Кіріспе

Веб-ресурстардың қолжетімділігі

Веб-қолжетімділік немесе электрондық қолжетімділік – физикалық мүмкіндігі шектеулі, жағдайға байланысты мүмкіндігі шектеулі және жолақ ені мен жылдамдыққа қатысты әлеуметтік-экономикалық шектеулерге тап болған адамдардың Дүниежүзілік желідегі веб-сайттармен өзара әрекеттесуіне немесе оларға қол жеткізуіне кедергі келтіретін тосқауылдардың жоқтығын қамтамасыз ететін инклюзивті тәжірибе. Сайттар дұрыс жобаланған, жасалған және өңделген кезде, көптеген пайдаланушылар ақпарат пен мүмкіндіктерге тең дәрежеде қол жеткізе алады. Мысалы, сайт семантикалық мағынасы бар HTML кодымен жазылғанда, суреттерге мәтіндік сипаттамалар берілгенде және сілтемелер мағыналы атаулармен берілгенде, бұл мәтінді дауысқа айналдыратын бағдарламалық құралдарды және/немесе мәтінді Брайль әрпіне аударатын құрылғыларды пайдаланатын көзі көрмейтін пайдаланушыларға көмектеседі. Мәтін мен суреттер үлкен және/немесе ұлғайтылатын болса, көру қабілеті нашар пайдаланушыларға мазмұнды оқу және түсіну оңай болады. Сілтемелерге сызықтар тартылған (немесе басқаша ерекшеленген) және түсті берілгенде, түс айыру қабілеті бұзылған пайдаланушылар оларды байқай алады. Басуға болатын сілтемелер мен аймақтар үлкен болса, тышқанды дәл басқара алмайтын пайдаланушыларға көмектеседі. Егер беттер тек пернетақтамен немесе бір ғана қосымша құрылғымен басқарылатын болса, тышқанды немесе тіпті стандартты пернетақтаны пайдалана алмайтын пайдаланушыларға көмектеседі. Видеоларға субтитрлер, тараулар қосылса немесе қол тіліндегі нұсқасы болса, саңырау және есту қабілеті нашар адамдар видеоның мазмұнын түсіне алады. Жарықтандыратын эффектілерден аулақ болу немесе оларды таңдау мүмкіндігін беру арқылы, осы эффектілерден ұстамалар пайда болу қаупін азайтуға болады. Мазмұн қарапайым тілмен жазылғанда және түсіндіру диаграммалары мен анимациялармен толықтырылғанда, дислексиясы бар және оқу қиындықтары бар пайдаланушылар мазмұнды жақсырақ түсіне алады. Сайттар дұрыс құрылған және қолданылған кезде, мүгедек емес пайдаланушылардың қолдану ыңғайлылығын төмендетпей, барлық пайдаланушыларға қолжетімді болады. Веб-қолжетімділік келесі қажеттіліктерді шешуге бағытталған:
Көру: Көздің нашарлауы, соның ішінде соқырлық, көрудің әртүрлі түрлері, нашар көру және түрлі түсті айыру қабілетінің бұзылуы;
Қозғалыс: қолдарды пайдаланудағы қиындықтар немесе қабілетсіздік, тремор, бұлшықеттердің баяулауы, ұсақ бұлшықеттерді бақылаудың жоғалтылуы сияқты жағдайларға байланысты;
Есту: естімеушілік немесе есту қабілетінің нашарлауы, есту қабілеті нашар адамдар;
Ұстамалар: визуальды жылтырау немесе жарқырау эффектілерінен туындаған фотоэпилептикалық ұстамалар;
Танымдық және зиялық: даму кемшіліктері, оқу қиындықтары (дислексия, дискалькулия және т.б.), түрлі себептерге байланысты танымдық кемшіліктер (ПТСР, Альцгеймер ауруы) еске, зейінге, даму деңгейіне, мәселелерді шешу және логикалық ойлау қабілеттеріне әсер етеді.
Қолжетімділік жоғарыда аталған тізіммен ғана шектелмейді, ол кез келген тұрақты, уақытша немесе жағдайлық мүгедектікке тап болған кез келген адамға қатысты. Жағдайлық мүгедектік – ағымдағы жағдайға байланысты шектеулерге тап болған адамды білдіреді. Мысалы, сәбиді ұстап тұрған адам бір қолды болуы мүмкін. Веб-қолжетімділік пайдаланушылардың кездесетін кең ауқымдағы кедергілерді ескеруі керек. 2018 жылғы WebAIM веб-қолжетімділік мамандарының жаһандық сауалнамасына сәйкес, сауалнамаға қатысушылардың шамамен 93% веб-қолжетімділік бойынша формальды білім алмаған.

