Альберта экономикасы: Мұнай өндірісі мен дағдарыс кезеңдері

Кіріспе

Альберта экономикасы – Альбертадағы барлық экономикалық белсенділіктің жиынтығы, Канаданың халқы бойынша төртінші ірі провинциясы. Альбертаның ЖІӨ 2018 жылы 338,2 млрд. CDN долларын құрады. Альберта ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, білім беру, туризм, қаржы және өндіріс сияқты көптеген салаларда өкілдік еткенімен, провинцияның саясаты мен мәдениеті 1940 жылдан бері қазба отын өндірісімен тығыз байланысты. Альберта – битумдық құмдардағы шамамен 1,4 млрд. текше метр дәстүрлі емес мұнай ресурсына ие және Канадада мұнай өндірушілердің алдында тұр. Statistics Canada мәліметінше, 2018 жылдың мамыр айында мұнай және газ өндіру саласы Канаданың ұлттық ЖІӨ-сінің 1985 жылдан бері ең жоғары үлесіне жетті, ол 7%-дан асып, «банктік және сақтандыру саласын» басып өтті, ал мұнай құмдарынан дәстүрлі емес мұнайды өндіру 2018 жылдың мамырында «таң қалдырарлық» рекордтық деңгейге жетті. 2006 жылы Альбертаның жан басына шаққандағы ЖІӨ АҚШ-тың барлық штаттарынан жоғары болды және әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне ие болды. 2006 жылы ұлттық орташа көрсеткіштен ауытқу Канада тарихындағы кез келген провинция үшін ең үлкен болды. 2014 жылы Альбертаның жұмсау арқылы есептелген нақты ЖІӨ 4,8%-ға өсті, бұл провинциялар арасындағы ең жоғары өсу қарқыны. 2019 жылдың шілдесіне қарай маусымдық түзетулер енгізілген жұмыссыздық деңгейі 7,0%-ға дейін өсті. 2019 жылдың тамызына қарай Альбертадағы жұмыспен қамтылғандардың саны 2,344,000 адамды құрады, шілде айында 14,000 толық жұмыс орынының жоғалуынан кейін, бұл Statistics Canada мәліметінше, Канададағы «ең үлкен төмендеуді» білдірді. 2014 жылдың маусымынан бастап, әлемдік мұнай қорының рекордтық жоғары көлемі (әлемдік мұнайдың артық болуы) шикі мұнай бағасының құлдырауына әкеп соқты, ол он жылға жуық уақыттан бері ең төменгі бағаға жетті. 2016 жылы West Texas Intermediate (WTI) – жеңіл, тәтті шикі мұнай бағасы он жылдағы ең төменгі бағаға жетті – 26,55 АҚШ доллары. 2012 жылы WTI бағасы 125 АҚШ долларына жетті, ал 2014 жылы бағасы 100 АҚШ долларын құрады. 2016 жылдың ақпанына қарай Батыс Канадалық іріктемелі WCS – Альбертаның ауыр шикі мұнай бағасы 14,10 АҚШ долларын құрады – әлемдегі ең арзан мұнай. 2010-2014 жылдар аралығындағы Альбертаның өркендеу жылдары 2014 жылы басталған «ұзақ және терең» рецессиямен аяқталды, оны 2017 жылы аяқталған тауарлардың төмен бағасы тудырды. 2015 жылы WCS-тің төмен бағасымен пайда болған артықшылыққа қарамастан, Канаданың мұнай экспортының 99%-ы АҚШ-қа кетті және 2015 жылы Канада әлі де мұнайдың ең ірі экспортшысы болды – қыркүйекте 3,789 мың баррель күніне, қазан айында 3,401 мың баррель күніне, 2014 жылдың қыркүйегіндегі 3,026 мың баррель күнінен артық. 2019 жылдың сәуір айында ірі мұнай компанияларының екеуінде әлі де мыңдаған жұмысшы болды: Suncor шамамен 12,500 қызметкерге, ал Canadian Natural Resources шамамен 10,000 толық жұмыс орынына ие болды. Альбертада Канаданың барлық провинциялары мен аумақтарындағы «ең төмен салықтар» бар, бұл ресурстық салықтан түсетін жоғары табысқа байланысты. Алайда, мұнайдың роялтилерінен және басқа да жаңартылмайтын көздерден түсетін салықтық түсімдер әлемдік мұнай бағасының төмендеуіне байланысты күрт төмендеді. Мысалы, 2013 жылы мұнайдан түсетін салықтан 9,58 млрд. доллар немесе жалпы провинциялық бюджеттің 21%-ы түсті, ал 2018 жылы бұл көрсеткіш 5,43 млрд. долларға немесе провинциялық бюджеттің 11%-ына дейін төмендеді. 2020 жылдың көктемінде Альберта экономикасы COVID-19 пандемиясының және 2020 жылғы Ресей-Сауд Арабиясы мұнай бағасы соғысының экономикалық салдарынан зардап шекті.

