Фаганның бірінші маусымында лига чемпионы, Лига кубогы және Еуропа кубогын жеңіп, үш кубокты толықтырды. Хансен Уэмблидегі Лига кубогының финалында қақпа сызығында соққыны ұстап алған кезде дау тудыратын оқиғаға қатысты. Қарсылас командалар мен Мерсисайдтық қарсыластары «Эвертонның» наразылығына қарамастан, пенальти тағайындалмады. «Ливерпуль» финалда «Мэн Роудта» қайта матч өткізіп жеңіске жетті. «Ливерпуль» 1984 жылғы Еуропа кубогының финалына румыниялық чемпион «Бухарест Динамосын» жартылай финалда 3:1 есебімен ұтып жетті. «Энфилдтегі» бірінші матчта «Ливерпульдің» капитаны Грайм Сонесс Бухарест ортасарының жауын сындырып, жанжал тудырды. Хансен Еуропа кубогының финалында «А. С. Ромаға» қарсы ойнады, «Ливерпуль» матч 1:1 есебімен аяқталғаннан кейін пенальти соққысымен жеңіске жетті. «Ливерпуль» 1984-1985 жылдары бірде-бір кубок жеңіп алмады және 1985 жылғы Еуропа кубогының финалында Италияның «Ювентус» командасымен ойнаған «Ливерпульге» 39 адам, оның 32-сі итальяндық «Ювентус» жанкүйерлері қаза болғандықтан, барлық еуропалық жарыстардан шеттетілді. «Ливерпуль» матчты 1:0 есебімен жеңілді. Хансен ешқашан еуропалық матчтарда қайта ойнамады. Бас жаттықтырушы Джо Фаган «Хейзелдегі» апаттан кейін зейнеткерлікке шықты, ал Хансеннің досы, командаласы және сотақтанған отандасы Кенни Далглиш ойыншы-бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Ол Хансенге капитандық тағайындады және маусым жеңіспен аяқталды, өйткені 1986 жылы «Ливерпуль» 20 ғасырдағы үшінші команда болды, ол Лига және Англия кубогының «дублетін» жасады, «Тоттенхэм» 1961 жылы және «Арсенал» 1971 жылы осы жетістікке қол жеткізген. Хансен екі кубокты да капитан ретінде көтеріп, алғашқы Англия кубогын жеңіп алды, осылайша ішкі жиынтықты толықтырды. «Ливерпуль» 1986-1987 жылдар маусымында бірде-бір кубок жеңіп алмады, «Уэмблиде» Лига кубогының финалында «Арсенал» оларды 2:1 есебімен жеңді, ал Мерсисайдтық қарсыластары «Эвертон» лига титулын жеңіп алды. 1987-1988 жылдар маусымында олар лигада тек екі рет жеңілді, Хансеннің басшылығымен титулды жеңіп алды. «Ливерпуль» сондай-ақ Англия кубогының финалына жетті, бірақ «Уимблдон» командасы оларды 1:0 есебімен жеңіп, жарыстың ең үлкен сенсацияларын жасады. Екі күннен кейін 31 мың адам Хансеннің «Англия XI» командасына қарсы өткен қоштасу матчына «Энфилдке» келді. Хансен 1988-1989 жылдар маусымында сол тізесін шығарып алғандықтан лигада тек алты матчқа қатысты. Хансен 1989 жылғы Англия кубогының финалында «Уэмблиде» «Эвертонға» қарсы ойнады, «Ливерпуль» матчты қосымша уақытта 3:2 есебімен жеңіп алды, бірақ Хансен жарақаттарына байланысты капитан ретінде кубокты көтере алмады. Бұл құрметтің орнына жарақаттан кейін капитандыққа тағайындалған және клубтың бірінші таңдау капитаны жазылғаннан кейін де лауазымын сақтап қалған командаласы Ронни Уиланға берілді. Хансен Уиланның сол маусымда капитандыққа ие болуына еш қарсылық көрсетпеді. 1989 жылғы Англия кубогын жеңіп алғаннан кейін «Ливерпуль» 26 мамыр 1989 жылы «Арсеналға» қарсы өткен матчта 2:0 есебімен жеңіліске ұшырап, төрт маусым ішінде екінші «дублетті» жасау мүмкіндігінен айырылды. Майкл Томас «Энфилдте» «Арсеналға» соңғы минутта шешуші гол соқты, бұл «Арсеналдың» екі команда да бірдей ұпай жинап, бірдей гол айырмасы көрсеткеннен кейін лига титулын жеңіп алуына әкелді. Хансен келесі маусымда көбірек матчқа қатысты, бірақ оның тұрақты тізе проблемалары оның физикалық формасына әсер етті, бірақ ол «Ливерпульге» тағы бір лига титулын жеңіп беруге капитандық етті, бұл Хансен үшін жеке есепте сегізінші титул болды, сол кезде рекордты көрсетті. Команда тағы да «дублетке» жақын болды, бірақ «Вилла Паркте» «Кристал Пэласқа» 4:3 есебімен қосымша уақытта Англия кубогының жартылай финалында жеңілді. Хансен 1990-1991 жылдар маусымында ешқандай бәсекелі матчқа қатыса алмады (ол «Ливерпульге» келгеннен кейін 14 жыл өткен соң, команда лигада екінші орынды алды және тек үш рет кубок жеңіп алмады) және 1991 жылдың наурыз айында зейнеткерлікке шықты, бұл Кенни Далглиш бас жаттықтырушылық лауазымынан кеткеннен кейін бір ай өткен соң болды. Осы кезде Ронни Моран уақытша бас жаттықтырушы болып тағайындалды, ал жақын арада Грэм Сунесс тұрақты лауазымға тағайындалды. «Ливерпульде» Хансеннің ойын мансабында ол жеңіп алған кубоктар: 8 лига титулы, 3 Еуропа кубогы, 2 Англия кубогы және 4 Лига кубогы.

