Кіріспе

Стэнфорд университетіндегі (Калифорния штаты, АҚШ) шіркеу

Стэнфорд мемориалдық шіркеуі (кейде бейресми түрде MemChu деп аталады) Стэнфорд университетінің кампусының орталығындағы Басты алаңда орналасқан. Ол америкалық Ренессанс дәуірінде Джейн Стэнфорд күйеуі Лиландтың естелігі ретінде салынған. Сәулетшісі Генри Хобсон Ричардсонның шәкірті Чарльз А. Кулидж болды, және шіркеу «университеттің сәулеттік әшекейі» деп аталады. Шіркеудің жобалары 1898 жылы Джейн Стэнфорд пен университет қоршыларына ұсынылып, 1903 жылы пайдалануға берілді. Ғимараттың пішіні романдық стильде, ал сәулеттік бөлшектері Византиялық стильде жасалған, Венеция аймағындағы, әсіресе Равеннадағы шіркеулерден шабыттандырылған. Оның витражды терезелері мен кең мозаикалары Стэнфордтардың Еуропада таң қалған діни суреттеріне негізделген. Шіркеуде бес түтікпен дыбысталатын орган бар, ол музыканттарға орган музыкасының көптеген стилін орындауға мүмкіндік береді. Стэнфорд мемориалдық шіркеуі 1906 және 1989 жылдардағы екі күшті жер сілкінісіне төтеп берді және одан кейін кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. Стэнфорд мемориалдық шіркеуі АҚШ-тың батыс жағалауындағы ең алғашқы және «ең танымал» конфессиялық емес шіркеулердің бірі болды. 1903 жылы пайдалануға берілгеннен бері шіркеудің мақсаты университет қауымдастығының рухани қажеттіліктерін сектанттық емес жолмен қамтамасыз ету болып табылады. Шіркеудің алғашқы капелланы Дэвид Чарльз Гарднер Стэнфорд университетінің дінге қатысты рухани, этикалық және академиялық байланыстарын дамытуға бағытталған көшбасшылық дәстүрін қалыптастырды. Шіркеу капелландары Стэнфордтың дінтану факультетінің құрылуына зор үлес қосты, бұл ғасырдың ортасында Стэнфордты «әлемдік университет» деп танығаннан кейін 1960 жылдардың соңында «Стэнфордтағы сенім мен білімнің қайта жаңаруына» алып келді, сол кезде университеттегі дін тану әлеуметтік және этикалық мәселелерге, мысалы, нәсіл және Вьетнам соғысына бағытталды.

Ерте тарих

[[Файл:Джейн Стэнфорд.jpg|thumb|upright|right|Джейн Стэнфорд шіркеуді және оның көркемдігін тапсырыс етіп, «Жүрегім университетпен бірге, ал жаным сол шіркеуде» деді. Ол мектептің Басты алаңының оңтүстік жағындағы ұзын қатардың ортасында орналасқан. Шіркеуді Джейн Стэнфорд (1828–1905) күйеуі Лиланд Стэнфордқа (1824–93) арналған естелік ретінде салдырған. Стэнфордтардың ниеті бойынша, шіркеу университет кешенінің «орталық нүктесі» болуы керек еді. Олар өте діншіл болған және сол заманғы әлеуметтік жағдайына сәйкес, «ашық көзқарасты, экуменистік көзқарастағы» адамдар еді. 1980 және 1990 жылдары Мемориал шіркеуінің капелланы болған Роберт К. Грегг Стэнфордтардың шіркеуді салуда екі мақсаты болғанын айтты: Стэнфорд студенттерінің этикалық және академиялық дамуына мүмкіндік беру, сондай-ақ қауымдастыққа демеу және күш беру. Лиланд Стэнфорд 1893 жылы қайтыс болды; құқықтық даулар Стэнфорд мүлкін тоқтатты және бірнеше жыл бойы университеттің аяқталуына кедергі келтірді. Даулар Джейн Стэнфордтың пайдасына шешілгеннен кейін, ол шіркеу туралы арманын орындауға мүмкіндік алды. 1890 жылы Джейн Стэнфорд Венециядағы досы Маурицио Камериноны кездестірді, ол жоғары сапалы мозаика жасаумен танымал суретші еді; ол және оның күйеуі Еуропаға сапарларының бірі кезінде онымен танысқан. Стэнфорд Камериноны және оның компаниясы Антонио Сальвиати студиясын шіркеу үшін мозаика жасауға шақырды. Стэнфорд шіркеудің жобалау және құрылысының барлық кезеңіне қатысты. Ол Мемориал шіркеуінің тас жұмысының сапасы Еуропадағы орта ғасырлық шіркеулерге тең болуын қалады. Грегг пен керамика маманы Джозеф Тейлор Стэнфордтың тігізгіш қолшатырымен Мемориал шіркеуінің тас оюлары Еуропадағы шіркеулердегідей тереңдікке жететінін өлшегені туралы «әңгіме» айтты. Грегг пен Тейлор Стэнфордтың шіркеудің сәулетшісімен және құрылысшысымен бірге жеке құрылысты тексергенін, қолшатырын және ұзын юбкасын кигенін, тіпті ең биік мұңға дейін көтерілгенін хабарлады. Шіркеудің негізі 1899 жылдың мамырында қаланды; құрылыс 1900 жылдың қаңтарында басталды. Джейн Стэнфордтың экуменизмге ұмтылысын көрсете отырып, Сан-Францискодағы Эмануэль қауымының раввині Яков Воорсангер алғашқы Киелі кітапты оқыды. Шіркеу пасторы Хебер Ньютон уағыз айтты. Сол күні кешке екінші қызмет өткізілді, ал капеллан Д. Чарльз Гарднер уағыз айтты. Стэнфорд Мемориал шіркеуінің алғашқы крещениесі екі қызмет арасында өтті. 1905 жылдың наурыз айында. Қызметке бірнеше діни ағымның дін қызметкерлері, соның ішінде раввин, пресвитериан, методист, епископ және баптист дін қызметкерлері қатысты.

