Кіріспе

Гуаяна қаласы (sjuˈðað ɣwaˈʝana) (ағылш. Guayana City) – Венесуэланың Боливар штатындағы қала. Ол Ориноко өзенінің оңтүстік жағалауында, оның ең ірі саласы Карони өзені қосылған жерде 40 шақырымға созылады. Карони өзені қала арқылы оңтүстіктен солтүстікке қарай ағып, оны екіге бөледі: шығысында Сан-Феликс ескі қаласы, батысында Пуэрто-Ордас (ˈpweɾto oɾˈðas) жаңа ауданы орналасқан. Гуаяна қаласы 1961 жылы екі бұрынғы елді мекеннің бірігуімен ресми түрде құрылды, бірақ Сан-Феликс қаласының қазіргі тарихы он сегізінші ғасырға дейін жетеді. Қала шегінде Качамай сарқырамасы (Парк Качамайдың бөлігі) және Лловизна сарқырамасы орналасқан. Карони өзені арқылы үш көпір салынып, ал Ориноко өзені арқылы 2006 жылы ашылған Оринокия көпірі салынған. Шамамен бір миллион халқы бар Гуаяна қаласы – темір, болат, алюминий және гидроэлектр өнеркәсібімен Венесуэланың ең қарқынды дамитын қаласы. Бұған қоса, Гуаяна қаласы Венесуэланың ең маңызды бес кеме қабылдау портының бірі (әсіресе Боливар штатында өндірілетін тауарлар үшін), себебі кемелер мен баржалар Атлант мұхитынан Ориноко өзені арқылы портқа оңай жеткізіледі. Қала жоспарлы түрде салынғандықтан, басқа Оңтүстік Америка қалаларынан ерекшеленіп тұрады. Алта Виста ауданының мұнаралары Барранкильяны еске түсіреді, ал көптеген тұрғын үй аудандарының архитектурасы мен ландшафты 1950-1980 жылдардағы АҚШ-тың қала маңындағы елді мекендеріне ұқсас: бөлінген аудандар, «cookie cutter» үйлер, таза төселген тротуарлар мен күтіммен жасалған, әсем газондар. Бұл, ішінара, 1960 және 1970 жылдардың басында аймақта темір зауыттары болған америкалық компания US Steel-дің болуымен байланысты. US Steel компаниясы Венесуэланың болат өнеркәсібі ұлттықтандырылып, компания мен оның жұмысшыларын жұмысын тоқтатуға мәжбүрлегенге дейін Пуэрто-Ордаста (және басқа да қауымдастықтарда) тұрған жүздеген американдық иммигрант жұмысшылар мен олардың отбасылары үшін тұрғын үйлер салды. Гуаяна қаласы Венесуэла үшін өте стратегиялық маңызға ие. Оның жас тарихында көптеген халықаралық қонақтар сапар шекті, олардың ішінде Рим папасы Иоанн Павел II және Г.В. Буш сияқты бұрынғы АҚШ президенттері болды; сонымен қатар, әртүрлі музыканттар, суретшілер және тіпті Стивен Спилберг сияқты кинорежиссерлер де сапар шекті, олар көрікті ландшафт пен қалалық саябақтарды фильмдерде пайдаланды. Гуаяна қаласына Пуэрто-Ордастағы Мануэль Карлос Пьяр халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді.

Экономикалық қызмет

Венесуэланың көптеген маңызды өнеркәсіптері Пуэрто-Ордас қаласында орналасқан. Оларға Alcasa, Venalum, Bauxilum, Carbonorca (бірінші кезектегі алюминий өндірушілер және алюминий өнеркәсібі үшін анодтарды жеткізушілер), Ferrominera (темір кенін өңдеу) және Sidor (Ориноко болат қорыту) кіреді. Елдің басты электр энергиясын өндірушісі Corpoelec және аймақтық даму кеңсесі CVG (Corporación Venezolana de Guayana) да Пуэрто-Ордаста орналасқан.

