Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судурой (айтылуы [ˈsʊɹɔɪ], сөзбе-сөз "Оңтүстік арал", Судерой) – Фарер аралдарының ең оңтүстігінде орналасқан арал. Аралдың ауданы 163,7 шаршы километрді құрайды. 2018 жылы халық саны 4 601 адамды құрады. Судурой аймағы (sýsla) осы аралды және Фарер аралдарының солтүстігіндегі келесі арал – Литла Димунды қамтиды, ол адам тұрмайды.
Suðuroy (pronounced [ˈsʊɹɔɪ] literally ‘South Island’, Suderø) is the southernmost of the Faroe Islands. The island covers 163.7 square kilometres (63.2 sq mi). In 2018 the population was 4,601. Suðuroy region (sýsla) comprises this island and Lítla Dímun, the next isle northward in the Faroes, which is uninhabited.
Тарих
Көне елді мекендердің бірі – Викарбирги 1990-шы жылдардың соңында тасталып қалды. Тағы бір қоныс, Акраберг 1350 жылы Қара өлім салдарынан тасталды; сол кезде онда тұрған адамдар Фризиядан келген, ал аңыз бойынша, Хёрг (Сумбада) тұрғындары өз тегін осы қонысқа дейін жегізе алады, ол аралдың ең оңтүстік нүктесінде орналасқан. 17 ғасырда Судурой Солтүстік Африкалық қарақшылардың, сол кезде Осман империясына қарағандықтан Фарер аралдарында «түріктер» деп аталған, үздіксіз шабуылдарына ұшырады. Осы оқиғалардың бірі – Судуройға жасалған құл шабуылы. Олар бірнеше әйел мен баланы алып кетті. Содан соң аштық басталды, көптеген арал тұрғындары аштықтан көз жұмды. 1615 жылы қарақшылардың зәрезап болған Хвалбасын көктемде екі даниялық соғыс кемесі құтқарып алды. Хвалбаны базалық порты ретінде пайдаланған қарақшылар, ақырғысы ретінде, даниялық эскадрилья келгенге 14 күн бұрын келіп кеткен. Сандвик ауылы 19 ғасырда қайта жандандырылды. 2010 жылы Фамара Вагурдың бастапқы шекарасынан тысқары кеңейтілуімен қайта қоныстандырылды. 20 ғасырдың басында және ортасында тағы екі елді мекен құрылды: Вагурдың солтүстік-батысындағы Ботни және Оравиктің оңтүстік-шығысындағы Тьялдавик. Екеуі де қайтадан тасталып қалды. Судурой халқы 1970-ші жылдардан бері біртіндеп азайып келеді. 1985 жылы аралда 5881 адам тұрды, ал 2019 жылы халық саны рекордтық төмен деңгейге – 4591 адамға дейін төмендеді.
One ancient settlement, Víkarbyrgi was abandoned late in the 1990s. Another settlement, Akraberg was abandoned around 1350 because of the Black Death; the people who lived there at that time came from Friesland, and legend has it that people in Hørg (in Sumba) can trace their ancestry back to this settlement, which was situated on the southernmost point of the island. In the 17th century, Suðuroy was subjected to repeated attacks by North African pirates, who in the Faroe Islands were referred to as Turks when North Africa belonged to the Ottoman Empire. One well known such incident was the Slave raid of Suðuroy They abducted several women and children. Famine ensued, and many of the island's inhabitants died of starvation. In 1615, the pirate plagued Hvalba was rescued by two Danish warships in the spring. The pirates, who used Hvalba as a kind of base port, had unfortunately sailed 14 days before the arrival of the Danish squadron. The village of Sandvík was re established in the 19th century. Fámara was re settled in 2010 with the expansion of Vágur beyond its original town borders. Two more settlements were started in the early and mid 20th century: Botni, northwest of Vágur, and Tjaldavík, in a bay southeast of Øravík. Both sites have been abandoned again. Suðuroy's population has been falling gradually since the 1970s. In 1985, the island had 5,881 inhabitants, but by 2019 the population fell to a record low of 4,591.