Жер сілкіністері

thumb|сол жақта|1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісінен бұрынғы түпнұсқа шіркеу|alt=Күндізгі уақыттағы сол шіркеу, енді 80 фут (24 м) биіктіктегі мұнарасы мен қызыл түсті мұнарасы бар. Стэнфорд ескерткіш шіркеуі 1906 және 1989 жылдары екі ірі жер сілкінісіне ұшырады. Шіркеу әрқайсысынан кейін ауыр зақымдарға ұшыраса да, қайта жаңартылды. 1906 жылғы жер сілкінісі шіркеудің көп бөлігін қиратты, мұнарасын құлатты, қабырғаларын жарып, ал алтарьдағы мозаика мен Каррара мәрмәрінен жасалған мүсіндерді "жөндеуге келмейтіндей" зақымдады. Зақымның ауырлығының басты себебі – шіркеудің бастапқы құрылымындағы айналадағы қабырғалар мен шатыр құрылыстарына байланыстыра алмауы. Жер сілкінісі кезінде шіркеудің қиылыс бөлігі ғимараттың қалған бөлігінен тәуелсіз қозғалды, соның салдарынан шығыс және батыс трансепттерінің, негізгі залдың және алтарьдың үстіндегі шатырларда үлкен тесіктер пайда болды. Құлаған қирандылар алтарьды безенген он екі апостолдың мәрмәр мүсіндерін қиратты. Университет басшылары мұнараны қайта салуды қарастырды, тіпті жобаларды зерттеді, бірақ әртүрлі пікірлерге келісе алмағандықтан, оны қайта салмай, орнына күмбезді люк орнатуды шешті. Шіркеудің артқы жағы, бірнеше жүз футтық аркадаларымен бірге, ғимараттың қалған бөлігімен байланыстырылмағандықтан толығымен қирады. Зақымның ауқымы соншалық, шіркеуді толығымен қайта салу қажет болды. Шіркеудің барлық бөлігі, оның сақталған қиылыс бөлігі мен кеңселерден басқасы, таспен тасқа бөлініп, терезелермен бірге белгіленді, сақталды және кейіннен бастапқы орналасқан жерлеріне қайта орнатылды. Ғимараттың қиылыс бөлігіне плиткамен жабылған төбе және шіркеудің ішкі жағын жарықтандыратын люк қосылды, бұл жаңартылған күмбездің үстіне орнатылды, ол жер сілкінісінен бұрын болған алтын жапырақтан айырмашылығы, фрескамен безендірілген қоламен әшекейленген. Алдыңғы қасбеттің үстіндегі түпнұсқа роза тәріздес терезе, Ішкі алаңдағы басқа ғимараттардың стиліне ұқсас болғандықтан, қарапайым арка пішіндес тереземен ауыстырылды. Шіркеудің күмбезінің астындағы дөңгелек қабырғаларды безендірген және жүздеген мыңдаған мозаикалық элементтердің негізі болған төрт мозаикалық періште ауыр зақымдарға ұшырады. Шіркеудің солтүстік-шығыс бұрышындағы періштенің сол қанатының сегіз футтық мозаикалық бөлігі 70 фут (21 м) биіктіктен еденге құлады. Шығыс аркасының қабырғасынан бірнеше тас балкондағы орындықтарға құлап түсті, ал органның галереясының қоршауы ішке қарай құлады. Зақымдар аз болғанымен, шіркеу 1992 жылға дейін жабық болды, осы уақытта қалпына келтіру жұмыстары, сондай-ақ ғимаратты болашақ жер сілкінісінен қорғау үшін, ғимараттың безендіруін өзгертпей нығайту жұмыстары жүргізілді. Университет жөндеу жоспарын жасау үшін мердігерлер, инженерлер, сәулетшілер және консервация мамандарынан команда шақырды, оның құны 10 миллион долларлық қайырымдылық кампаниясы арқылы төленді. Көптеген қайырымдылықтар студенттерден түсті, ал университет басшылар кеңесі жоспарды қаржыландырудан бұрын мақұлдады, өйткені олар Стэнфорд үшін шіркеудің маңыздылығын мойындады. Викториялық люстралар жөнделіп, қайта орнатылды, ал қауіпсіз емес деп жарияланғандықтан жиырма жылдан бері жабық болған трансепт балкондары, әр балкондағы оңтүстік жағындағы жалған есіктер төтенше жағдайларға арналған шығулармен ауыстырылып, қабырғаның екінші жағындағы бар баспалдақтарға қосылғаннан кейін қайта ашылды.

