Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көптеген адамдардың V пішінді конфигурациясы
V shaped configuration of multiple people
Ұшатын үшбұрыш (ұшатын V немесе үшбұрыш құрамасы, немесе жай ғана үшбұрыш) – үшбұрышты пішінде алға жылжыған денеден құрылатын конфигурация. Бұл V пішінді құрылым ежелгі заманда жаяу әскерлер бөлімдері жаудың қатарын бұзып өту үшін үшбұрыш пішінде алға жылжу стратегиясы ретінде пайда болған. Бұл принципті кейіннен ортағасырлық Еуропа армиялары, сондай-ақ қазіргі заманғы қарулы күштер қолданды, олар V пішінді үшбұрышты бронетехникалық шабуылға бейімдеді. Қазіргі уақытта ұшатын үшбұрыштың тиімділігі оны тәртіпсіздікті бақылау үшін азаматтық полиция қызметінде де қолдануға мүмкіндік береді. Кейбір спорт түрлерінде де қолданылады, бірақ қорғаушыларға қауіпті болғандықтан үшбұрыштарды қолдану кейде тыйым салынған.
A flying wedge (also called flying V or wedge formation, or simply wedge) is a configuration created from a body moving forward in a triangular formation. This V shaped arrangement began as a successful military strategy in ancient times when infantry units would move forward in wedge formations to smash through an enemy's lines. This principle was later used by Medieval European armies, as well as modern armed forces, which have adapted the V shaped wedge for armored assault. In modern times the effectiveness of flying wedge means it is still employed by civilian police services for riot control. It has also been used in some sports, although the use of wedges is sometimes banned due to the danger it poses to defenders.
Гректер мен римдіктер
Клин (έμβολον, грекше embolon; латынша cuneus, көнеше caput porcinum, "доңыздың басы"), жаяу әскер мен атты әскердің екеуі де қолданған. Сайындар үшбұрышты немесе трапеция пішіндес құрамаға орналасып, алдыңғы ұшы бағытты көсететін. Ариан мен Асклепиодоттың сөзіне қарағанда, клинды алғашқыда скифтер, кейін фракиялықтар қолданған. Македониялық Филипп II оны өз серіктес атты әскерінің негізгі құрамы ретінде қабылдады, ал Ұлы Александр парсы атты әскеріне қарсы осы құрамда кездесті, деп Ариан куәлік етеді. Клиннің артықшылығы – жаудың қатарын тесіп өтуге арналған тар ұшы мен басшыларды алдыңғы қатарға шоғырландыруы болды. Оны шаршы құрамнан бұру оңайырақ болды, себебі барлығы алдыңғы қатардағы басшыны "құстардың қанатындай" ілесіп отырды. Фронтин куәлігінше, римдіктер оны Пидна шайқасында Персейдің македониялық әскеріне қарсы қолданған. Рим легиондары да оны тиімді пайдаланды, мысалы, Будикка көтерілісі кезінде, рим әскерінің саны аз болса да, осы құрамды қолданып Ицени тайпасын жеңді.
The wedge (έμβολον, embolon in Greek; cuneus in Latin, colloquially also caput porcinum, "boar's head"), was used by both infantry and cavalry. The men deployed in a triangular or trapezoid formation with the tip leading the way. According to Arrian and Asclepiodotus, the wedge was first used by the Scythians, and then the Thracians. Philip II of Macedon adopted it from them as the main formation of his Companion cavalry and Alexander the Great faced Persian cavalry arrayed thus, as Arrian attests. The advantage of the wedge was that it offered a narrow point for piercing enemy formations and concentrated the leaders at the front. It was easier to turn than a square formation because everyone followed the leader at the apex, "like a flight of cranes". As an infantry formation it is attested by Frontinus to have been used by the Romans in Pydna against the Macedonian line of Perseus. It was also used to great effect by the Roman legions, with the wedge proving effective in campaigns in Britain, such as during Boudicca's Revolt, where a greatly outnumbered Roman army used it to defeat the Iceni.