Веб-контенттің қолжетімділігі жөніндегі нұсқаулар

1999 жылы World Wide Web Consortium (W3C) жобасы – Web Accessibility Initiative веб-контентінің қолжетімділігі жөніндегі нұсқаулықтарды WCAG 1.0 түрінде жариялады. 2008 жылдың 11 желтоқсанында WAI WCAG 2.0 нұсқасын ұсыным ретінде жариялады. WCAG 2.0 қазіргі заманға сай болуға және технологиялық жағынан бейтарап болуға бағытталған. Веб-дизайнерлер екі стандарттың бірін таңдаса да, WCAG 2.0 қолжетімді веб-сайттарды қалай құруға болатындығы туралы анықтамалық нұсқаулар ретінде кеңінен қабылданды. Үкіметтер өздерінің веб-сайттары үшін қолжетімділік стандарты ретінде WCAG 2.0-ны қабылдауды жалғастыруда. 2012 жылы веб-контентінің қолжетімділік нұсқаулары ISO/IEC стандарты ретінде жарияланды: "ISO/IEC 40500:2012: Ақпараттық технологиялар – W3C веб-контентінің қолжетімділік нұсқаулары (WCAG) 2.0". 2018 жылы WAI WCAG 2.0 нұсқасын толықтыратын WCAG 2.1 ұсынысын жариялады.

WAI-ның нұсқауларын сынға алу

W3C процесіне сын айтылып, онда пайдаланушының мүддесі жеткілікті түрде ескерілмейді деген пікірлер айтылды. Лиза Симан басшылығымен және 40 ұйым мен адам қол қойған ресми қарсылық WCAG 2.0 оқу қиындықтары мен когнитивтік шектеулері бар адамдардың талаптарын қанағаттандырады деген WCAG-тің бастапқы мәлімдемесіне қатысты болды. "WCAG 2.0: W3C жаңа нұсқаулықтарының саралануы", "WCAG 2.0-ге қарсы" және "Тестілеудің құны тым жоғары" сияқты мақалаларда WAI, WCAG 1.0-ның веб-контент жасау және пайдалану технологиялары мен әдістеріне қарай үнемі қалып қоюы, WCAG 2.0-ның баяу дамуы, жаңа нұсқаулықтарды қарастыру мен түсінудің қиындығы және басқа да кемшіліктері үшін сынға ұшырады.

Веб-контенттің қолжетімділігі жөніндегі нұсқаулар (WCAG)

WCAG 1.0: қолжетімді дизайнның жалпы қағидалары болып табылатын 14 нұсқаулық. WCAG 2.0: веб-жетімділіктің негізін құрайтын 4 қағида; авторларға ұмтылу керек мақсаттар болып табылатын 12 (тексеруге келмейтін) нұсқаулық; және 65 тексерілетін сәттілік критерийлері. WCAG 2.0 техникалары W3C-нің нұсқаулар мен сәттілік критерийлерін орындауға авторларға көмектесетін техникалар тізімі болып табылады. Техникалар мерзімді түрде жаңартылып отырады, ал қағидалар, нұсқаулар және сәттілік критерийлері тұрақты және өзгеріссіз қалады.

Австралия

2000 жылы австралиялық соқыр адам Сидней Олимпиадалық ойындарды ұйымдастыру комитетіне (SOCOG) қарсы 20 000 долларлық сот ісін ұтып алды. Бұл 1992 жылғы Мүгедектерді кемсітуге қарсы заң бойынша алғашқы сәттілі іс болды, себебі SOCOG өзінің ресми веб-сайты, Сидней Олимпиадалық ойындары, соқыр пайдаланушылар үшін жеткілікті деңгейде қолжетімді болмады. Адам құқықтары және тең мүмкіндіктер жөніндегі комиссия (HREOC) «World Wide Web Access: Disability Discrimination Act Advisory Notes» атты нұсқаулықты да жариялады. Австралияның барлық үкіметтерінде де мемлекеттік веб-сайттардың қолжетімді болуын талап ететін саясаттар мен ережелер бар.

