Кіріспе

Джон Патрик Шанлидің 2004 жылғы пьесасы "Күмәндік, Ұғым" – американдық драматург Джон Патрик Шанлидің драмалық пьесасы. Алғаш рет 2004 жылдың 23 қарашасында Манхэттен Театр Клубында Бродвейден тыс қойылған, 2005 жылдың наурыз айында Бродвейдегі Уолтер Керр театрына көшірілді және 525 қойылым мен 25 алдын ала көрсетілімнен кейін 2006 жылдың 2 шілдесінде жабылды. Пьеса 2005 жылғы Драма саласындағы Пулитцер сыйлығын және үздік пьеса үшін Тони сыйлығын жеңіп алды. 2008 жылы пьеса "Күмәндік" атты көркем фильмге бейімделді. Фильмде Мерил Стрип Алойсиус әпкесінің және Филип Сеймур Хоффман Әке Флинннің рөлін сомдады, сондай-ақ бірнеше "Оскар" сыйлығына ұсынылды.

Сюжет

Пьесаның оқиғасы 1964 жылдың күзінде Бронкстегі ойдан шығарылған Сент-Николас шіркеу мектебінде өтеді. Ол сүйікті және прогрессивті приход пасторы, отец Флинннің уағызымен ашылады, ол белгісіздіктің маңыздылығына тоқталады: "Сіздің күмәныңыз сенімділік сияқты күшті және қолдаушы боп табылады". Мектеп директоры, қатаң консервативті монах Алойсиус, өзінің ордені, Қайырымдылық қарындастары, үнемі сергек болуды талап етеді. Жас монах, Джеймс бауырласпен кездесу барысында Алойсиус оның оқушыларына, әріптестеріне және жалпы қоғамға деген терең сенімсіздікті ашады. Жақыптың ақылы мен әсері өте тез, ол Алойсийдің қатаң мінез-құлқы мен қатал сын-пікірлеріне тез ашуланады. Алойсиус пен Флинн тікелей қақтығысқа түседі, ол Джеймстен діни қызметкердің Сент-Николас мектебінің алғашқы афроамерикалық студенті Дональд Мюллермен жеке кездесуі болғанын біледі. Бірнеше құпия жағдай оны жыныстық қатынас бұзылған деп ойлауға итермелейді. Жеке кездесуде, яғни Рождестволық шоуға қатысты, Алойзиус Джеймспен бірге Флиннге өзінің күдіктерін ашық айтады. Ол ашуланып, Доналды құрбандық үстелінен шарап ішкені үшін жазалап отырғанын және баланы одан да қатал жазадан қорғап отырғанын айтады. Джеймс түсіндірмеден көңілі көтеріледі. Флинннің келесі уағызы - уәделердің зияны туралы. Флинннің әңгімесіне риза болмаған Алойсиус Дональдтың анасы Мюллер ханыммен кездеседі. Алойзиус оны шокқа ұшыратуға тырысса да, Мюллер ханым өзінің ұлының Флиннмен қарым-қатынасын қолдайтынын айтады. Ол Алойзийдің айыптауларына мән бермейді. Кетер алдында ол Дональдтың "осылай" болуы мүмкін екенін айтады, бұл күйеуінің оны ұрып-соғуына себеп болуы мүмкін. Ақырында Флинн, егер ол кері қайтпаса, Алойзийді лауазымынан шығарамын деп қорқытады. Алойсиус оған өзінің соңғы рет тағайындалған еншісіне телефон соғып, оның бұрынғы құқық бұзушылықтарының тарихын тапқанын айтады. Өзін кінәсіз деп жариялағаннан кейін, діни қызметкер онымен өтініш жасаса, ол оны шантаж жасайды және дереу отставкаға кетуін талап етеді, әйтпесе ол оны өзінің тарихымен көпшілік алдында қорлайды. Ол ренжігеннен кабинеттен шығып кетеді. Флинн епископқа көшіру туралы өтініш беруге шақырады, содан кейін жақын маңдағы шіркеу мектебінің пасторы болып тағайындалады. Алойсиус бұл жаңалықты естігеннен кейін Джеймс бауырласқа Флинннің бұрынғы шіркеуіне телефон арқылы жасалған шешімнің ойлап шығарылған екенін және оның бұрынғы қылмысы туралы ешқандай дәлелі жоқ екенін айтады. Нәтижесінде Алойсий екіталай күмәнмен қалды, ал аудитория күмән өзімен немесе шіркеумен байланысты ма деп ойлана бастайды. Әке Флинннің кінәлі немесе кінәсіз екендігіне дәлел жоқ болғандықтан, аудиторияның өз күмәні қалды.