Скандинавия және герман тілдері
Keilerkopf немесе Keil (жабайы шошқаның басы, кене, латынша: cuneus, көпшілік дегенді білдіреді) – кельттер мен герман тайпаларының тарихқа дейінгі жаяу әскерінің шабуылдық құрылымын ("тактикалық денесін") сипаттау үшін қолданылатын неміс тіркесі. Герман тайпалары осы тактиканы кельттерге қарағанда тиімдірек қолданды деп саналады. Бұл тактика рим әскерін ыдыратуға бағытталған, кейіннен ол әлсіз бөлімдерге қарсы қолданылды. Осы құрылымға қажетті жоғары тәртіп пен сәтсіздікке ұшырау мүмкіндігінің жоғары болуына байланысты, алдыңғы қатарлар германдық рулардың ең жақсы және ең ауыр қаруланған жауынгерлерімен толтырылған, олар римдік шепті бұзуға тиіс болды. Осы жерде әр жауынгер шайқаста атақ-даңққа ие болуға тырысты. Ең беделді ханзадалар мен олардың шәкірттері Keil құрылымының алдында тұрды. Дегенмен, бұл ең қауіпті нүкте болды, сондықтан жауынгерлердің қатты броняланған болуы қажеттілік тудырды. Бірақ жеңілген шайқастан аман қалған әскербасшы көбінесе өмірінен айырылды (әдетте, өз-өзіне қол жұмсады). Қашқан жауынгерлер асылып немесе өлтірілді. Рим тарихшысы Тацит айтқанынша, Keil – барлық жағынан мықты, алды мен артқы бөлігінен ғана емес, бүйірлерінен де берік жиналған тығыз топ. Бұл құрылым үшбұрыш емес, алғашқы қатарында 40 жауынгері бар және жалпы саны 1600 адамды құрайтын төртбұрыш тәрізді болды. Осы құрылымда қанаттардағы жауынгерлер ең көп қауіпке ұшырайды. Сондықтан қанаттар абайлап жылжуы және сәл тоқтауы мүмкін еді, ал орталық бөлім қарқынды шабуылдап, үшбұрыш сияқты көрінетін. Артқы қатардағы жауынгерлер біраз көбейді. Неміс тарихшысы Ханс Дельбрюкке сәйкес, мақсаты – бір уақытта күшті соққы беру және жаудың қатарында 40 метрлік тесік жасау еді. Бұл тактика қатарлы немесе бағаналы орналасқан қорғаушыларға қарсы тиімді шабуыл стратегиясы болды, алайда шабуылшылар шегінсе, толығымен қырылуы мүмкін еді, өйткені алға жылдамдығы тоқтаса, үшбұрыш дұрыс анықталмаған хаостық топқа айналады. Германдық Keil жауға қарсы шабуыл жасағанда, олар бартитус немесе бардитус, соғыс әнін (соғыс айғайын) шырқады; ол өшірілген гүрültіден басталып, шайқастың қызуымен бірге тасқа соққан толқындардың шуына дейін күшейеді. Германдық аңыздар мен Тацитке сәйкес, Геркулес бір кезде Германия жеріне келген және оны барлық батырлардың біріншісі деп жырлаған.