География
Судуройдың ең биік нүктесі Глуггарнир тауы, бірақ ең танымал шыңы – Сумба ауылының солтүстік-батысындағы Бейнисвард тауы. Бейнисвард және оның көркемдігі жергілікті ақын Пул Ф. Джоенсен (1898–1970) және басқа фарө ақындарымен мақталып келген. Судурой аралдарында ең көп шағын аралдар мен жартастар кездеседі. Судурой және оның жанындағы шағын аралдар мен жартастардың саны, аралдың өзімен қоса 263-ке жетеді. Судуройдағы тұрғынға толы елді мекендер солтүстіктен оңтүстікке қарай: Сандвик, Хвалба, Фродба, Твёройри, Тронгсвагур, Оравик, Фамжин, Хов, Поркери, Нес, Вагур, Фамара, Акрар, Лопра және Сумба. Судурой – Фарер аралдарындағы көмір шахталары бар жалғыз арал, олардың бірі әлі де жұмыс істеп тұр. Ол Хвалбада, туннельге жақын орналасқан. Басқа көмір шахталары Тронгисвагурда (Тронгисвагсфьёрдтың оңтүстік жағында) Рангаботнорда және Фамжинде болған. Øravík, Trongisvágur, Fámjin, Vágur және Hvalba шығанақтары – кит аулауға арналған шығанақтар. Suðuroy (Оңтүстік арал, жекеше) аталымынан айырмашылығы, Suðuroyggjar (Оңтүстік аралдар, көпше) аталымы Шотландиядағы Сыртқы Гебрид аралдарына қатысты. Скопунарфьёрдтың оңтүстігіндегі аралдарды атағанда, халық арасында "sunnanfjørðs" деп немесе ресми түрде Suðurøkið деп айтуға болады.
The highest point of Suðuroy is the mountain Gluggarnir , but the most famous peak is definitely the mountain of Beinisvørð northwest of the village of Sumba. The Beinisvørð and its scenery have been praised by the local poet Poul F. Joensen (1898–1970), as well as other Faroese poets. Suðuroy is the island which has the most islets and skerries. Suðuroy and the islets and skerries near the island number 263, including the island itself. The inhabited settlements on Suðuroy include, from north to south: Sandvík, Hvalba, Froðba, Tvøroyri, Trongisvágur, Øravík, Fámjin, Hov, Porkeri, Nes, Vágur, Fámara, Akrar, Lopra and Sumba. Suðuroy is also the only island of the Faroes which has coalmines, one of which is still active. It is located in Hvalba, near the tunnel. Other coalmines were in Rangabotnur in Trongisvágur (on the south side of Trongisvágsfjørður), and in Fámjin. The bays of Øravík, Trongisvágur, Fámjin, Vágur and Hvalba are designated grind bays. In contrast to the name Suðuroy (South Island, singular), the name Suðuroyggjar (Southern Islands, plural) refers to the Outer Hebrides in Scotland. To refer to the islands south of Skopunarfjørður one can colloquially say (going) "sunnanfjørðs" or formally Suðurøkið.
Құстардың маңызды аймағы
Аралдың батыс жағы BirdLife International ұйымы тарапынан теңіз құстарының, әсіресе солтүстік фулмарлардың (100 000 жұп), еуропалық дауыл құстарының (2500 жұп), еуропалық шағатайлардың (200 жұп), қара аяқты киттивактардың (39 000 жұп), Атлантикалық тупиктердің (20 000 жұп), жалпы гагаркалардың (31 900 дана) және қара гагаркалардың (400 жұп) көбеюіне арналған маңызды орын ретінде танылғандықтан, маңызды құс аймағы деп белгіленді.
The western side of the island has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because of its significance as a breeding site for seabirds, especially northern fulmars (100,000 pairs), European storm petrels (2500 pairs), European shags (200 pairs), black legged kittiwakes (39,000 pairs), Atlantic puffins (20,000 pairs), common guillemots (31,900 individuals) and black guillemots (400 pairs).