None

The economy of Alberta is the sum of all economic activity in Alberta, Canada's fourth largest province by population. Alberta's GDP in 2018 was CDN$338.2 billion. Although Alberta has a presence in many industries such as agriculture, forestry, education, tourism, finance, and manufacturing, the politics and culture of the province have been closely tied to the production of fossil energy since the 1940s. Alberta—with an estimated 1.4 billion cubic metres of unconventional oil resource in the bituminous oil sands—leads Canada as an oil producer. According to Statistics Canada, in May 2018, the oil and gas extraction industry reached its highest proportion of Canada's national GDP since 1985, exceeding 7% and "surpass[ing] banking and insurance" with extraction of non conventional oil from the oilsands reaching an "impressive", all time high in May 2018. In 2006 Alberta's per capita GDP was higher than all US states, and one of the highest figures in the world. In 2006, the deviation from the national average was the largest for any province in Canadian history. In 2014, Alberta's real GDP by expenditure grew by 4.8%, the strongest growth rate among the provinces." By July 2019, the seasonally adjusted unemployment rate had increased to 7.0%. By August 2019, the employment number in Alberta was 2,344,000, following the loss of 14,000 full time jobs in July, which represented the "largest decline" in Canada according to Statistics Canada. Beginning in June 2014, the record high volume of worldwide oil inventories in storage—referred to as a global oil glut—caused crude oil prices to collapse at near ten year low prices. By 2016 West Texas Intermediate (WTI)—the benchmark light, sweet crude oil—reached its lowest price in ten years—US$26.55. In 2012 the price of WTI had reached US$125 and in 2014 the price was $100. By February 2016 the price of Western Canadian Select WCS—the Alberta benchmark heavy crude oil—was US$14.10—the cheapest oil in the world. Alberta boom years from 2010 to 2014 ended with a "long and deep" recession that began in 2014, driven by low commodity pricing ended in 2017. In spite of the surplus with the low price of WCS in 2015—99% of Canada's oil exports went to the United States and in 2015 Canada was still their largest exporter of total petroleum—3,789 thousand bpd in September—3,401 thousand bpd in October up from 3,026 thousand bpd in September 2014. By April 2019, two of the major oil companies, still had thousands of workers—Suncor had about 12,500 employees and Canadian Natural Resources had about 10,000 full time employees. Alberta has the "lowest taxes overall of any province or territory" in Canada, due in part to having high resource tax revenues. However, overall tax revenues from oil royalties and other non renewable sources has fallen steeply along with the drop in global oil prices. For example, in 2013, oil tax revenues brought in 9.58 billion, or 21% of the total Provincial budget, whereas in 2018 it had fallen to just 5.43 billion, or 11% of the Provincial budget. In the spring of 2020, Alberta's economy suffered from the economic fallout of both the COVID 19 pandemic and the 2020 Russia–Saudi Arabia oil price war." | other =
| label1 =Oil, Gas, & Mining
| value1 =16.4
| color1 =DarkGreen
| label2 =Manufacturing
| value2 =6.7
| color2 =Green
| label3 =Transportation & Utilities
| value3 =6.6
| color3 =DarkOliveGreen
| label4 =Business Services
| value4 =11.8
| color4 =Indigo
| label5 =Real Estate
| value5 =11.7
| color5 =Purple
| label6 =Tourism
| value6 =5.1
| color6 =DarkMagenta
| label7 =Retail
| value7 =9.5
| color7 =DarkRed
| label8 =Public Administration
| value8 =5.4
| color8 =Red
| label9 =Finance & Insurance
| value9 =4.8
| color9 =Firebrick
| label10 =Education
| value10 =4.1
| color10 =DarkKhaki
| label11 =Health Care
| value11 =6.3
| color11 =Gold
| label12 =Agriculture & Forestry
| value12 =1.8
| color12 =Khaki
| label13 =Construction
| value13 =10.1
| color13 =PeachPuff