Порт

Пуэрто-Ордас порты – CVG бақылауындағы муэллердің (muelles) жиынтығы, олардың тек біреуі ғана жалпы пайдалануға бөлінген. Қалғандары тікелей CVG өндіріс компанияларымен байланысты; негізінен алюминий өндірісімен айналысады, барлығы тоғыз. Ең көп қолданылатын екі муэл – Ферроминера (Карони өзенінің құйылысында) және Терниум Сидор (жақында CVG компаниясына ұлттандырылды және жалғыз болат зауыты), 197-ші шақырымда орналасқан.

Су электр қуаты

Қалада Венесуэланың басты электр энергиясын өндірушісі CVG Electrificación del Caroní (CVG Edelca) компаниясының штаб-пәтері орналасқан. Бұл компания Карони өзенінің алабындағы бірнеше су электр станцияларын басқарады. Олардың екеуі – Макагуа мен Каруачи қала шегінде орналасқан. Макагуаға қала орталығынан қолайлы қол жетімділік оны туристік және танымдық мақсаттағы бағытқа айналдырды, сондай-ақ кешенге қоғамдық саябақ пен мұражай салынды. Edelca қаладан жоғары орналасқан Токома және Гури есімді тағы екі бөгетті де салады және басқарады. Соңғысы (2018 жылғы мәліметтер бойынша) электр энергиясын өндіру қуаты бойынша әлемдегі төртінші ірі су электр станциясы болып табылады және Венесуэладағы екінші үлкен көл – Гури суқоймасының құрылуына себеп болды.

Көлік

Пуэрто-Ордас солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа қарай көптеген даңғылдармен кесіліседі. Олардың кейбіреулері:

Гуаяна даңғылы – қаланың басты магистралі, ол қаланың бастапқы және соңғы нүктелерін байланыстырады. Ол Ciudad Bolívar – Ciudad Guayana тас жолындағы төлем қабылдау орнынан басталып, Puerto Ordaz қаласының өнеркәсіптік аймақтары, әуежайы, сауда орталықтары, тұрғын үйлер және Parque Cachamay паркі арқылы өтеді. Атлантико даңғылы Пуэрто-Ордаз қаласының оңтүстік жағында батыстан шығысқа қарай созылады. Ол Las Americas даңғылымен және Leopoldo Sucre Figarella даңғылымен қиылысады, бұл оның маңыздылығын арттырады. Las Américas даңғылы Altavista ауданын (қаланың солтүстігінде) қала орталығымен байланыстырады. Paseo Caroní даңғылы қаланың батыс жағынан басталып, Атлантико даңғылында аяқталады. 2006 жылдың 3 желтоқсанында Ориноко өзенін кесіп өтетін Оринокия көпірі салтанатты түрде ашылды. Аймаққа Мануэль Карлос Пьар Гуаяна әуежайы қызмет көрсетеді.

Туризм

Қала ішінде Львовизна және Качамай саябақтары орналасқан, олардың көркемдік сарқырамаларын тамашалауға болады. Басқа жергілікті көрікті жерлердің қатарында Макагуа бөгетінде орналасқан Карони экомузейі бар. Қалаға жақын, Ангостурита көпірінен Сан-Феликс портына дейін Карони және Ориноко өзендерінің қосылған жерін көруге болады; екі өзен суының түрлі түстері анық шекара сызығын құрайды. Пуэрто-Ордазды бастапқы нүкте ретінде алғанда, Ориноко дельтасына, сондай-ақ Канаима ұлттық паркі мен Гури су қоймаларына саяхаттауға болады. Тағы да қызығушылық тудыратын орындар – Ориноко өзенінің жағасындағы колониялық қамалдар және 4x4 көлігімен баруға болатын "Cerro del Elefante" (Піл төбесі). Гуаяна қамалдары Ориноко өзенінің оң жағында, Сан-Феликстен шамамен 35 шақырым қашықтықта орналасқан.