Кіріспе

Ротко часовнясы – Техас штатындағы Хьюстон қаласында Джон және Доминик де Меньль құрған конфессиялық емес шіркеу. Ішкі кеңістік тек қана шіркеу ретінде ғана емес, сонымен қатар қазіргі заманғы өнердің маңызды туындысы ретінде қызмет етеді: оның қабырғаларында Марк Ротконың қара түстің түрлі нюанстарындағы он төрт картинасы ілулі тұр. Ғимараттың пішіні – грек кресіне ішкі жазылған сегізбұрыш, ал шіркеудің дизайнына суретшінің үлкен әсері тиді. Шіркеу Монтроз ауданында, қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай екі шақырым жерде, Менил жинағы орналасқан ғимарат пен Сент-Томас университетінің кампусындағы Сент-Базиль шіркеуінің арасында орналасқан. Жыл сайын шамамен 110 000 адам бұл шіркеуге келеді. Сьюзан Дж. Барнс былай деп мәлімдейді: "Ротко часовнясы – әлемдегі алғашқы кең ауқымды экуменикалық орталыққа айналды, барлық діндерге ашық, бірақ ешкімге тиесілі емес қасиетті орын. Ол халықаралық мәдени, діни және философиялық алмасулар, ғылыми конференциялар мен қойылымдар орталығы болды. Сонымен қатар, ол барлық діндердің өкілдері үшін жеке дұға оқитын орынға айналды". 2000 жылдың 16 қыркүйегінде Ротко часовнясы тарихи жерлердің ұлттық тізіміне енгізілді.

Тарих

1964 жылы Роткоға Джон мен Доминик де Менил (сондай-ақ жақын маңдағы Менил коллекциясының негізін қалаушылар) картиналарымен толтырылған медитациялық кеңістік құруды тапсырды. Бұл жұмыс нақты орынға арналған, бағдарламаның талаптарының бірі осы еді. Роткоға құрылыстың дизайны бойынша толық еркіндік берілгендіктен, ол жобаның бастапқы архитекторы Филип Джонсонмен шіркеудің жоспарлары бойынша келіспеушілікке ұшырады. Жоспарлар бірнеше рет қайта қаралып, әртүрлі сәулетшілерге тапсырылды. Ротко алдымен Говард Барнстонмен, содан кейін Юджин Обримен жұмыс істеді, бірақ шіркеу 1971 жылы аяқталғанда ол оны көре алмады. Ұзақ депрессиямен күрескеннен кейін Ротко 1970 жылдың 25 ақпанында Нью-Йорктегі студиясында өзін-өзі өлтірді. 1973 жылдан бастап Ротко шіркеуі әлемдегі әділдік пен бостандық мәселелері бойынша өзара түсіністікті дамытуға бағытталған коллоквиумдар орталығына айналды. Бірінші коллоквиумға Ливан, Иран, Үндістан, Пәкістан, Нигерия, Жапония, Италия, АҚШ және Канададан ғалымдар қатысты. 1981 жылы «Ақиқат пен бостандыққа деген адалдығы үшін» Ротко шіркеуі сыйлығы тағайындалды. 1986 жылы 1980 жылдың 24 наурызында өлтірілген Сан-Сальвадор архиепискобы Оскар Ромероның рухын құрметтеу үшін екінші сыйлық құрылды. Ротко шіркеуі сыйлығы адам құқықтарын бұзуға қарсы ерлікпен шыққан жеке тұлғалар мен ұйымдарды марапаттайды. 1991 жылы Ротко шіркеуі 20 жылдығын 1986 жылы бұрынғы президент Джимми Картер құрған Картер-Менил Адам құқықтары қорымен бірлесіп атап өтті. Нельсон Мандела баяндама жасады және Ротко шіркеуінің арнайы сыйлығын алды. 2021 жылы 50 жылдық мерейтойына Ротко шіркеуі бастапқы жоспарға жақындау үшін 30 миллион долларға қайта жаңартылды. 2019-2021 жылдарғы жұмыстар Джордж Секстон Ассошиэйтс компаниясы жобалаған жаңа жалюзилі шатырдың орнына бұрынғы шатырды алып тастады, жақын маңдағы газондар мен қоршауларды жаңартты, шыны есіктерді алып тастады және Архитектуралық зерттеулер кеңсесі жобалаған жаңа келушілер орталығын қосты.

Сәулет

Шәулет – сұр немесе қызғылт түсті штукатурлы қабырғалары және шатыршасы бар есімдік сегізбұрышты кірпіш ғимарат. Ол медитацияға арналған орын ретінде, сондай-ақ жиналыстар залы ретінде пайдаланылады және медитация үшін сегіз қарапайым, жылжымалы орындықтармен жабдықталған; арнайы шараларға келгендерге қосымша орын қарастырылған. Әртүрлі діндердің қасиетті кітаптары қолжетімді. 2020 жылы «Архитектуралық зерттеулер кеңсесі» мен «Джордж Секстон Ассошиэйтс» жаңарту жүргізгендей, жалюзилі шатырша диффузоры периметрлік қабырғалардағы картиналарға жарықтың тегіс таралуын қамтамасыз ету үшін жеке бұрышталған және арақашықтығы реттелген 280 шағылыстыратын алюминий жалақтарынан тұрады.

