Кіріспе

Ниагара өзеніндегі арал, Нью-Йорк штаты, АҚШ. Ниагара шарлауығындағы арал.

Ечки аралы (бұрын Ирис аралы деп аталған) – Ниагара өзеніндегі шағын арал, Ниагара шарлауығының ортасында, Неке пардасы және Атқосшы шарлауығының арасында орналасқан. Арал Нью-Йорк штатындағы Ниагара шарлауығы қаласының (және Ниагара округінің) оңтүстік-батыс бөлігінде жатыр, сондай-ақ Ниагара шарлауығы мемлекеттік саябағының құрамына кіреді. Ечки аралында тұрғындар жоқ, бірақ АҚШ жағынан шарлауды көруге келген туристер үшін танымал орын. Онда Террапин нүктесі сияқты бірнеше тамашалау алаңдары бар. Ечки аралы екі көпір арқылы АҚШ құрлығымен, ал Луна аралымен (Американ шарлауығының жанында) жаяу жүргіншілер көпірі арқылы байланысқан. Арал көбінесе орманды және жаяу серуендеуге арналған жолдармен тоқылған. "Жел үңгірі" экскурсиялық лифті шарлаудың төменгі бөлігіне түсіп кетуге мүмкіндік береді.

Геология

Арал Ниагара жартасынан ішкі жағына қарай (ағысқа қарай) кесілген кезде сарқырамалардың соңғы шегінуі кезінде пайда болды. Ниагара өзенінің арнасы сарқыраманың үстінде екіге бөлініп, екі сарқыраманы құрайды, олардың біреуі аралдың екі жағында орналасқан. 1959–60 жылдары аралдың шығыс жағы қосымша тұрақ және тікұшақ алаңы үшін кеңейтілді. Толтыру Роберт Мозес мемлекеттік тас жолының құрылысы кезіндегі қазбадан алынды. 1954–1955 жылдары Террапин тастары мен Ешкі аралы арасындағы аймақ толтырылып, Террапин нүктесі құрылды. 1980 жылдардың басында АҚШ Армиялық инженерлер корпусы одан да көп жерді толтырып, суды Террапин нүктесінен ауластыру үшін бөгеттер мен тіреу қабырғаларын салды. Барлығы 400 фут (122 м) Horseshoe Falls сарқырамасы жойылды, оның ішінде Канада жағында 100 фут (30 м). Автор Джинджер Страндтың сөзіне сүйенсек, Horseshoe Falls қазір толығымен Канадада орналасқан. Басқа дереккөздерде "көбінесе" Horseshoe Falls Канадада екені айтылады. Аралдың батыс жағы сарқыраманың әсерінен бірте-бірте эрозияланып, ақыр соңында сарқырама жоғары ағысқа қарай эрозияланғанда, бүкіл арал да жоғалып кетеді. Ешкі аралының төңірегіндегі сулар салыстырмалы түрде жайлы және кішкентай аралдар мен тастармен толы, олардың көптегені драмалық құтқару операцияларының куәсі болған.

Тарих

Джон Стетман – алғашқы пионер және диірменші, аралда ешкілерді бағып өсірген. 1780 жылғы қасіретті қыстан кейін аралға оралғанда, ол олардан тек біреуі ғана тірі қалғанын көрді, осылайша аралға осы ат берілді. Аралдың саябақ ретінде сақталуына 19 ғасырдың ортасында сарқыраманың туристік тартымдылығы ретіндегі ұзақ мерзімді құнын таныған Август Портердің ерте күш-жігері себеп болды. Портер аралды сатып алып, тусқарора тайпасының өкілдеріне онда тұруға және дилижанстармен және алғашқы теміржолдармен келген туристерге қолөнерлерін сатуға рұқсат берді. Қысымға қарамастан, Портер аралдағы табиғатты өзгертуден бас тартты. 1817 жылы ол туристер үшін аралға ақылы көпір салдырды. Көпір мұзбен суға кетіп, келесі жылы өзеннің төменгі ағысында тағы бір көпір салынды. Базиль Холл оны "дүниедегі ең ерекше инженерлік құрылыстардың бірі" деп атады. Шамамен жеті жүз футтан астам ұзындығы бар бұл көпір, көп ұзамай аймақтың ең көп қолданылатын жолына айналды. 1885 жылы арал АҚШ-тың ең көне мемлекеттік паркі – Ниагара қорығының мемлекеттік паркіне қосылды.

Тесла ескерткіші

Аралда сербиялық-американдық өнертапқыш Никола Тесланың ескерткіші орналасқан, ол оның құрметіне қойылған. Бұл мүсінді 1976 жылы Югославия үкіметі Америка Құрама Штаттарына сыйға берді. Мүсіннің авторы – белгілі югослав мүсіншісі Франо Кршинич (1897–1982). 2016 жылдың ортасында мүсіннің танымалдылығын арттыру мақсатында, ол аралдың Брайдал Вейл және Американ сарқырамаларын көріп тұратын Стетманның Блафф аймағына көшірілді.

Ботаника

1879 жылы ландшафт сәулетшісі Фредерик Лоу Олмстед континент бойынша төрт мың миль саяхат жасап, "бұрынғыде сарқырама төңірегінде көптеп кездесетін, ал қазір ешкі аралындағы түпнұсқа ағаштар мен бұталардың өсуі бұзылмаған жерлерінде ғана көрінетін орман сұлулығының сапасын ешбір жерде таба алмадым" деп жазды. Олмстед сарқырамадан шашыраған су тамшылары жергілікті өсімдіктер үшін табиғи егіншілік орта жасайды деген қорытындыға келді. Одан бері ешкі аралындағы шалғынды үнемі қырқу, көптеген адамдардың жүріп-қауыптап өтуі және жабайы түрлердің енуі аралдың гүлдік ландшафтын айтарлықтай өзгертіп жіберді.

Көркем шығармаларда

Г. Уэллстің 1908 жылғы "Әуедегі соғыс" романының бір бөлігі Ешкі аралында өтеді. Кітапта бейнеленген Императорлық Германияның күштерінің АҚШ-қа жасаған шабуылы барысында, басты кейіпкер аралда қалған күйі болады, материкке апаратын көпірлер шайқаста қиратылып, ол екі неміс әскерімен бірге өмір үшін күреске түседі.