Көлік және инфрақұрылым
MS Smyril Торшавн мен Судурой арасында күніне екі-үш рет қатынайды, Трангисвагсфьёррд фьордының оңтүстік жағындағы Крамбантангидің жаңа паром портынан шығады. Сапар екі сағатқа созылады. Судуройда екі ұлттық автобус маршруты бар: 700 маршруты Твёройри мен Сумба (оңтүстік бағыты) арасында, ал 701 маршруты Фамжин мен Сандвик (солтүстік бағыты) арасында жүзеге асырылады. Фродбада Торшавн мен Вагар әуежайына рейстерді жүзеге асыратын вертолет алаңы бар. Аралдың барлық ұзындығы бойынша жол желісі салынған, оның ішінде бес жол туннелі бар: Sandvíkartunnilin (1969), ескі және жаңа Hvalbiartunnilin (1965 және 2021), Hovstunnilin (2007) және Sumbiartunnilin (1997). Фамжинстуннеліне арналған жұмыс 2022 жылы басталады. Судуройартуннелі аралды Скувой және Сандоймен байланыстырып, Smyril паромын алмастыру жоспарлануда. Судурой электр желісі 13 МВт Vágur дизельдік стансасы, 6,3 МВт жел турбиналары және 3,3 МВт Botnur су электр стансасына тәуелді. Арал басқа аралдармен байланыспаған. 2019 жылы Сумбада 250 кВт қуаттылықтағы күн электр стансасы орнатылды, ол ең жақсы жағдайда күніне 2 МВт/сағ өндіреді. Электрмен жабдықтау агенттігі SEV екі 900 кВт жел турбинасы дизель отынына жылына 6 миллион Дания кроны үнемдеуге мүмкіндік беретінін есептеді, ал 2020 жылы Поркери тауларында 6,3 МВт жалпы қуаттылығы бар жеті Enercon жел турбинасы орнатылды. Жел турбиналары майды тұтынуды азайтты, ал желіні тұрақтандыру үшін синхронды компенсатор орнату жоспарлануда.
MS Smyril operates two to three times daily between Tórshavn and Suðuroy, leaving from the new ferry port of Krambatangi on the south side of the fjord of Trongisvágsfjørður. The journey takes two hours. There are two national bus routes in Suðuroy, route 700 operates between Tvøroyri and Sumba (the southern line) and 701 between Fámjin and Sandvík (the northern line). There is a heliport at Froðba with flights to Tórshavn and Vágar Airport. A road network runs the entire length of the island, including five road tunnels: the Sandvíkartunnilin (1969), the old and new Hvalbiartunnilin (1965 and 2021), Hovstunnilin (2007) and Sumbiartunnilin (1997). The Fámjinstunnilin will be started with in 2022. The proposed Suðuroyartunnilin would connect the island with Skúvoy and Sandoy, replacing the ferry Smyril. The Suðuroy electricity grid depends on the Vágur 13 MW diesel, 6.3 MW wind turbines and the 3.3 MW hydro Botnur power plant. The island is not connected to other islands. A 250 kW solar park was installed at Sumba in 2019, and produces 2 MWh/day at best. Power supply agency SEV calculated that two 900 kW wind turbines could save DKK 6 million per year on diesel, and seven Enercon wind turbines at a combined 6.3 MW were installed at Porkeri Mountains in 2020. The wind turbines reduced the consumption of oil. and a syncron compensator is planned to stabilize the grid.
Қалқалар
Вагсейди – оңтүстікке қарай жартасты жер, бірақ жол теңіз жағасында төменге түседі. Жартастар Хелтнарнар деп аталады, ал Вагсейдидегі жартас Мулатанги деп аталады. Вагсфьорд фиордының оңтүстік жағындағы Эгьярвегур жолы тік жартас арқылы Эгьярнарға дейін жетеді, онда оңтүстіктегі Бейнисвардқа және солтүстіктегі Вагсейдиге көрініс ашылады. Эгьярнарда келушілер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтардың бақылау пунктері болған екі бетон бункерді таба алады. Сондай-ақ, 1970 жылдардың ортасында жабылған тасталған Лоран С радиолокациялық станциясы да бар. Эгьярнардан оңтүстікке қарай Лопра, Лопрансейди тасқын аймағы орналасқан, ол теңіз деңгейінен шамамен биіктікте жатыр. Лопраншольмур деп аталатын кішкентай арал Лопрансейди жартасынан бірнеше метр қашықтықта орналасқан. Бейнисвард жартасы Лопрансейдиден оңтүстікке қарай орналасқан, екеуінің арасында 1742 жылы голландтық SS Westerbeek кемесі құлаған бірнеше жартастар бар. Кемеде сексен төрт адам болған, кеме қайраңға отырғанда үшеуі қаза тапты, біреуі жарға көтерілуге тырысқанда құлап кетті, ал сексен адам аман қалды. Олар тік жардан көтеріліп, аман қалу үшін жардың үстінде тұра алатын орын тапты және кемеден жарға бұзылған мачта арқылы көтерілді.