Бразилия

Бразилияда 2005 жылдың 18 қаңтарында федералды үкімет қолжетімділік жөніндегі нұсқаулықтарды жариялады, олар қоғамдық талқылауға ұсынылды. Сол жылдың 14 желтоқсанында нұсқаулықтардың екінші нұсқасы жарияланды, онда алғашқы нұсқаулықтарға енгізілген ұсыныстар ескерілді. 2007 жылдың 7 мамырында нұсқаулықтар барлық федералды веб-сайттар үшін міндетті болды. Қазіргі нұсқаулықтар WCAG 2.0 стандарттарына сәйкес келеді және e MAG, Modelo de Governo Eletrônico (Электрондық үкіметтің қолжетімділік моделі) деп аталады. Оны Бразилияның жоспарлау, бюджет және басқару министрлігі қолдап жүзеге асырады. Нұсқаулықтарды ресми веб-сайттан қарауға және жүктеуге болады.

Канада

2011 жылы Канада Үкіметі мемлекеттік веб-сайттардың қолжетімділігін, пайдалануға ыңғайлылығын, өзара үйлесімділігін қамтамасыз етуге және мобильді құрылғыларға оңтайландырылған болуын қамтамасыз ететін жаңа веб-стандарттар жиынтығын кезең-кезеңмен енгізуді бастады. Бұл стандарттар Интернеттегі Бірдей Көрініс және Сезім 2.0 (CLF 2.0) стандарттарын алмастырады. Осы төрт стандарттың біріншісі – Веб-қолжетімділік стандарты 2013 жылдың 31 шілдесінде толық күшіне енді. Веб-қолжетімділік стандарты Веб-контенттың қолжетімділігі жөніндегі нұсқауларға (WCAG) 2.0 AA сәйкес келеді және жыл сайын жаңартылатын ерекшеліктер тізімін қамтиды. Оған мемлекеттік органдардың сәйкестігін қамтамасыз етуге көмектесетін нақты бағалау әдістемесі қоса берілген. Үкімет сондай-ақ инновациялық веб-сайттар құруға арналған қайта пайдалануға болатын веб-компоненттер жиынтығы – Веб-тәжірибе құралын (WET) әзірледі. WET мемлекеттік органдарға қолжетімді, пайдалануға ыңғайлы және өзара үйлесімді инновациялық веб-сайттар құруға көмектеседі, осылайша үкімет стандарттарына сәйкес келеді. WET құралдар жиынтығы ашық кодты және кез келген адам пайдалана алады. Үш байланысты веб-стандарттары: Веб-сайттар мен қосымшаларды мобильді құрылғылар үшін оңтайландыру стандарты, Веб-пайдалану стандарты және Веб-өзара үйлесімділік стандарты. 2019 жылы Канада Үкіметі «Қолжетімді Канада» заңын қабылдады. Бұл заң Онтариолық мүгедектерге арналған қолжетімділік заңы, Манитобалық қолжетімділік заңы және Жаңа Шотландиялық қолжетімділік заңы сияқты провинциялық заңнаманы күшейтеді.