Қасиетті діни қызметкерлер

Стэнфорд мемориалдық шіркеуі тарихында Стэнфорд университетінің студенттері мен жалпы қоғамда ықпалды болған капелландармен қызмет етті. Нью-Йорктегі All Souls Church шіркеуінің бұрынғы пасторы және "белгілі жазушы" Р. Хебер Ньютонды Джейн Стэнфорд шіркеудің алғашқы пасторы ретінде таңдады; ол 1903 жылы төрт айдан кейін "шіркеу басқаруының кейбір аспектілері бойынша миссис Стэнфордпен келіспегендіктен" отставкаға кетті. Стэнфорд университетінің тарихшысы Роберт В. П. Катлердің айтуынша, "Ньютонның қызметі миссис Стэнфордқа көңіл көншітпеді". Ньютонның орнын басқан Дэвид Чарльз Гарднер 1902 жылдан бастап 1936 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін шіркеуде қызмет етті. Стэнфорд сонымен қатар Гарднерді Ньютонның көмекшісі ретінде таңдады, өйткені ол Пало-Альтодағы оның "паришалық жұмысына" әсерленді. Гарднерді "тек қана қабілетсіз уағызшы" деп атады, бірақ оны "барлық университет үшін күш" деп санады. Миррилесс Гарднерді 1919 жылы құрылған Стэнфордтағы сауығу орталығын құрудың басты қозғаушы күші деп есептеді, ол кейіннен Люсиль Паккард балалар ауруханасына айналды. Өмір бойы квакер болған Д. Элтон Трублод 1936 жылдан 1946 жылға дейін шіркеудің капелланы болды. Ол 33 кітап жазды, оның ішінде Абрахам Линкольн туралы да бар. Трюблод пен оның әйелі өз үйінде ай сайын Достар жиналысын өткізді және апта сайын Стэнфорд мемориалдық шіркеуінің сакрариясында православиелік еврей студенттерімен кездесті. Джордж Дж. Холл 1946-1947 жылдары шіркеудің капелланы болды, одан кейін 1949-1950 жылдары қызмет еткен Пол К. Джонсон болды. Роберт М. Минто екі рет, 1947-1948 жылдары және 1950 жылдан 1973 жылға дейін капеллан болды. Стэнфордтың келесі екі капелланы, Б. Дэви Нейпир (капеллдің деканы, 1966–72) – "харизматикалық библиялық ғалым [және] Вьетнамдағы АҚШ саясатының күшті сыншысы" болды. Ол сондай-ақ АҚШ-тың Вьетнамға араласуына наразылық білдірді және қазіргі өмір мен әдебиетке қатысты дін мен этиканы оқытты. Томас Амброги 1986 жылы "қиын жыл" үшін декан міндетін атқарды. Роберт С. Грегг (1987–98) Техаста дүниеге келді және епископ діни қызметкері болып тағайындалды. Сондай-ақ, ол діни зерттеулер профессоры (қазіргі уақытта зейнеткер). Лютерандық дін қызметкері Келли Дентон Борхауг 1996 жылы Стэнфордқа декан орынбасары ретінде келді. Қасиетті діндар Скотт МакЛеннан (2001–2014), унитариандық универсалистік дін қызметкері, Бостон қаласында университет капелланы болмай тұрып, алдымен Тафтс университетінде "белсенді аудан заңгері" болды.