Өндірістер

Дуг Хьюз режиссерлік еткен Нью-Йорк қойылымы шамамен тоқсан минутқа созылған бір актілік қойылымда орындалды. Интервьюларда актерлер екінші актінің театрдан шыққан көрермендердің оқиғалар туралы әртүрлі пікірлерін талқылау кезінде болғанын айтты, кейбіреулері Алойсиуспен келісіп, ал енді біреулері Флинннің жағында болды. Жарияланғаннан кейін Шанли пьесаның атауын «Күмәндік» дегеннен «Күмәндік: Астарлы әңгіме» деп өзгертті. Бастапқы актерлік құрамның төрт мүшесі – Чери Джонс Сестра Алойзиус рөлінде, Брайан Ф. О’Бирн Әке Флинн рөлінде, Хизер Голденхерш Сестра Джеймс рөлінде және Адриан Ленокс Миссис Мюллер рөлінде ойнады. Бұл қойылымда Джон Ли Битти сахналық дизайнын, Кэтрин Зубер костюм дизайнын, Пэт Коллинз жарық дизайнын, ал Дэвид Ван Тигем түпнұсқа музыкасын және дыбыс дизайнын жасады. 2006 жылы Айлин Аткинс, Рон Элдард және Джена Малоун актерлік құрамға қосылып, Джонсты, О’Бирнді және Голденхершті ауыстырды. 2006 жылдың күзінде Джонс ұлттық гастрольдік труппаны басқарды, оған Крис МакГарри, Лиза Джойс және Каролина Стефани Клей кірді. «Күмәндік» 2007 жылы «Бродвейдің турнирлік сыйлығын» үздік пьеса ретінде жеңіп алды. Батыс жағалаудағы премьераны Клаудия Уилл режиссерлік етті және ол Пасадена ойын үйінде өтті. 2010 жылы Калифорния штатының Вентура қаласындағы Рубикон театр компаниясында тағы бір қойылым қойылды. Оны режиссер Женни Салливан басқарды, ал Джозеф Фукуа Әке Флинн рөлінде, Робин Пирсон Роуз Сестра Алойзиус рөлінде ойнады. 2007 жылы пьеса Венесуэлада, Селарг театрында Эльба Эскобар, Луиджи Скиаманна, Марияка Семпрун және Беатрис Васкес қатысуымен қойылды. Австралиялық премьера 2006 жылдың 4 ақпанында Сидней опера үйінде Сидней театр компаниясымен ұйымдастырылды. Орындаушылар құрамына Элисон Белл, Дженнифер Флауэрс және Кристофер Гарбарди кірді, режиссері Джулиан Мейрик болды. Одан кейін 2006 жылдың 21 наурызында Сингапурда ACTION Theatre режиссері Саманта Скотт Блэкхоллдің «Күмәндік» пьесасының Азиялық дебюті өтті, онда Нора Самосир Сестра Алойзиус рөлінде, Лим Ю Бенг Әке Флинн рөлінде және Пэм Оэй Сестра Джеймс рөлінде ойнады. Келесі қойылым 2006 жылдың 2 маусымында Филиппинде өтті. «Күмәндік» пьесасы 2006 жылдың 16 наурызынан 8 сәуіріне дейін Жаңа Зеландиядағы Окленд театрында Колин Макколл режиссерлігімен қойылды, онда Латэм Гейнс Әке Флинн, Элизабет Хоторн Сестра Алойзиус, Кейт Приор Сестра Джеймс және Горетти Чадвик Миссис Мюллер рөлінде ойнады. Чехияда пьесаның премьерасы 2007 жылы Прагадағы Ұлттық театрда Жаромира Милова, Ян Новотный, Магдалена Борова және Ева Сальцманнова қатысуымен өтті. 2012 жылы пьесаны чехиялық кәсіби емес театр тобы сахналады. Соңғысы 2012 жылы үздік чехтік кәсіби емес драмалық қойылым сыйлығын жеңіп алды. Пьеса 2006 жылы Филиппинде Atlantis Productions компаниясы арқылы қойылды. Бұл қойылымда Шери Гил Сестра Алойзиус рөлінде ойнады және 2006 жылдың маусым айында RCBC Плазадағы Карлос П. Ромуло театрында көрсетілді. Пьеса Ұлыбританияда Трицикл театрында көрсетілді. Николас Кент режиссерлік еткен қойылымда Диарбхла Моллой Сестра Алойзиус, Никки Амука Бёрд Миссис Мюллер, Падрейк Делани Әке Флинн және Марселла Планкетт Сестра Джеймс рөлінде ойнады. Қойылым 2007 жылдың 22 қарашасынан 2008 жылдың 12 қаңтарына дейін көрсетілді. Пьесаны 2006 жылдың соңында Париждегі Hébertot театрында Роман Полански режиссерлік етті. 2007 жылдың сәуірінде ол Польшаның Варшава қаласында продюсер Джин Гутовскидің Polonia театрында қойылды. Мел Хулидің режиссерлігімен Зимбабвелік актерлер Кевин Хансен және Энн Фишердің қатысуымен 2010 жылдың 19-21 тамызында Дорсеттегі Дорчестер өнер орталығында Британдық Кеңесінің қолдауымен қойылым қойылды. Ол 2017 жылдың 12 мамырында Австралияның Сидней қаласында «Олд Фицрой» театрында ашылды. Беллинда Гиблин (Сестра Алойзиус), Матильда Риджвей (Сестра Джеймс), Дамиан де Монтемас (Әке Флинн) және Шармен Бингва (Миссис Мюллер) актерлік құрамын Дино Димитриадис басқарды. 2023 жылдың 1 маусымында Roundabout Theatre Company театры бұл пьесаның 2023–2024 жылдар аралығындағы Тодд Хаймс театрында алғаш рет Бродвейде қайта қойылатынын жариялады, онда Тайни Дейли Сестра Алойзиус рөлінде, ал Лив Шрайбер Әке Флинн рөлінде ойнайтын еді. Алайда, алғашқы алдын ала қарау тоқтатылды, ал 2024 жылдың 6 ақпанында Дейли ауруханаға түскендіктен өндірістен шығуы керектігі хабарланды. Дейлидің дублері Изабель Китинг 2024 жылдың 11 ақпанына дейін рөлді өз мойнына алды, ал Эми Райан 2024 жылдың 13 ақпанында толық уақыт рөлді қабылдады.