Еуропалық Одақ

2014 жылдың ақпан айында Еуропалық Парламент мемлекеттік сектор органдары басқаратын барлық веб-сайттардың әрбір адам үшін қолжетімді болуын талап ететін заң жобасын бекітті. 2005 жылдың 13 қыркүйегінде электрондық қолжетімділік туралы Еуропалық Комиссияның хабарламасы жарияланды. Мандат – бір немесе бірнеше еуропалық стандарттау ұйымдарына еуропалық стандартты немесе еуропалық стандарттау өнімдерін әзірлеу және қабылдау туралы берілетін өтініш. Стандарттау ұйымдары әдетте мандаттарды қабылдайды, себебі олар алдын ала консультациялар негізінде жасалады, бірақ техникалық тұрғыдан ұйым тәуелсіз және мандатты қабылдамауға құқылы. Мандатта мемлекеттік сатып алушылар үшін электрондық құралдар жиынтығын әзірлеу де қарастырылды, бұл оларға нәтижедегі үйлесімді талаптарға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Комиссия сондай-ақ, үйлесімді нәтиже мемлекеттік сатып алу мақсатымен жасалғанымен, жеке сектордағы сатып алулар үшін де пайдалы болуы мүмкін екенін атап өтті. Еуропалық Комиссияның "2017 жылғы АКТ стандарттаудың ағымдық жоспары" ETSI EN 301 549 V1.1.2 стандартын мобильді қосымшалар үшін қолжетімділік талаптарын және стандартқа сәйкестікті тексеру әдістемелерін қосу үшін жаңарту қажет екенін көрсетеді. 2019 жылы Еуропалық Одақ цифрлық қолжетімділік және цифрлық интеграция саласындағы маңызды заңнамалық актілердің бірі ретінде Еуропалық қолжетімділік туралы актіні енгізді. 2025 жылдың 28 маусымында күшіне енетін Еуропалық қолжетімділік туралы акт (ЕҚА) компаниялардан актіге сәйкес жаңадан нарыққа шығарылатын өнімдер мен қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз етуді талап етеді.

Үндістан

Үндістанда Ұлттық ақпараттық орталық (ҰАО), Электрондық және ақпараттық технологиялар министрлігі (ЭАТМ) 2009 жылы мемлекеттік мекемелер үшін Үндістан үкіметінің веб-сайттары (ҮҮВ) бойынша нұсқауларды бекітті, олар WCAG 2.0 деңгейі A стандарттарына сәйкес болуға міндеттелді. Электрондық және ақпараттық технологиялар министрлігі (ЭАТМ) жалпыға бірдей электрондық қолжетімділік туралы ұлттық саясатында қолжетімділік стандарттары мен нұсқауларының Дүниежүзілік веб консорциумының қолжетімділік веб стандарттары мен нұсқаулары сияқты, осы саладағы қолданыстағы стандарттардан қалыптастырылуы немесе бейімделуі тиіс екенін нақты айтты, мысалы Авторлық құралдың қолжетімділік нұсқаулары (ATAG), Веб мазмұнының қолжетімділік нұсқаулары (WCAG 2.0) және Пайдаланушы агенттің қолжетімділік нұсқаулары (UAAG). ҮҮВ мемлекеттік нұсқаулардың сапасы мен қолжетімділігін қамтамасыз етуді мақсат етеді, веб-сайттардың, веб-порталдардың және веб-қосымшалардың тұжырымдамалық және жобалаудан бастап оларды әзірлеуге, күтіп-ұстауға және басқаруға дейінгі бүкіл өмірлік циклін қамтитын тиімді тәжірибелер туралы нұсқаулар ұсынады. Әкімшілік реформалар және қоғамдық шағымдар департаменті оны Орталық хатшылықтың кеңселік рәсімдер нұсқаулығына енгізді. ҮҮВ 3.0 мобильді қосымшалардың қолжетімділігі мен қолдану мүмкіндігі туралы нұсқауларды едәуір арттырады, әсіресе мемлекеттік ұйымдарға мемлекеттік қызметтерді, әлеуметтік жәрдемақыны және ақпаратты жеткізу үшін жасалған мемлекеттік цифрлық инфрақұрылымды қалай пайдалану керектігі туралы нақты нұсқаулар ұсынады. Мүгедектердің құқықтары туралы заң 2016 жылы парламентте қабылданды. Бұл заң бұрынғы заңнаманы алмастырып, цифрлық қолжетімділікке қатысты нақты нұсқаулар берді. Мүгедектердің құқықтары туралы заңның 40-46 баптары 106-тармағы бойынша барлық мемлекеттік орталық ғимараттарда, көлік жүйелерінде, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) қызметтерінде, тұтынушылық тауарларда және үкімет немесе басқа да қызмет көрсетушілер ұсынатын барлық басқа қызметтерде қолжетімділікті қамтамасыз етуді міндеттейді.

