Кіріспе

1990 жылғы мұнай бағасының өзгеруі 1990 жылдың 2 тамызында Ирактың Кувейтке басып кіруіне, Саддам Хусейннің тағы бір ОПЕК мүшесіне жасаған шабуылына жауап ретінде туындады. Бұл бағаның күрт өсуі тек тоғыз айға созылды және 1973–1974 және 1979–1980 жылдардағы бұрынғы мұнай дағдарыстарына қарағанда аз қарқынды және қысқа мерзімді болды, бірақ АҚШ-та 1990 жылдардың басындағы экономикалық төмендеуге әсер етті. Мұнайдың орташа айлық бағасы шілдеде барреліне 17 доллардан қазан айында 36 долларға дейін көтерілді. АҚШ басшылығындағы коалиция ирак әскеріне қарсы әскери жеңіске жеткен соң, ұзақ мерзімді жағдайларда мұнай жеткізілімінің азаюына қатысты алаңдаушылықтар басылды және бағалар төмендеуге бағытталды.

Ирактың Кувейтке басып кіруі және одан кейінгі экономикалық әсерлері

1990 жылы 2 тамызда Ирак Республикасы Кувейт мемлекетін басып алды, бұл Кувейттің жеті ай бойы оккупациялануына және АҚШ бастаған әскери араласуға әкелді. Ирак Кувейттің көлденең бұрғылау арқылы мұнайын ұрлап жатқанын ресми түрде мәлімдегенмен, оның нақты себептері күрделі және түсініксіз болды. Басқыншылық кезінде Ирак Кувейтке 14 миллиард доллар қарыз болды, бұл қарызды Кувейт 1980-1988 жылдардағы Иран-Ирак соғысы кезінде берген болатын. Сонымен қатар, Ирак Кувейт мұнайды тым көп өндіріп, бағаны төмендетіп, қаржылық қиындықтар кезінде Ирактың мұнай табысына зиян келтіріп жатыр деп санады. Басқыншылыққа дейін Ирак пен Кувейт күніне бірігіп мұнай өндірген. Бұл көздердің жоғалу қаупі және Сауд Арабиясының мұнай өндірісіне жасалған қауіптер шілде айының соңында барреліне 21 доллардан 6 тамызда 28 долларға дейін бағаның өсуіне себеп болды. Басқыншылықтан кейін бағалар қазан айының ортасында барреліне 46 долларға дейін көтерілді. АҚШ-тың жылдам араласуы және одан кейінгі әскери жетістіктері болашақ мұнаймен қамтамасыз етудегі ықтимал тәуекелді азайтуға көмектесті, осылайша нарықты тұрақтандырып, сенімді қалпына келтірді. Тек тоғыз айдан кейін бағалар төмендеді, бірақ Ирак әскерлерінің шегінуі кезінде Кувейтте тұтандырылған мұнай өрттері 1991 жылдың қарашасына дейін толығымен сөндірілмеді, және екі елдің біріккен өндірісі бұрынғы деңгейіне жетуіне бірнеше жыл уақыт кетті.

АҚШ-тың қаржылық жауабы

АҚШ Федералдық резервінің 1988 жылғы ақша-кредиттік саясатын қатайтуы 1980-ші жылдардың жоғары инфляциясына қарсы бағытталған болатын. Пайыздық ставкаларды көтеру және экономикалық өсімді баяулату арқылы ФРС инфляциялық қысымды төмендетуге және соңында баға тұрақтылығын арттыруға үміттенеді. 6 тамыздағы басып кіру ФРС-тің іздеген баға тұрақтылығына тікелей қауіп ретінде қарастырылды. Шындығында, Экономикалық кеңесшілер кеңесі мұнай бағасының бір жыл ішінде 50 пайызға өсуі экономиканың жалпы баға деңгейін уақытша бір пайызға көтеретінін және нақты өнімді дәл сол деңгейде төмендететінін болжады. Инфляция қаупіне қарамастан, АҚШ Федералдық резерві мен әлемдегі басқа да орталық банктер мұнай бағасының өсуіне қарсы тұру үшін пайыздық ставкаларды көтерудің қажеті жоқ деп шешті. Керісінше, АҚШ Федералдық резерві мұнай бағасының өскенін ескермей, пайыздық ставкаларды бұрынғы деңгейде ұстауға бекітті. Бұл әрекеттен бас тарту шешімі Таяу Шығыстағы маңызды мұнай өндіруші нысандарды қорғаудағы "Desert Storm" операциясының табысына деген сенім мен 1980-ші жылдары құрылған экономикалық саясаттың ұзақ мерзімді беделін сақтау ниетінен туындады. Потенциалды экономикалық дүрбелеңге қарсы әрекетсіздікке айыпталудан сақтану үшін АҚШ Грамм-Рудман-Холлингс теңгерімді бюджет заңына түзетулер енгізді. Бастапқыда заң АҚШ-қа экономикаға кері әсер ететін жағдайларда да бюджет тапшылығының мақсаттарын өзгертуге тыйым салған. Мұнай бағасының өсуіне байланысты заңға енгізілген түзетутер АҚШ үкіметіне экономикадағы өзгерістерге сәйкес бюджетін түзетуге мүмкіндік берді, бұл бағаның өсу тәуекелін одан әрі азайта түсті. Нәтижесінде, қазан айының ортасында бағалар барреліне 46 долларға дейін өсті, содан кейін 1994 жылға дейін бағалар тұрақты түрде төмендеді.