Keilerkopf or Keil (wild boar's head, wedge, Latin: cuneus, meaning throng) is a German phrase to describe the attack formation ("Tactical body") of the prehistoric infantry of the Celts and Germanic tribes. It is generally believed that the Germanic tribes were more successful with this tactic than the Celts. It was used to force the Roman forces to split and was later applied specifically to the weakest units. Due to the high discipline this formation required and the relatively high probability of failure, it is assumed that the front lines were filled with the best and most heavily armoured warriors of the Germanic sibbs who had to break the Roman front line. Here the individual warrior tried to gain fame and glory in the battle. The most distinguished princes and their acolytes stood at the head of the Keil. However, this was also the most dangerous point, whence the need to be heavily armoured. But an army leader who survived a lost battle often forfeited his life (usually suicide). Warriors who had fled were hanged or slain. According to the Roman historian Tacitus, the Keil was a tightly packed crowd, strong on all sides, not only in front and back, but also on the flanks. The formation was not like a wedge but more like a rectangle with forty warriors in the first line and 1,600 men strong. In this formation, the wingmen are at most risk. It was therefore well possible that the wing marched with some caution and held back a bit, so that the center stormed further and looked like a wedge. The outer ranks of the rear on the other hand swelled slightly. The goal was to hit hard at the same time and to drive a 40 yard wide hole into the enemy line, according to the German historian Hans Delbrück. The tactic was a formidable assault strategy against defenders in line or column, however, attackers faced annihilation in the event of retreat because the wedge became an ill defined mob if its forward momentum collapsed. When the Germanic Keil was advancing against the enemy, they sang the baritus or barditus, the battle song (battle cry); it begins with a muffled grumbling and swells with the heat of the battle up to the roar of the waves beating against the rocks. According to Germanic legend and Tacitus, Hercules once visited German soil and they sang of him first of all heroes.
Орта ғасырлар
Орта ғасырларда бұл тактика қорғанысқа алынған қалқан қабырғаларына қарсы ерекше тиімді болды, себебі қорғаушылар өз қалқандарын біріктіріп, дерлік бұзылмайтын қоршау құрады. Зәрлі, жақсы қаруланған жаяу әскерлер үшбұрыш формациясындағы инерциясын пайдаланып, қалқан қабырғасындағы шағын бөліктерді жарып өте алатын. Бұл қалқан қабырғасын бұзып, қорғаушыларды қанаттан шабуылға сезіктіретін.
In the Middle Ages, the tactic was especially effective against defensive shield wall formations when defenders would link their shields together to form an all but impenetrable barrier. Armored, heavily armed infantry could use their momentum in wedge formation to drive open small sections in the shield wall. This would break up the shield wall exposing the defenders to flank attacks.
Византия
Византия императоры Никефор Фокас өзінің Praecepta Militaria атты еңбегінің үшінші тарауында византиялық катафракттардың үшбұрышты құрылымын талдайды. Онда ол үшбұрыш 354 катафракт және 150 атты жебешіден, барлығы 504 адамнан тұруы керек екенін айтады. Бірінші қатарда 20 атты, екіншіде 24, үшіншіде 28 атты, ал 12-ші қатарда 64 атты болуы тиіс. Егер осындай адам саны жеткіліксіз болса, үшбұрыш 304 катафракт және 80 атты жебешіден, немесе барлығы 384 адамнан құрылуы мүмкін, бірінші қатарда 10 адамнан. Келесі тарауда (Ат әскерін орналастыру ережесі) ол үшбұрышқа екі ат әскері бөлініп, оның қанаттарын қорғауы керектігін бұйырады. Ортасы толық емес үшбұрыш Δ орнына Λ пішініне айналады және ол қуыс үшбұрыш немесе грекше κοιλέμβολον, koilembolon деп аталады.
Byzantine Emperor Nikephoros Phocas analyzes the wedge formation of the Byzantine Cataphracts in the third chapter of his Praecepta Militaria. There, he relates that the wedge must be formed by 354 cataphracts and 150 horse archers to a total number of 504 men. The row of the first line comprised 20 horsemen, the second 24, the third 28, down to the 12th line, which consisted of 64 men. If such a number of men is not available, he proposes that the wedge be formed by 304 cataphracts and 80 horse archers, or a total of 384 men, the first line comprising 10 men. In his next chapter (Ordinance on Cavalry Deployment), he ordains that the wedge must be accompanied by two cavalry units, which will guard its flanks. A wedge whose ranks are not complete in the middle is shaped as an Λ instead of a Δ and is called a hollow wedge, or in Greek κοιλέμβολον,
koilembolon.