Ирландия

Ирландияда 2005 жылғы Мүгедектер заңына сәйкес, мемлекеттік орган бір немесе бірнеше адаммен электрондық түрде хабарласқан жағдайда, хабарламаның мазмұны, мүмкіндігінше, "көздері нашар көретін, бірақ бейімделу технологиясын пайдалана алатын адамдар үшін қолжетімді" болуы керек (28-бап, 2-тармақ). Ұлттық Мүгедектер Басқармасы мемлекеттік органдарға Заңның талаптарын орындау бойынша нұсқаулық беретін Әдеп кодексін жасады. Бұл бекітілген әдеп кодексі және оның ережелері заңды міндетті нормативтік талаптар күшіне ие. Кодекс мемлекеттік орган 28-баптың 2-тармағына сәйкестікті "қатысты нұсқаулар мен стандарттарға сәйкес электрондық байланыс тәжірибесін қолжетімділік тұрғысынан қарау арқылы" қамтамасыз ете алатынын көрсетеді, мысалы, "Web Accessibility Initiative (WAI) ұйымының Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) нұсқауларына сәйкес келудің АА деңгейіне қол жеткізу".

Израиль

Израильдің Әділет министрлігі жақында интернет сайттарының Израильдің 5568 стандартына сәйкес болуын талап ететін ережелерді жариялады, ол W3C Web Content Accessibility Guidelines 2.0 негізінде жасалған. Израиль стандарты мен W3C стандартының арасындағы басты айырмашылықтар аудио және бейне материалдарына субтитрлер мен мәтіндерді қою талаптарында. Израиль стандарттары шамалы түрде жеңілдетілген, себебі еврей тілінде осындай субтитрлер мен мәтіндерді дайындауда қазіргі кезде техникалық қиындықтар бар.

Италия

Италияда веб-қолжетімділік "Legge Stanca" (Stanca Act) деп аталатын заңмен реттеледі, ресми түрде 2004 жылғы 9 қаңтардағы №4 заң, ол 2004 жылғы 17 қаңтарда Gazzetta Ufficiale газетінде жарияланды. Алғашқы Stanca Act WCAG 1.0 нұсқасына негізделген. 2013 жылғы 20 наурызда Stanca Act талаптарына сәйкес стандарттар WCAG 2.0 нұсқасына жаңартылды.

Жапония

Жапонияда веб-контенттің қолжетімділігі жөніндегі нұсқаулар 2004 жылы JIS (жапондық өнеркәсіптік стандарттар) X 8341-3 ретінде қалыптастырылды. JIS X 8341-3 2010 жылы WCAG 2.0-ны қамту үшін JIS X 8341-3:2010 болып қайта қарастырылды, ал 2016 жылы халықаралық стандарт ISO/IEC 40500:2012-мен толық сәйкес болу үшін JIS X 8341-3:2016 болып қайта жаңартылды. Жапондық WAIC (Веб-қолжетімділік инфрақұрылымы комитеті) ұйымы JIS X 8341-3:2016 стандартының тарихы мен құрылымын жариялады.

Мальта

Мальтада веб-контенттің қолжетімділігін бағалау 2003 жылдан бастап Ақпараттық технологиялар қолжетімділігі қоры (FITA) жүргізіп келді. 2018 жылға дейін бұл бағалау Тең мүмкіндіктер заңының (2000) 43-бабының талаптарына сәйкес және WACG нұсқауларымен жүзеге асырылды. Еуроодақтың Веб-қолжетімділік директивасы қолданысқа енгеннен кейін, Мальта Коммуникациялық органы Мальтаның мемлекеттік мекемелеріне тиесілі онлайн ресурстардың қолжетімділігін қамтамасыз етуге міндеттелді. FITA мемлекеттік және коммерциялық мекемелерге EN301549 және WCAG 2.1 стандарттарын қолдана отырып, АКТ қолжетімділігін бағалауды жалғастыруда. Сондықтан, Тең мүмкіндіктер заңының дискриминацияға қарсы заңнамасы және Еуроодақтың Веб-қолжетімділік директивасы Мальта жағдайына қатысты қолданылады.