2005 жылғы Бродвей қойылымы

2005 жылғы сыйлық санаттары Тұңғыш үміткер Нәтижесі Тони сыйлығы Үздік пьеса Үздік актерлік рөл (басты роль) Брайан Ф. О'Бирн Үздік актерлік рөл (басты роль) Чери Джонс Үздік актерлік рөл (қосымша роль) Хизер Голденхерш Адриан Ленокс Үздік режиссура Дуг Хьюз Үздік сахна безендіруі Джон Ли Битти Үздік жарық дизайны Пат Коллинз Драмалық үстел сыйлығы Үздік жаңа пьеса Үздік актер (пьеса) Брайан Ф. О'Бирн Үздік актриса (пьеса) Чери Джонс Үздік актриса (қосымша роль) Адриан Ленокс Үздік режиссер Дуг Хьюз Пулитцер сыйлығы Драма Джон Патрик Шэнли Театр әлемі сыйлығы Хизер Голденхерш

Бейімделулер

2008 жылы Miramax кинокомпаниясы түсірген фильмде Мэрил Стрип Алойсиус сеңлі, Филип Сеймур Хоффман Флинн әкесі, Эми Адамс Джеймс сеңлі және Виола Дэвис Миссис Миллер рөлінде ойнады (фильмде оның аты өзгертілді). Туралым 2007 жылдың 1 желтоқсанында басталды, драматург Джон Патрик Шэнли режиссерлік жасады, ал Скотт Рудин продюсерлікпен айналысты. Минесота операсы тапсырыс берген операның премьерасы 2013 жылы өтті, музыкасын Дуглас Дж. Куомо жазды, либретто авторы – Шэнли.