Vágseiði is a place with cliffs towards south, but the road is down by the sea, the skerries are called Heltnarnar and a cliff on Vágseiði is called Múlatangi. Eggjarvegur on the south side of the fjord, Vágsfjørður, leads up to Eggjarnar, on a vertical cliff with a view towards Beinisvørð in the south and to Vágseiði in the north. On Eggjarnar, visitors can find two concrete bunkers which were British observation points during World War II. There is also an abandoned former Loran C radar station, as it closed down in the mid 1970s. South of Eggjarnar is the isthmus of Lopra, Lopranseiði, which is around above sea level. An islet called Lopranshólmur is just a few metres from the cliffs of Lopranseiði. The cliff Beinisvørð is south of Lopranseiði, in between are some skerries, where the Dutch ship SS Westerbeek was shipwrecked in 1742. Eighty four men were on board, three died when the ship ran aground, one fell down while trying to climb the cliff, but eighty men survived. They had to climb up the vertical cliff in order to survive, they found a place on the cliff where they could stand, they climbed from the ship to the cliff by the broken mast.
Фамжин
Фамжин – Судуройдың батыс жағалауында орналасқан екі ауылдың бірі, екіншісі – Сумба. Қалған ауылдардың барлығы шығыс жағалауда орналасқан. Фамжин шығанағының ортасында ерекше риф бар, ол су тасқанда шығанақты жабады, бірақ балық аулау қайықтарының теңізге шығуы үшін адамдар жасаған қанау арнасы бар. Кішкентай балық аулау порты осы рифтің ішінде орналасқан. Ауылдың үстінде Кіркюватн деп аталатын көл бар, оған апаратын жол шіркеудің жанынан басталады. Фамжиннің тағы бір тартымды жері – ауылдың батысындағы, Престйёгв (Құдайдың шатқалы) деп аталатын жартастар мен шатқалдар. Дегенмен, Фамжиннің ең басты тартымдылығы – шіркеу ішінде ілінген алғашқы Фарер туы, Меркид. Ол 1919 жылы Копенгагенде оқыған бір топ Фарер студенттері жасаған. Олардың бірі – Фамжиннен шыққан Йенс Оливер Лисберг. Бұл ту Фарер аралдарының ресми туы ретінде Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін мойындалмаған, сол кезде Фарер аралдары британдықтар басып алған, ал Данияны Германия басып алған, сондықтан аралдарға өз туы керек болды. Содан бері Меркид Фарер аралдарының ресми туы болып табылады. Фамжин шіркеуінің ішінде рун жазулары бар Фамжин тасы да бар, ол рун тасы.
Fámjin is one of two villages which are located on the west coast of Suðuroy, Sumba is the other one. All the other villages are located on the east coast. Fámjin has a special reef in the middle of the bay, which close the bay at low tide, except for a sailing channel made by men in order for fishing boats to be able to go fishing. The small fishing harbour is inside this reef. There is a lake just above the village, called Kirkjuvatn, the path starts near the church. Another attraction in Fámjin are the cliffs and gorge west of the village, called Prestgjógv (Priest Gorge). The main attraction of Fámjin however is the original Faroese flag, Merkið, which is hanging inside of the church. It was made in 1919, by some Faroese students who studied in Copenhagen. One of them was Jens Oliver Lisberg from Fámjin. The flag was not recognized as the official flag of the Faroe Islands until World War II, when the Faroes were occupied by the British, and Denmark by Germany, and the islands needed their own flag. Since then, the Merkið has been the official flag of the Faroe Islands. Inside the church of Fámjin is also the Fámjin stone, a Runestone with runic inscriptions.
Жаяу жүру
Твёрёрёрриде таулар арқылы Хваннаги атындағы аңғарға дейін әдемі серуендеуге болады. Аңғардан жоғарыдан аңғардың өзіне, Литла Димунға, Стора Димунға және теңізге көрініс ашылады. Бұл аңғарға ешқандай жол салынбаған.
