Кіріспе

Токиодан 30 секунд бұрын – 1944 жылы Metro Goldwyn Mayer түсірген американдық соғыс фильмі. Дальтон Трамбоның сценарийі 1943 жылы капитан Тед У. Лоусонның осы аттас кітабына негізделген. Лоусон 1941 жылғы 7 желтоқсанда Жапонияның Перл-Харборға шабуылынан кейін төрт ай өткен соң, Жапонияға қарсы Американың алғашқы жауабы болған Долиттл рейдіне қатысқан ұшқыш болды. Рейдті АҚШ армиясының әуе күштері подполковнигі Джеймс Дулиттл жоспарлап, басқарды және оның құрметіне аталды. Рейдтен кейін ол бірден генерал-бригадир шеніне көтерілді. Сэм Зимбалист фильмнің продюсері, ал Мервин Лерой режиссер болды. Фильмде Ван Джонсон Лоусон рөлінде, Филис Такстер оның әйелі Элен рөлінде, Роберт Уокер капрал Дэвид Тэтчер рөлінде, Роберт Митчем лейтенант Боб Грей рөлінде, ал Спенсер Трейси подполковник және кейін генерал Джимми Дулиттл рөлінде ойнады. Трейси фильмде көшпенді актер ретінде пайда болды; ол әдеттегідей басты рөлде емес, ерекше аталыммен көрсетілді және Ван Джонсоннан кем экран уақытын алды. Кітапта Лоусон 1942 жылғы 18 сәуірдегі миссияға қатысқан экипажы мен басқа да қатысушылардың көзімен интенсивті дайындық, миссия және оның салдары туралы куәлік береді. Лоусон "The Ruptured Duck" ұшағымен USS Hornet авианосырынан ұшырған 16 B-25 ұшағының жетіншісі болды. Фильм шабуылды дәл бейнеледі және бомбалаушылардың соғыс жылдарындағы түсірілген кадрларын пайдаланды.

Сюжет

Перл-Харборға шабуылдан кейін көп ұзамай, АҚШ Әскери Әуе Күштерінің подполковнигі Джеймс Дулиттл Флоридадағы Эглин әскери базасына үш айлық құпия миссияға 24 Солтүстік Америкалық B-25 Митчелл орта бомбалаушыларын ерікті экипаждармен бірге келгенге бұйрық береді. Олар 1 наурызда келеді. Олардың арасында Тед Лоусон басқарған ұшақ та бар. Оның экипажында лейтенант Дин Дэвенпорт – екінші ұшқыш, лейтенант Чарльз МакКлюр – навигатор, лейтенант Боб Кливер – бомбалаушы және капрал Дэвид Тэтчер – қару-жарақ механігі. Дулиттл оларды ескертеді: Бұл жұмыс құпия. Ол оларға, әсіресе әйелдері мен отбасылары барларға, қатысудан бас тартуға мүмкіндік береді. Лоусонның әйелі Эллен оған қосылу үшін Эглин әскери базасына келеді. Ол жүкті. Олар бір-біріне қатты ғашық, бірақ бас тарту туралы ойларына келмейді. Тыңдау оқуына жақындағы Пенсакола Әскери-Теңіз Әуе Базасынан келген инструктор теңізшінің нұсқауымен 500 метрлік ұшу-қону жолағынан ұшуды үйрену кіреді. Оларға не үшін екенін айтылмайды, ал болжағандар үндемейді. Лоусонның ұшағына «Жыртылған Ырысқой» деген лақап ат қойылады және оған сәйкес сурет салынады. Бір қараңғы таңертең подполковник Дулиттл оларды елдік жерлер арқылы, Калифорниядағы Аламида Әскери-Теңіз Әуе Базасына ұшып баруға жібереді. Ұшақтар бірден «Хорнет» әуе кемесіне тиеледі. Соңында Дулиттл миссияны ашады: Токио, Йокогама, Осака, Кобе және Нагоя қалаларын бомбалау. Әуе кемесі оларды материктік Жапонияға 640 шақырымға жеткізеді. Бомбаларын тастағаннан кейін, олар Қытайдың ұлтшыл күштері бақылайтын аймақтарда белгіленген жерлерге қонуға және Чунцинде қайта топлануға жалғасады. Жауынгерлік дайындыққа шақыру күніне екі рет, таңертең және кешке, жаудың «қабан қайықтары» (деніз асты қайықтары) пайда болғанда беріледі. Егер жаудың су үстіндегі кемесі конвойды таба алса, экипаждар жоспарланғаннан 12 сағат бұрын ұшып кетуге жиналады. Жапонияда күн ашық, ал Қытайға жеткенде түн болады. Дулиттл шабуылға жетекшілік етеді, маңызды нысаналарды белгілеу үшін өртке қарсы бомбалар тастайды. «Жыртылған Ырысқой» жетінші болып ұшады. Олар мұхит үстінен төмен ұшып, Токиоға қарай, өртенген нысаналардың түтіні арқылы жоспарланғандай бомбаларын тастайды. Олардың төңірегінде снарядтар жарылады, бірақ истребительдер оларды елемейді. Лоусон жаңбыр мен қараңғылықта жағажайға қонуға тырысқанда толқындарға құлап түседі. Тэтчерден басқа барлығы ауыр жарақат алады. Лоусонның сол аяғы сүйекке дейін жарылады, ал МакКлюрдің иығы сынған. Достық қытайлықтар оларға көмектеседі, ал американдықтар жапондықтар бақылайтын аймақтар арқылы эскортталатын кезінде қиындықтар мен қауіптерге тап болады. Медициналық жабдықтар болмағандықтан, жарақат алғандар қатты ауырады, ал Лоусонның аяғы жұғады. Ол Элленді армандайды. Шыңмың ауылында Қызыл Крест туы ілінген. Доктор Чун жақсы да, жаман да жаңалықпен келеді. Ол оларды 19 шақырымдай жердегі әкесінің ауруханасына апарады. Жаман жаңалық – жапондықтар америкалық экипажды тұтқынға алды. Асығып тауларға қарай жүгіріп, артына қарап, Шыңмың өртеніп жатыр. Д-р Чунның ауруханасында хирург жоқ, бірақ лейтенант Смит командасы лейтенант «Доктор» Уайтпен бірге келе жатыр, ол өз еркімен қару-жарақ мергені болып келді. Жапондықтар жақындап, дені сау американдықтар кетеді, Доктан басқа. Ол Лоусонның аяғын тізеден жоғары алып тастайды, олардың барлық анестезиясының бір дозасын қолданады. Әсері тез өтеді. Лоусон есінен танып, Элленді армандайды. Скауттар хоры мандарин тілінде «Жұлдызды ту» әнін шырқап, Лоусонның төсектен алғашқы күнін тойлайды. Оның маңдайында жарақаттың іздері көрінеді. Аға доктор Чун Лоусонға әйеліне арналған мұралық білезік сыйлағанда, Лоусон таңғалады. Ол оның туралы сөйлескенін есіне түсірмейді. Ол қолдаушы таяқтарына сүйеніп тұрғанда, Элленнің оны осылай көруінен қатты мазаланады. Олар Америка ұшағымен кездесу үшін Чанчжоуға асығып барады. Дулиттл Лоусонды ауруханада көріп, оған жұмыс істеу керектігін айтады. Эллен кіргенде, Лоусон қуаныштан аяғының жоқ екенін ұмытып, тұрып қалады. Ол құлап түседі, екеуі еденде құшақтасып, күлкілеседі.