Қызметкерлер

Стэнфорд мемориалдық шіркеуін Стэнфордтың діни өмір жөніндегі кеңсесі басқарады, оның басшысы діни өмірдің қазіргі деканы Тиффани Штайнверт. Ол өте құрметті профессор Джейн Шоуды алмастырды, ол 2014–18 жылдары 4 жыл бойы декан қызметін атқарды. Раввин Патриция Карлин Нойман аға декан болып қызмет етеді. Стэнфордта екі декан-орынбасар бар: пастор Джоан Сандерс және Сухра Ахмед. Раввин Карлин Нойман – Стэнфордтағы христиан дінінен тыс алғашқы декан-орынбасар. Стэнфордқа келгенге дейін Карлин Нойман UCLA, Claremont колледждері мен Принстонның Hillel директоры және капелланы болды, сондай-ақ Калифорния штатының Аламеда қаласында раввин болды. Ол еврей феминизмі, раввиндік этика, білім беру және әлеуметтік әділдік бойынша курстар оқыды. Университет оның лауазымының атауын еврей раввиніне бейімдеу үшін "Мемориал шіркеуінің декан-орынбасары" дегеннен "Стэнфордтағы діни өмірдің декан-орынбасары" деп өзгертті. Ол Стэнфордтағы лауазымын "Мем Чу және еврей де" деп атайды. Мұсылман декан-орынбасары Сухра Ахмед 2017 жылы тағайындалды, мақсаты, кампус проректоры Персис Дреллдің сөзіне сәйкес, "Стэнфорд қауымдастығына ислам дінін кеңінен түсінуге көмектесу, әсіресе қазіргі уақытта". Ол 2014 жылы Ұлыбританияда «Жылдың мұсылман әйелі» атанды және танымал мұсылман лидері.

Өлтіру

Арлис Перри, 19 жастағы, университет қалашығында тұрған жігіт, 1974 жылдың 12 қазанында сол жерде өлтірілді.

Мозаикалар

Баяу саусақ – Серафим хорының мозаикасының бір бөлігі, ол ғибадатхана қабырғасында орналасқан. Рередос Росселлидің «Соңғы кешкі ас» картинасының көшірмесін қамтиды. Екі жағында да құдайдың құдіреті мен даңқының нышандарын ұстаған періштелер бейнеленген. Төменде Иса Мәсіх және оның апостолдарының Пасханы тойлауы бейнеленген. Тейлор «Фредерик Лэмбтің боялған әйнек терезелеріне тамаша толықтыру» деп санайтын Стэнфорд еске алу шіркеуін безендіретін мозаикалар шіркеудің «ішінде кеңінен» таралған. Ол есімді шіркеудің ішкі және сыртқы бөлігін безендіру үшін, күйеуімен бірге Еуропаға саяхаттағанда көрген шіркеулердегі мозаикалармен ұқсас стильде жасады. Мозаиканы таңдауының бір себебі Италия мен Солтүстік Калифорнияның климатының ұқсас болуында болды, олардың екеуінде де қоңыржай климат пен жаңбырлы маусымдар бейнелерді эрозиядан қорғайды және ірі қалалардағы көптеген ғимараттарда жиналатын ластануды кетіреді. Холлдың айтуынша, «фасадтағы мозаика әрқашан айқын және жарқыраған». 1883 жылы Стэнфордтар Еуропаға саяхат жасағанда Константинопольдегі Византия шіркеулеріне және Венециядағы Сан-Марко базиликасына барды. Олар Антонио Сальвиати студиясының директоры Маурицио Камериномен танысып, дос болды, ол жақында Сан-Маркодағы мозаикаларды қалпына келтіруді аяқтаған еді. Жоғары сапалы органдардың болуы Стэнфордты талантты музыканттар үшін өте қолайлы орынға айналдырады, ал қасиетті орын Калифорниядағы аспаптық және хорлық орындаулар үшін ең жақсы орындардың бірі болып табылады. Шіркеудің органшысы Роберт Хью Морган. Мюррей Харрис Романтизм дәуірінен музыка орындайды; әр орган музыканың әртүрлі дәуіріне немесе стиліне маманданған, ал Мемориал шіркеуіндегі органдар 14-ғасырдан бастап қазіргі заманға дейінгі музыканы орындайды. Бұрынғы Стэнфорд шіркеу қызметкері Роберт Грегг былай деді: «Стэнфордтар сыныпта, зертханада және шіркеуде ақыл-ойдың еркін ізденуін діни биліктің сақтығы мен догматизмінен туындаған кез келген араласудан қорғауға тырысты». Стэнфорд еске алу шіркеуі ең алғашқы және АҚШ-тың батыс жағалауындағы «ең танымал» конфессиялық емес шіркеулердің бірі болды. 1902 жылы Стэнфордты бітірген Уильям А. және Этель Родс Холттың алғашқы тойы 1903 жылдың ақпанында Мемориал шіркеуінде өтті. Университет қауымдастығының мүшелері Мемориал шіркеуін «тыныштық, ой-толғаныс және жеке құлшылық ету үшін» пайдаланады.