Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1430 ж. (1479 ж. наурызынан кейін) – Роберт Мортон (сондай-ақ Моуртон, Моритон; шамамен 1430 – 1479 ж. 13 наурызынан кейін) – ерте Ренессанс дәуірінің ағылшын композиторы, көбінесе Бургундия сарайында қызмет еткен. Ол замандастары арасында жоғары бағаланған. Оның шығармаларының арасында тек әлемдік вокалдық музыка, оның ішінде үш дауысты рондеулер ғана сақталған.
English composer (c1430–after Mar 1479)
Robert Morton (also Mourton, Moriton; c. 1430 – after 13 March 1479) was an English composer of the early Renaissance, mostly active at the Burgundian court. He was highly regarded at the time. Only secular vocal music, all rondeaux for three voices, survive.
Өмір
Оның өмірі туралы сенімді деректер аз, тек Бургундия сарайымен байланысты қызметінен басқа. Ол Англияда дүниеге келген, бірақ оның ерте өмірінен ешқандай мәлімет белгілі емес. 1457 жылдан 1476 жылға дейін ол шіркеу хорында клерк немесе капелланда қызмет етті, және ерекше жағдай ретінде, жоғары лауазымға көтерілген жоқ. 1460 жылы ол діни қызметкер болған, себебі шіркеу құжаттарында оған Мессир деген атақ берілген. Филипп Ізгідің билігіндегі сарайдағы ұзақ және салыстырмалы түрде бейбіт кезең 1467 жылы Филипптің қайтысымен аяқталды, ал оның ізбасары Карл Батыл тұсында сарайдың музыкалық қызметі күрт бұзылды; көптеген әншілер мен композиторлар, соның ішінде Хайн ван Гизегем, оның көптеген нәтижесіз әскери науқандарына қатысты. Мортон Хейнді жақсы білген болуы керек, өйткені Камбреде олардың екеуінің бірге виртуоздықпен ән айқастыруы мен ойнауы туралы анонимді жазба сақталған. Мортонға төленген ақша туралы жазбалар 1476 жылы аяқталады, және ол сол кезде қайтыс болды деп көп уақыт болжалды; алайда, Ватикан архивінен алынған соңғы деректер оның 1479 жылға дейін тірі болғанын көрсетеді, себебі ол сол кезде голланд приходынан бас тартқан. Бұл ешқашан расталмаған немесе толық зерттелмеген, бірақ ол Вустер епископы болған және 1497 жылы қайтыс болған Роберт Мортон болуы мүмкін. Бұл байланысқа дәлел ретінде 1456 және 1476 жылдар аралығында епископ туралы ешқандай құжат болмауы, Мортон Бургундия сарайында белсенді болған кезде, және болашақ епископтың ағасы, кардинал Джон Мортонның Роберт төлем тізімінен жоғалған кезде Бургундияда болуы жатады.
Little can be reconstructed with certainty about his life except where his activity intersects with the Burgundian court. He was born in England, but no details of his early life are known. From 1457 until 1476 he was a clerc or chappellain in the chapel choir, and unusually he never was promoted to a higher position. By 1460 he was a priest, since he was given that title Messire in chapel documents. The long relatively peaceful period at the court under Philip the Good's reign ended with Philip's death in 1467, and under his successor Charles the Bold, the musical activities of the court were seriously disrupted; many of the singers and composers, including Hayne van Ghizeghem, took part in his many futile military campaigns. Morton must have known Hayne rather well, for an anonymous piece survives which describes the virtuosic singing and playing of the two of them together at Cambrai. Payment records for Morton end in 1476, and it was long assumed that he died then; however more recent evidence from the Vatican archive shows that he was alive as late as 1479, since he resigned a Dutch parish then. There is a possibility, never established or fully investigated, that he may be the same Robert Morton who became Bishop of Worcester, and who died in 1497. Evidence for this connection includes the complete lack of documentation for the bishop between 1456 and 1476, when Morton was active in the Burgundian court, and the presence of Cardinal John Morton, uncle of the future bishop, in Burgundy at exactly the time when Robert disappears from the payment rolls.
Музыка
Англияда 15 ғасырдағы музыка қолжазбаларының дерлік толықтай жойылуын ескере отырып, оның көп бөлігі Генри VIII-нің 1530 жылдардағы монастырларды тарату кезінде болғандықтан, Мортонның музыкасының көпшілігі континенттік көздерде сақталғаны таңқаларлық емес. Егер ол туған жерінде музыкант ретінде белсенді болған болса, оның барлық іздері жоғалып кеткен. Сегіз шығарма сақталған, барлығы рондео. Олардың ең танымалдарының бірі – көптеген ерте Ренессанс композиторлары мессаның кантус фирмусы ретінде қолданған l'homme armé мелодиясының ең ерте белгілі нұсқасы. Бұл шығарма, квадлибет, шамамен 1464 жылдың мамыр айында жазылған; ол тағы бір сарай композиторы, Симон ле Бретонға арналған сыйлық болған сияқты. Оның тағы бір рондеосы, Le souvenir de vous me tue, өте танымал болды және осы шығарманың көшірмелері Еуропа бойынша кеңінен тарады. Мортонның сақталған барлық музыкасы француз тілінде, бұл таңқаларлық емес, өйткені оның барлығы Бургундиядағы қызмет кезеңімен байланысты. Мелодиялық тұрғыдан алғанда, ол Хейн немесе Антуан Буснуа сияқты замандастарының музыкасынан біршама қарапайым. Музыка теориясы бойынша жазған Иоганнес Тинкторис Мортонды жоғары бағалап, оның "әлемге әйгілі" екенін айтқан. Оның көптеген музыкалық шығармалары, соның ішінде діни музыкасы жоғалған болуы мүмкін, бірақ ол Бургундия сарайындағы басқа композиторларға әсер еткен сияқты. Оның бірнеше шығармалары кейінірек композиторлар, оның ішінде Жоскин де Пре, оларды массалар үшін бастапқы материал ретінде пайдаланған.
Given the almost complete elimination of 15th century music manuscripts in England, largely by Henry VIII during the Dissolution of the Monasteries in the 1530s, it is not surprising that most of Morton's music survives in sources from the Continent, and if he was ever active as a musician in his native land, all trace is lost. Eight pieces survive, all rondeaux. One of the most famous of them is the earliest known setting of the tune l'homme armé, which was used by many early Renaissance composers as a cantus firmus for the Mass. This piece, a quodlibet, is probably datable to May 1464; it seems to have been written as a departure gift for another court composer, Simon le Breton. Another of his rondeaux, Le souvenir de vous me tue, was exceedingly famous, and copies of this piece were widely disseminated in Europe. All of Morton's surviving music is in French, not surprising since it all dates from his time in Burgundy. Melodically it is somewhat simpler than the music of his contemporaries such as Hayne or Antoine Busnois. The music theorist and writer Johannes Tinctoris wrote glowingly of Morton, mentioning that he was "world famous". Even though much of his music must have been lost—including any sacred music—he seems to have been influential on other composers at the court of Burgundy, and several of his compositions were used as source material for masses by later composers, including Josquin des Prez.