Tvøroyri there is an attractive walk across the mountains to a valley called Hvannhagi. There is a view over the valley and to Lítla Dímun and Stóra Dímun and the sea from above the valley. No roads lead to this valley.
Жохансұқа
Твёройри және Вагур жыл сайынғы Jóansøka деп аталатын халықтық жазғы мерекені кезектесіп өткізеді. Оны Торсхавнда өткізілетін Ólavsøka мерекесінің кіші нұсқасы деп айтуға болады. Мереке маусым айының соңында, маусымның соңғы апта соңында өтеді, ал ескекпен жүзу жарысы әрқашан Jóansøka мерекесінің сенбі күні болады.
Tvøroyri and Vágur take turns in hosting an annual civic Midsummer festival called Jóansøka. It can be described as a smaller version of the Ólavsøka held in Tórshavn. It runs in late June, in the last weekend of June, the rowing competition is always on Saturday of the Jóansøka weekend.
Театрлар
Øravíkarlíð паромдық терминалының жанында аралдың негізгі мәдени орталығы – SALT бұрынғы тұз қоймасында орналасқан. 1980 жылы ол тасталып, қайта жарақталудан кейін 2017 жылы театр ретінде ашылды.
In Øravíkarlíð near the ferry terminal the island's main cultural venue SALT sits in a former salt silo. It was abandoned in 1980 and after repurposing opened as a theatre in 2017.
Судуройдағы футбол
Фарер аралдарындағы ең көне спорт клубы, Tvøroyrar Bóltfelag (TB) футбол клубы 1892 жылдың 13 мамырында Твёройри қаласында құрылды және осылайша Дания Корольдігінің ең көне 9-шы футбол клубы болып табылады. Судуройда тағы үш футбол клубы болды: Vágs Bóltfelag (VB), Хвалбадан Royn және Сумбадан футбол клубы, бірақ VB Vágur және Sumba 2005 жылы VB/Sumba болып бірікті (осыған ұқсас бірігу 1995 жылғы маусымда Sumba/VB атауымен жасалды, бірақ ол тек сол бір маусымда ғана сақталды). 2010 жылдың 1 қаңтарында Судуройда жаңа футбол клубы құрылды, ол FC Suðuroy деп аталады және қазіргі уақытта бұрынғы VB/Sumba құрамынан тұрады. TB Tvøroyri қазіргі уақытта (2013) Фарер аралдарының жоғары футбол лигасында өнер көрсетеді; FC Suðuroy екінші деңгейдегі лигада ойнайды. TB Tvøroyri және VB Vágur екі командасы да Фарер ұлттық чемпионатын жеңіп алды (TB жеті рет, соңғысы 1987 жылы, ал VB бір рет 2000 жылы); бірақ соңғы жылдары үлкен жетістіктерге қол жеткізе алмағандықтан, төрт команданы біріктіру туралы пікірталас күшейіп келеді (VB және Sumba, жоғарыда айтылғандай, 2005 жылдан бері бірігіп жұмыс істеп келеді). Royn Hvalba 2013 жылы 3-ші дивизионда ойнайды.
The oldest sports club in the Faroe Islands, the football club Tvøroyrar Bóltfelag (TB) was founded in Tvøroyri on May 13, 1892, and is thereby the 9th oldest football club in the Danish Kingdom. There were three other football clubs in Suðuroy: Vágs Bóltfelag, (VB), Royn from Hvalba and the football club from Sumba, but VB Vágur and Sumba merged in 2005 to VB/Sumba (a similar merger under the name Sumba/VB had been attempted in the 1995 season but it lasted only this one season). On January 1, 2010 a new football club has been founded in Suðuroy, it is called FC Suðuroy and currently consists of the prior VB/Sumba. TB Tvøroyri currently (2013) competes in the best Faroese football division; FC Suðuroy plays in the second best division. Both TB Tvøroyri and VB Vágur have won the Faroese National Championship (TB seven times, the last being in 1987, and VB once in the year 2000); but since the success is lacking in recent years, there is a growing debate about merging the four teams into one, (VB and Sumba have, as mentioned above, already joined forces since 2005). Royn Hvalba is playing in 3rd division in 2013.