Хиллсборо апаты

1989 жылғы 15 сәуірде Хиллсборо трагедиясы Ливерпульдің 94 жанкүйерінің өмірін алды (кейіннен 97-ге дейін көтерілді). Хансен Хиллсборо стадионындағы «Ноттингем Форест» командасына қарсы Англия кубогының жартылай финалына шақырылды, матч тоқтатылғанға дейін алғашқы алты минут ойнады. Хансен 12 жерлеу рәсіміне қатысып, ауруханадағы жарақат алғандарды көріп қайтты. Өзінің автобиографиясында Хансен осы трагедияны «өмірімдегі ең қараңғы кезең» деп сипаттады. Ол былай деп жазды: «Жүректердің қаншасының қанауын санау мүмкін емес. Кенни Далглиш пен ойыншылар қасірет көрген отбасыларға қолдау көрсету үшін жерлеу рәсімдеріне қатысқанда, мен басқа ешқандай оқиғада сезінбегендей эмоционалды түрде шаршадым». 2009 жылғы сәуір айында «Match of the Day» бағдарламасында Хансен трагедия туралы эмоционалды түрде сөйледі. Ол былай деді: «Бұл қорқынышты уақыт болды, бәрі үшін де ауыр тиді. Бұл ешқашан ұмытылмауы керек». 2010 жылы Хансен Хиллсбородан кейін қатысқан әрбір жерлеу рәсімі бұрынғыдан қиын болғанын айтты. «Эмоционалдық жаралар мәңгілікке сақталады», - деді ол. «The Daily Telegraph» газетінде Хансен 2012 жылғы қыркүйектегі Хиллсборо тәуелсіз комиссиясының баяндамасына жауап ретінде былай деп жазды: «Мен Хиллсборо туралы көптеген жағдайларда білмеушілікке тап болдым, оқиғалардың қате нұсқасын түзеуге мәжбүр болдым. Бұл баяндама трагедияны дұрыс түсінбегендердің кінәсін жоймайды. Ондағы әрбір сөйлем отбасылардың адалдығы, ізгілігі және қадір-қасиетіне құрмет ретінде жазылған, сондай-ақ олардың алғашқы, қарапайым айыптаулар пайда болған сәттен бері айтып келе жатқандарын мойындайды».

Халықаралық мансап

Бұрын 23 жасқа дейінгілер құрамасында өнер көрсеткен Хансен, 1979 жылғы 19 мамырда Уэльске қарсы өткен британдық үй чемпионатына қатысып, Кардиффтегі Ниниан Паркте 20 000 көрерменнің алдында Шотландия құрамасындағы толық дебютін жасады. Шотландияның бас бапкері Джок Стейн сол күні төрт шотланд ойыншысына – Джордж Берли, Джон Уорк, Пол Хегарти және Хансенге дебют жасау мүмкіндігін берді. Уэльс командасы 3:0 есебімен жеңіске жетті, ал шабуылшы Джон Тошак Уэльс үшін хет-трик авторы атанды. Хансеннің Шотландия құрамасындағы екінші ойыны келесі айда, 1979 жылғы 2 маусымда Гласгоудағы Хэмпден Паркте әлем чемпионы Аргентинаға қарсы өткен беделді достық кездесуде болды. Глазгодағы соңғы 30 жылдың ең ыстық күнінде 61 000 көрермен Хэмпден Паркте Оңтүстік Америка құрамасының Шотландияны 3:1 есебімен жеңгенін көрді, ал 18 жасар Диего Марадона Аргентина үшін өзінің тұңғыш халықаралық голын соқты, осы ойында шеберлік пен алдаудың керемет үлгісін көрсетті. 2007 жылғы сұхбатында Хансен Марадонаның «күмәні жоқ, мен қарсылас болған ең үздік ойыншы екеніне» еш күмәні болмайтынын айтты. Ол тіпті 18 жасында да тоқтаусыз болды. Хансен 1982 жылы Испанияда өткен әлем чемпионатына Шотландия құрамасының құрамында қатысты. Команда іріктеу тобынан шыға алмады, себебі Шотландияға турнирде алға жылжу үшін жеңіс қажет болған кезде КСРО-мен 2:2 тең түсті. Хансен мен орталық қорғаныс серіктесі Уилли Миллердің қатысқан кездейсоқ соқтығысынан КСРО шабуылшысы Рамаз Шенгелияға гол соғуға мүмкіндік туды. Уилли Миллер мен Алекс МакЛиш (Абердин клубының ойыншысы, бас бапкері Алекс Фергюсон) арасында Шотландияның орталық қорғанысында мықты серіктестік қалыптасты. Фергюсон, Джок Стейннің қайтысынан кейін ұлттық құраманы басқарды және Хансенді 1986 жылғы Мексикадағы әлем чемпионатына шақырмады. Хансен бұл шешіммен келіспеді, өйткені 1985-86 маусымындағы (Ливерпуль лига мен кубокты жеңіп алған кезде) өзінің жағдайы ең жақсы деңгейге жақын болды деп ойлады. Турнирге дейін Шотландия құрамасында сирек ойнаған Хансен 1987 жылы Шотландия құрамасы сапындағы соңғы 26-шы матчын өткізді.