Өнер туындылары

Шәжіре ғимараттың өзінен бөлек, кескіндеме, мүсін және музыка салаларындағы бірнеше өнер туындыларымен байланысты. 2019 жылы Соланж Ноулз "When I Get Home" атты визуалды альбомын жарыққа шығарды, ол сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және оның бір бөлігі Ротко шәкірханасында түсірілді.

Суреттер

Шәжіреде Ротконың он төрт картинасы көрсетілген. Үш қабырғада триптихтер, ал қалған бесеуінде жеке суреттер ілінген. 1964 жылдан бастап Ротко басқа да қою түстер мен текстуралық эффекттерді қосып, қара картиналар сериясын салуға кірісті. 1964 жылы де Менилс отбасы Роткоға осы шапелге сурет салуға тапсырыс берді. 1964 жылдың күзінен 1967 жылдың көктеміне дейін ол он төрт үлкен картина мен төрт қосалқы нұсқа салды, олардың бәрі 1964 жылғы қара картиналардың көптеген ерекшеліктерін сақтайды.

Мүсіндік

1970 жылы шіркеу алдына Барнетт Ньюменнің ерекше мүсіні, «Сынған обелиск» орнатылды. Мүсін Филип Джонсон жобалаған, суретті шағылыстыратын бассейнде тұр, және ол 1968 жылы қаза тапқан Мартин Лютер Кингтің естелігіне арналған. Бұл мүсін бастапқыда Вашингтон қаласында орналасқан еді, ал 1969 жылы де Менилдер оны Хьюстон қалалық әкімдігі алдында орнату үшін ұсынды. Хьюстон бұл сыйлықты қабылдамады, содан кейін де Менилдер мүсінді және Ротко картиналарын Ротко шіркеуін құру үшін сыйға берді.

Музыка

Мортон Фельдманның ең танымал музыкалық шығармаларының бірі шіркеуде орындалуы үшін шабыттандырылып, жазылған. Ол да «Ротко шіркеуі» (1971) деп аталады. Музыкант Питер Габриэль 1992 жылы шіркеуге сапар шеккеннен кейін «Он төрт қара картина» атты ән жазды. Дэвид Дондеро 2007 жылы шыққан «Simple Love» альбомында «Rothko Chapel» деген ән шығарды. 1986 жылдың сәуір айында Тибеттік Ғюто тантрикалық монахтары гармониялық ән шырқады. Хьюстон Гранд Операсының HGOco 2017 жылы Лаура Каминскидің музыкасымен, Марк Кэмпбеллдің идеясымен және Кэмпбелл мен Кимберли Ридтің либреттосымен шіркеу туралы «Some Light Emerges» атты операны тапсырыс беріп, тұңғыш рет қойды. Дессаның 2023 жылғы «Bury the Lede» альбомына «Rothko» атты ән енді, ол шіркеуде өтеді және картиналарға сілтеме жасайды.

Тану

Әлеуметтік әділдік, өнер және рухани лидерлер арасындағы диалогтың орталығы ретінде Ротко капелласы бірнеше маңызды наградалар мен көрнекті тұлғаларды қабылдаған. Ротко капелласы, сондай-ақ, "батыл, халықтық, адам құқықтарын қорғау қызметіне" қолдау көрсеткендерді марапаттау мақсатында екі жылда бір рет Óscar Romero сыйлығын табыстайды.

Марапаттар

Шатыр көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде Хьюстон бахаи қауымдастығының Бейбітшілік сыйлығы (1998), Музейлік аудан бизнес альянсының қоғамдық сыйлығы (2000), Interfaith Ministries ұйымының Джеймс Л. Таккер Дінаралық сыйлығы (2004), The Park People ұйымының қалалық жасылдандыру сыйлығы (2005) және Хьюстон бейбітшілік және әділдік орталығының (2008) құрметі.

Оскар Ромеро сыйлығы

Бұрынғы сыйлық иегерлері: епископ Проано, кардинал Арнс, «Ослобождение» газеті, Дианна Ортис қарындас, Салима Гезали және Берта Касерес.

Вандализм

2018 жылдың 18 мамырында музей қызметкерлері ғибадатхананың тонауға ұшырағанын анықтады. Ғибадатхананың кіреберісіне жақын және сынған обелиск мүсінін айнала қоршаған шағылыстыратын бассейнге ақ бояу төгілген. Аула мен бассейнге «Ақ болу жарайды» деп жазылған үнқағаздар шашыратылған.