Қазіргі заманғы соғыс
Клин әлі де қазіргі армияларда, әсіресе танктер мен басқа да бронетехникалық бөлімшелерде қолданылады. Мысалы, екінші дүниежүзілік соғыста неміс әскері қолданған "панцеркель" немесе "бронеклин" осыған дәлел. Құрғақ клин формациясы жасақ және бөлім деңгейіндегі жаяу әскердің негізгі формацияларының бірі болып қалады, әсіресе ашық жерді кесіп өтетін кезде. Дегенмен, ежелгі және орта ғасырлардағыдан өзгеше, бұл формация жақын шайқаста тиімділікті арттыру үшін емес, бөлімшенің жағдайды бағалау қабілетін және атыс күшін арттыру үшін қолданылады. Әскерлер арасындағы аралық бір-бірін көруге кедерес келтірмейтін, бір-бірін қолдайтын көру сызықтарын қамтамасыз ету үшін жасалған, сондай-ақ бір-бірін жабатын от доғаларын құруға мүмкіндік береді. Автоматты қару әдетте, отрядтық клиннің бір қанатын бекітеді. Взвод клинінде командирлік топ және взводтық пулеметтер клиннің ішкі бөлігіне орналастырылады. Бір-бірін қолдайтын көру және от сызықтарының дәл осы қағидалары клин түрінде орналасқан бронетехникаға да қолданылады. Бұл формацияны пайдаланудың көптеген артықшылықтары бар. Ол бақылау аймағын кеңейтеді. Жедел бақылауды жылдам және тиімді түрде алмастыруға болады. Полк құрамын оңай өзгертуге болады, ал алдыңғы шебі айқас отынан айтарлықтай күш алады.
The wedge is still used in modern armies, especially by tanks and other armored units. An example of this is the Panzerkeil or "armored wedge" used by the German Wehrmacht in World War II. The hollow wedge formation remains one of the basic infantry formations at the squad and section level, especially when crossing open ground. However unlike in ancient and medieval times, the formation is used not to maximise effectiveness in melee combat, but to maximise the situational awareness and firepower of a unit. The intervals between soldiers is designed to give mutually supporting lines of sight that do not obscure one another forward and to the sides, and this also corresponds to mutually supporting overlapping arcs of fire. The squad automatic weapon will usually anchor one of the flanks of a fireteam wedge. In a platoon wedge the command group and platoon machine guns are placed in the hollow of the wedge. Exactly the same principles of mutually supporting lines of sight and fire, apply to an armored vehicles deployed in a wedge formation. There are many advantages to using this formation. It provides more overwatch as a result of the area it spans. Bounding overwatch can also be transitioned fast and efficiently. The regiment can change formation with ease and the front of it has a significant amount of strength from its crossfire.
Бұрғылау формациясы
АҚШ Әскери-әуе күштері академиясының курсанттары жыл сайынғы бітіру парады кезінде клин формациясын салтанатты түрде қолданады, осы кезде болашақ офицерлер (аға курсанттар) Курсанттар қанатынан шығып кетеді. Бұл жаңадан келген төртінші курс курсанттары (жаңа студенттер) күз айларында өткізілетін қабылдау парадында кері клин формациясында Курсанттар қанатына қосылуының кері процесі болып табылады.
The wedge formation is used ceremonially by cadets at the United States Air Force Academy during the annual graduation parade, when the soon to be commissioned first class cadets (seniors) leave the Cadet Wing. This is the reverse of the acceptance parade, held each fall, when the new fourth class cadets (freshmen) join the Cadet Wing in the inverted wedge formation.
Полиция қызметі
Полиция және құқық қорғау органдарының тәртіпсіздікке қарсы отрядтары кейде қалың көпшілікке тарап кіру үшін, көшбасшыны немесе сөйлеушіні ұстауға арналған шабуыл тобы ретінде, немесе ұзақ демонстрациялық шеруді бөліктерге бөлу үшін үшбұрыш тәрізді формада шабуылдайды. Бұл форманы қарсыластың арасынан өтетін өте маңызды қонақтарды шығарып әкелу үшін де қолдануға болады.