Басқару ұсыныстары

Хансенге 1992 жылы Эойн Хэнд жұмыстан босатылғаннан кейін «Хаддерсфилд Таун» клубының бас жаттықтырушы лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. 1994 жылы оның бұрынғы капитаны Грейм Сунесс клубтан қуылғаннан кейін Хансенге «Ливерпуль» клубының бас жаттықтырушысы болуға ұсыныс жасалатыны туралы қатты әңгімелер тарады. Хансен клубқа деген үлкен құрметіне қарамастан, жаттықтырушы немесе менеджер болуға қызығушылық танытпағанын мәлімдеді; ол Рой Эванс жұмысқа орналасқаннан бері осы пікірінде тұрады. Хансен 1995 жылы Брайан Хортон жұмыстан босатылғаннан кейін «Манчестер Сити» клубын басқару ұсынысынан да бас тартты. Ол «The Daily Telegraph», Telegraph.co.uk және BBC Sport сайтында футбол мәселелері бойынша тілші ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ мотивациялық спикер ретінде де қызмет етті. Хансен «балалармен ештеңе жеңе алмайсың» деген сөзді ойлап тапқанымен танымал. Оның «Күннің матчы» бағдарламасында соңғы рет 2014 жылдың 11 мамырында, 2013–14 жылғы Англия лигасы маусымының соңғы күні көрінді, ал екі айдан кейін 2014 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының финалында сарапшы ретінде соңғы рет қатысты. 2011 жылдың 21 желтоқсанында «Күннің матчы» бағдарламасында Англия футболындағы расизмнің кең таралғаны туралы талқылағанда, Хансен Премьер-лига ойыншылары Луис Суарес пен Джон Терриге қатысты айыптауларға сілтеме жасап, қара терілі футболшылар туралы екі рет «түсті» деген сөзді қолданғаннан кейін дау тудырды. BBC келесі күні таңға дейін 82 шағым түсті, ал кейбіреулері, соның ішінде «Шамрок Роверс» клубының ойыншысы Рохан Рикетс, Хансеннің сөз таңдауын әлеуметтік желіде сынға алды. Рикетс Twitter-де: «Ол осы сөзді қолданғанда мәселенің бір бөлігі. Біз – қара Алан!» деп жазды. Басқалары оның сөздерін қорғады. «Daily Telegraph» газетінің блогшысы және комментаторы Тоби Янг: «Өзін қорғау үшін Хансен Американың ең ірі азаматтық құқықтар ұйымы NAACP, яғни Түсті адамдардың жетістіктерін қолдау жөніндегі ұлттық қауымдастық екенін айта алады. Егер NAACP үшін «түсті» сөзін қолдану қабылданса, неге оған қабылданбасқа?» деп жазды. Хансен келесі күні кешірім сұрап, «Мен тудырған кез келген реніш үшін шын жүректен кешірім сұраймын, мұндай ниетім болған емес және осы сөзді қолданғаныма қатты өкінемін» деді.

Басқа медиа жұмысы

Футболдық талдаудан басқа, Хансен гольф ойнауға беделді, ол Хиллсайд гольф клубының мүшесі, үштік кемшілікпен ойнайды және Шотландияның Клэкманнаншир аймағындағы Алоа қаласына жиі оралып, түрлі қайырымдылық қорларға көмек көрсету мақсатында өткізілетін атақты гольф турнирлеріне қатысады. Ол осы спорт түрі туралы деректі фильмдер жасады және BBC үшін Мастерс турнирінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол қазіргі заманғы футболшының мәртебесі мен байлығының өсуі туралы бағдарламалар жүргізді және Carlsberg мен Morrisons супермаркеттерінің телеарна жарнамаларында түсті.

Жеке өмір

Хансен әйелі Джанетпен Саутпорт қаласында тұрады. Олар 1980 жылдан бері үйленген, Адам деген ұлы мен Люси деген қызы бар. 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі жөніндегі референдумда Хансен Шотландияның тәуелсіздігіне қарсы «Better Together» науқанының қолдаушысы болды.