Қабылдау

Фильмге жағымды пікірлер түсті. Look журналы оны жылдың бес үздік фильмінің бірі деп мақтады, ал National Board of Review оны жылдың сегізінші үздік фильмі деп санады. The Hollywood Reporter шолушысы оны "барлық уақыттағы ең ұлы соғыс фильмдерінің бірі" деп атады. Variety журналы адамдық факторларға назар аударды: "шабыттандырған актерлік таңдау соғысты осы экипаж мүшелерінің іс-әрекеттері арқылы өте жекелендірілген нәрсеге айналдырады – бұл жағымды шағын отбасы". Кейінгі шолушылар "Токио үстінде отыз секундты" сол дәуірдегі ең жақсы авиациялық фильм деп есептейді. Қазір фильм "классикалық авиациялық және соғыс фильмі" деп танылған. Нақты шабуыл жасағандар оны лайықты құрмет деп санады.

Қаражаты

MGM деректеріне сәйкес, фильм АҚШ және Канадада 4 297 000 доллар, ал басқа елдерде 1 950 000 доллар тауып, 1 382 000 доллар пайда әкелді.

Танымал мәдениетте

Токиодан 30 секунд бұрын фильмінің жұлдызы Ван Джонсон 1970 жылы "Post Fortified Oat Flakes" таңғы астың дәнді дақылдарына арналған жарнамада B-25 ұшақтары бар ұшақ тасымалдаушысының ұшу палубасын еске түсіретін декорацияда пайда болды. Ол дәнді дақылдарды жесең "мені Токиоға алып кетеді – және кері қайтарады!" деген сөзбен аяқтады. Jefferson Airplane тобының екінші концерттік альбомы "Thirty Seconds Over Winterland" (1973) және Pere Ubu эксперименталды рок тобының 1975 жылғы тұңғыш синглы "30 Seconds Over Tokyo" осы фильмнің құрметіне аталған. "Күміс жүрек" (1944) фильмі – жапон сотында сотталған Дулиттл рейсіне қатысқан американдық ұшқыштардың тағдыры туралы ойдан шығарылған оқиға. "Перл-Харбор" (2001) фильмі рейдтің ойдан шығарылған нұсқасын көрсетеді. "Мидуэй" (1976) фильмінің бастапқы сахнасында "Токиодан 30 секунд бұрын" фильмінің кадрлары қолданылып, фильмнің сюжеті Дулиттл рейдімен басталады. "Сейнфелд" сериалының 3-маусымындағы "The Keys" эпизодында Крамер Джерриге осы фильмді көріп отырғанын айтады. "Токиодан 30 секунд бұрын" фильмі "Симпсон" сериалының "Токиодан 30 минут бұрын" эпизодына шабыттандырды. "Соғыс және естелік" фильмінің екінші бөлімі "Мидуэй" фильміндегідей кадрларды пайдаланады.