Police and law enforcement riot squads sometimes charge in flying wedge formations, to break into a dense crowd as a snatch squad to arrest a leader or speaker, or to chop a long demonstration march into segments. It can also be used to escort VIPs through hostile crowds.
Спорт
Бастапқыда көптеген толық контактілі командалық спорт түрлерінде рұқсат етілгенмен, қазір қауіпсіздік мақсатында регби одағында, регби лигасында және американдық футболда «ұшатын клин» пайдалануға тыйым салынған. Принцип әскери қолданысқа ұқсас: допты алып жүрген ойыншы шабуылды бастайды, ал оның екі жағынан командаластары қосылып, оны мақсатқа қарай итереді. Бірақ «ұшатын клин» салдарынан болған өлім-жітім мен ауыр жарақаттардың санына байланысты, осы формацияны қолдану әрекеттері ойын барысында айыптармен жазаланады. Америка футболында бұл формацияны Лорин Ф. Деланд жасады және алғаш рет 1892 жылы Гарвард командасы Йельге қарсы өткен матчта қолданды. Ойыншылар қолдары мен құлқындарымен бір-біріне бекініп, допты алып жүрген ойыншымен бірге алға жылжыды. Бірақ тиімділігіне қарамастан, 1894 жылы екі маусымнан кейін ауыр жарақаттарға себеп болғандықтан ол қолданыстан шығарылды. Допты алып жүрген ойыншыға көмектесуге қатысты айыппұл, яғни ойыншылардың бір-біріне бекінуіне, сондай-ақ тарихи «ұшатын клин» сияқты күшті арттыру үшін допты алып жүрген ойыншыны итеруге және тартуға тыйым салу, американдық футбол ережелерінде сақталып қалды. Оның жойылуы соншалықты толық болды, бұл бұзушылық 1991 жылдан бері Ұлттық футбол лигасы матчтарында тіркелген жоқ. Клин тәрізді формациялардың идеясы қазіргі футбол ойынындағы бірнеше тактикалық схемаларға, әсіресе старттық шабуылдарға әсер етті, 2009 жылға дейін NFL лигасының басшылары оны пайдалануды тоқтатуға келіскенше. Допты ұстамайтын командаластарын итеріп алға жылжыту үшін тек иықтарды пайдалану әлі де рұқсат етіледі. Кейбір лигалар одан да әрі барып, командаластардың арасында импульстің берілуіне теориялық түрде тыйым салды, бірақ бұл тыйым қатаң түрде сақталмайды.
Although originally permitted in most full contact team sports, the use of the flying wedge is now banned for safety reasons in rugby union, rugby league, and American football. The principle is similar to the military application: the ball carrier starts an attack and is joined on both sides by teammates who drive them forward towards the goal line. However due to the number of deaths and serious injuries related to the flying wedge, any attempt at this formation is now punished by in game penalties. In American football, the formation was developed by Lorin F. Deland and first introduced by Harvard in a collegiate game against Yale in 1892. Teammates would lock themselves together with the ball carrier using their hands and arms and rush forward. But despite its practicality, it was outlawed two seasons later in 1894 because of its contribution to serious injury. The penalty against assisting the runner, which forbids the locking together of players as well as pushing and pulling the ball carrier to increase force in the same manner as the historic flying wedge, remains in the American football rule books; its eradication has been so complete that the foul has not been called in the National Football League since 1991. The concept of wedge shaped formations continued to influence several football plays in the modern game, particularly on kickoff returns, until 2009 when NFL league owners agreed to stop its use. Wedge blocking using only the shoulders to push forward teammates not holding the ball is still legal. Some leagues went still farther in theoretically not allowing any transfer of momentum between teammates in blocking but that prohibition is not strictly enforced.