Сусуройда жүзу
Судурой жақында халықаралық жүзу жарыстарында жақсы нәтижелер көрсетті. Судуройдағы "Vágs Svimjifelag" және "Tvøroyrar Svimjifelag" екі жүзу клубы 2007 жылдың 6 қыркүйегінде бірігіп, бүкіл арал үшін Susvim құрды. Осы күнге дейін ең жақсы нәтижеге Вагурдан шыққан жас жігіт қол жеткізді. Пал Йоенсен 2008 жылғы Еуропа жасөспірімдер жүзу чемпионатында ерлер арасында 400 м, 800 м және 1500 м еркін жүзуден қысқа дистанцияда үш алтын медаль жеңіп алды. Екі жыл өткен соң, 2010 жылғы Еуропа су спорты чемпионатында ерлер арасында 1500 м еркін жүзуден күміс медаль иеленді. Сусвимнен шыққан басқа да жүзушілер Фарер аралдарында, Данияда және басқа елдерде, сондай-ақ Арал ойындарында да жақсы нәтижелер көрсетті.
Suðuroy has recently had good results in international swimming competitions. The two swimming clubs in Suðuroy "Vágs Svimjifelag" and "Tvøroyrar Svimjifelag" joined forces 6 September 2007 and founded Susvim, which is for the whole island. A young man from Vágur has had the best results until now. Pál Joensen won triple gold in the 2008 European Junior Swimming Championships on the short course in the men's 400 M, 800 M and 1500 M Freestyle. Two years later he won silver in the Men's 1500 M Freestyle at the 2010 European Aquatics Championships. Other swimmers from Susvim have also had good results in Faroe Islands and in Denmark and other countries and at the Island Games competitions.
Сусуройдағы ескі кеме
Судуройда екі белсенді қайық шашу клубы бар, олар Вагурдегі Вагс Каппродрарфелаг және Твёрёйриден Фрогбиар Сокнар Родрарфелаг, сондай-ақ Тронгсвагсфьорд (фиорд) айналасындағы ауылдар. Сумба және Хвалбада да қайық шашу клубтары бар. Сумбада олардың "Бродур" деп аталған қайығы болған, бірақ олар бірнеше жылдан бері белсенді емес. Хвалбада олардың "Сноприккур" деп аталған қайығы болды, ол Судурой тарихынан (Судурой Сагнир) белгілі бір адамның құрметіне аталған. Vágs Kappróðrarfelag клубында мынадай қайықтар бар: "Royndin Fríða" – 5 адамдық, "Smyril" – 6 адамдық, "Toftaregin" – 8 адамдық және "Vágbingur" – 10 адамдық. Фродбиар Сокнар Родрарфелаг клубында "Фирвальдур" (5 адамдық, "Фирвальдур" – көбелек деген мағынаны білдіреді), "Фирильдур" және "Хульда" (екісі де 5 адамдық), "Tvørábáturin" – 6 адамдық, "Suðringur" және тағы бір "Tvørábáturin" – 10 адамдық (Твёрёйриден келген қайық деген мағынадағы "Tvørábáturin" деп аталатын екі қайық бар).
There are two active rowing clubs in Suðuroy, Vágs Kappróðrarfelag from Vágur and Froðbiar Sóknar Róðrarfelag from Tvøroyri and the villages around Trongisvágsfjørður (fjord). There are also rowing clubs in Sumba and in Hvalba. In Sumba they had a boat which was called Broddur, but they have not been active for some years now. In Hvalba they had a boat which was named Snopprikkur after a well known man from the history of Suðuroy (Suðuroyar Sagnir). Vágs Kappróðrarfelag has these boats: Royndin Fríða, which is a so called 5 mannafar, Smyril, which is a 6 mannafar, and Toftaregin, which is an 8 mannafar and Vágbingur, which is a 10 mannafar. Froðbiar Sóknar Róðrarfelag has the boats Firvaldur, which is a 5 mannafar (Firvaldur means Butterfly), Firildur and Hulda are also 5 mannafar, Tvørábáturin is a 6 mannafar, Suðringur and another Tvørábáturin are 10 mannafar (there are two boats which are called Tvørábáturin, which means the boat from Tvøroyri).