Норвегия

Норвегияда веб-желіге қолжетімділік, мүгеделік негізінде кемсітушілікке қарсы 2008 жылғы 20 маусымдағы № 42 заңға сәйкес заңды міндеттеме болып табылады, бұл заң «Кемсітушілікке қарсы қолжетімділік заңы» деп те белгілі. Заң 2009 жылы күшіне енді, ал Үкіметтік әкімшілік, реформа және шіркеу істері министрлігі [Fornyings, administrasjons og kirkedepartementet] 2013 жылы ақпараттық және коммуникациялық технологиялар (АКТ) шешімдерінің әмбебап жобалау ережесін [Forskrift om universell utforming av informasjons og kommunikasjonsteknologiske (IKT) løsninger] жариялады. Бұл ережелерге сәйкес, Веб-контенттің қолжетімділігі жөніндегі нұсқаулар 2.0 (WCAG 2.0) / NS / ISO / IEC 40500: 2012, A және AA деңгейлерінің сақталуы талап етіледі, бірақ кейбір ерекшеліктер бар. Норвегияның мемлекеттік басқару және электрондық үкімет агенттігі (Difi) жалпы жұртшылыққа бағытталған АКТ шешімдерінің заңнамалық және нормативтік талаптарға сәйкес келуін қадағалауға жауапты.

Филиппин

Филиппиндегі веб-қолжетімділік бастамалары аясында, үкімет Мүгедектердің әл-ауқатын жақсарту жөніндегі Ұлттық кеңес (NCWDP) арқылы веб-мастерлердің жедел немесе негізгі тобын құру туралы ұсынысты мақұлдады. Бұл топ БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік комиссиясы үшін Азия және Тынық мұхиты (UNESCAP) белгілеген Бивако мыңжылдық аясын іске асыруға көмектеседі. Филиппин сондай-ақ Мүгедектерге арналған қолжетімді ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АҚТ) бойынша өңіраралық семинар мен аймақтық демонстрациялық оқулық шеберханасының өткізілген орны болды, онда Азия-Тынық мұхитының он бір елінен өкілдер қатысты. Маниланың қолжетімді ақпараттық және коммуникациялық технологияларды жобалау бойынша ұсыныстары 2003 жылы жасалып, қабылданды.

Испания

Испанияда UNE 139803:2012 веб-сайтарға қолжетімділікті реттеуге жауапты стандарт болып табылады. Бұл стандарт Web Content Accessibility Guidelines 2.0 нұсқауларына негізделген.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та 1973 жылғы Оңалту туралы заңның 508-тармағының түзетуі барлық федералдық агенттіктердің электрондық және ақпараттық технологияларын мүгедектерге қолжетімді етуді талап етеді. Халықтың мүшелері де, федералдық қызметкерлер де осы технологияға, мысалы компьютерлік жабдықтар мен бағдарламалық қамтамасыз етуге, веб-сайттарға, телефон жүйелеріне және көшіру машиналарын пайдалануға құқылы. Сонымен қатар, Оңалту туралы заңның 504-тармағы федералдық қаржыландыру алатын ұйымдар үшін мүгедектерге қатысты кемсітушілікке тыйым салады және Medicare/Medicaid арқылы федералдық қаржы алатын ауруханалар сияқты ұйымдарға қарсы көптеген сот ісінде сілтеме жасалған. Бұдан бөлек, Мүгедектер туралы заңның III-тарауы мүгедектерге қатысты кемсітушілікке тыйым салады. Бұл мәселе бойынша пікірталас бар; бірнеше сот және АҚШ Әділет министрлігі ADA веб-сайттар мен қосымшаларды басқарушылар мен иелерінен өз веб-сайттары мен қосымшаларын мүгедектерге қолжетімді ету және JAWS сияқты көмекші технологиялармен үйлесімді ету үшін белсенді қадамдар жасауын талап етеді деген позицияны қабылдады, ал басқа соттар ADA онлайн режимінде қолданылмайды деген позицияны қабылдады. АҚШ Әділет министрлігі WCAG2.0AA стандартын бірнеше келісімдерде қолжетімділік үшін тиісті стандарт ретінде мақұлдады. 2017 жылдан бері ADA негізінде веб-сайттар мен мобильді қосымшаларға қатысты көптеген сот процестері басталды. Бұл істер 2017 жылғы Gil v. Winn Dixie Stores ісінен туындады, онда Флоридадағы федералды сот Winn Dixie веб-сайты қолжетімді болуы керек деп шешті. 2017 жылы веб-жетімділікке қатысты 800-ге жуық іс тіркелді, ал 2018 жылы 2200-нан астам іс тіркелді. Сонымен қатар, Әділет министрлігі 2010 жылы веб-жетімділік бойынша нұсқаулар жариялайтынын мәлімдегенмен, 2017 жылы бұл жоспардан бас тарды, бұл қолжетімсіз сайттарға қарсы заңдық шараларға әкелді. 2019 жылдың қазан айында Жоғарғы Сот істі қараудан бас тартты, бұл 9-шы апелляциялық соттың шешімін күшінде қалдырды және істі осы күйінде қарауды талап етеді. Соңғы жылдары федералдық қолжетімділікке қатысты сот процестерінің саны мен құны күрт өсті.

Жетіспейтін веб-сайттарды жөндеу

Қолжетімділік аудиті жүргізілгеннен кейін және қолжетімділік қателер анықталғаннан соң, сайттың қолжетімділік талаптарына сәйкес келетінін қамтамасыз ету үшін оларды жою қажет. Қолжетімді емес сайтты түзетудің дәстүрлі жолы – бастапқы кодқа оралып, қатені қайта бағдарламалау, содан кейін қате түзетілгенін тексеру болып табылады. Егер сайт жақын арада жаңартылмаса, бұл қате (және басқалары) ұзақ уақыт бойы сайтта қалып, қолжетімділік ережелерін бұзуы мүмкін. Бұл процесс күрделі болғандықтан, көптеген веб-сайт иелері сайтты жаңа дизайнмен немесе қайта іске қосу арқылы құруды жөн көреді, себебі сайтты қолжетімділік талаптарына сәйкес әзірлеу, кейін қателерді түзетуден тиімдірек болуы мүмкін. Жасанды интеллект технологиясының дамуымен веб-сайтка қолжетімділік артты. AI және машиналық оқытуды қолданатын үшінші тараптың қосымшалары арқылы бастапқы кодты өзгертпей-ақ веб-сайт дизайнына өзгерістер енгізуге болады. Осылайша, веб-сайт түрлі пайдаланушылар үшін әр түрлі қолжетімділік құралдарын пайдалануға қажеттіліксіз қолжетімді бола алады.

Желіде жүруге болатын веб-қосымшалар және WAI-ARIA

Веб-бетке қолжетімді болуы үшін, оның функционалдығы туралы барлық маңызды семантикалық мәліметтер болуы керек, сонда ғана көмекші технологиялар мазмұнды түсініп, өңдеп, оны пайдаланушыға бейімдей алады. Дегенмен, мазмұнның күрделігі артқан сайын, стандартты HTML тегтері мен атрибуттары семантиканы сенімді түрде жеткізу үшін жеткіліксіз болады. Қазіргі заманғы веб-қосымшалар көбінесе элементтердің функционалдығын басқару және оларды басқару элементі немесе басқа динамикалық компонент ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін скрипттерді қолданады. Бұл арнайы компоненттер немесе виджеттер пайдаланушы агентіне семантикалық ақпаратты жеткізудің жолын қамтамасыз етпейді. WAI ARIA (Accessible Rich Internet Applications) – World Wide Web Consortium ұйымы жариялаған, Ajax, HTML, JavaScript және басқа да ұқсас технологиялармен жасалған динамикалық мазмұн мен пайдаланушы интерфейсі компоненттерінің қолжетімділігін арттыруға арналған ережелер жинағы. ARIA қолжетімділікті арттыруға мүмкіндік береді, өйткені авторға қолдау көрсетілетін мінез-құлқының барлық семантикалық аспектілерін толық сипаттауға болады. Бұдан өзге, әрбір элементтің ағымдағы күйін және қасиеттерін, сондай-ақ басқа элементтермен арақатынастарын көрсетуге мүмкіндік береді. Фокус және табу индексімен байланысты қолжетімділік мәселелері де шешіледі.