YearNominal GDP
(in bil. CA Dollar)GDP per capita
(in CA Dollar)Unemployment
(in %)2019334.577,2396.8%2018334.378,3116.9%201732877,7658.7%2016314.675,4478.6%2015326.579,3244.6%2014338.383,9464.7%2013319.581,4954.5%2012302.178,9795.0%2011290.577,3755.9%2010272.273,5236.6%2009258.971,1564.9%2008273.577,0683.7%200727077,7483.6%2006264.878,5333.8%2005248.675,8674.5%2004237.774,0644.9%2003224.771,2185.4%2002216.870,1144.9%2001211.669,8825.2%2000207.869,8605.0%199919666,9845.9%1998193.267,5695.3%1997184.365,8326.4%

Экономикалық география

Альбертада шағын ішкі нарық бар, және Канаданың қалған бөлігімен, сондай-ақ оңтүстікке қарай АҚШ-пен жақсы көлік байланыстарына қарамастан, әлемнің ірі нарықтарынан қашықтықта орналасқан. Альберта Солтүстік Американың солтүстік-батыс бөлігінде, халық тығыздығы төмен аймақта – Ішкі жазықта жатыр. Альберта теңізге шығу мүмкіндігі жоқ, Тынық мұхитына дейінгі ең жақын жолдар тау тізбектерімен, ал Лейкхед немесе Гудзон шығанағындағы порттарға – Канада қалқанымен бөлінген. Бұл порттардан Еуропа мен Азиядағы ірі елді мекендерге және нарықтарға дейін мыңдаған шақырым жер сапалы. Солтүстік Американың ең ірі халық шоғырланған аймақтары (Бостон – Вашингтон, Сан-Франциско – Сан-Диего, Чикаго – Питтсбург және Квебек қаласы – Виндзор дәліздері) Альбертадан мыңдаған шақырым қашықтықта. Осы себепті Альберта басқа аймақтарда индустрияландыруды бастаған, бірақ үлкен еңбек күші, ішкі нарық немесе экспорттық нарықтарға ыңғайлы тасымалдауды қажет ететін салаларда – яғни тоқыма, металлургия немесе көлік құралдарын жасау (автомобильдер, кемелер, вагондар) – үлкен өркендемеге ие бола алмады. 1870 жылдан бері ауыл шаруашылығы маңызды сала болып табылады. Климаты құрғақ, орташа және континенттік, маусымдар арасындағы ауытқулар зор. Провинцияның оңтүстік жартысының көп бөлігінде (тауларды қоспағанда) және солтүстіктің кейбір аймақтарында құнарлы топырақтар кездеседі. Ірі масштабты ауыл шаруашылығы Солтүстік Америкадағы басқа аймақтарға қарағанда Альбертада солтүстікке қарай кеңірек дамыған, 55-ші солтүстік параллельден жоғары, Бейбітшілік өзені бойында орналасқан. Дегенмен, жалпы алғанда, солтүстік Альберта (және Альберта тауларының маңындағы аймақтар) орманды және ағаш өңдеу ауыл шаруашылығынан маңыздырақ. Ауыл шаруашылығы негізінен шығыста егіншілікке, батыста мал шаруашылығына, ал солтүстікке жақын орман-дала белдеуінде олардың аралас түріне бөлінеді. Кәдімгі мұнай және газ кен орындары провинцияның барлық жерінде, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын бағытта орналасқан. Мұнай құмдары солтүстік-шығыста, әсіресе Форт МакМюррей маңында (Атабаска мұнай құмдары) шоғырланған. Экономикалық жағынан оқшауланған орналасуына байланысты Альберта әлемнің қалған бөлігімен көлік байланысына үлкен мән береді. Альбертаның тарихи дамуына жаңа көлік инфрақұрылымының дамуы зор ықпал етті (төмендегі "трендтер" бөлімін қараңыз). Қазіргі таңдағы Альберта екі ірі трансконтинентальдық темір жолмен (CN және CP), Тынық мұхитына үш негізгі тас жолмен (Kicking Horse Pass арқылы Trans Canada, Yellowhead Pass арқылы Yellowhead және Crowsnest Pass арқылы Crowsnest), АҚШ-қа (Interstate 15) және екі халықаралық әуежаймен (Кальгари мен Эдмонтон) қамтамасыз етілген. Сонымен қатар, Альберта TransCanada құбыр жүйесі (табиғи газ) арқылы Шығыс Канадаға, Northern Border Pipeline (газ), Alliance Pipeline (газ) және Enbridge Pipeline System (мұнай) арқылы Шығыс АҚШ-қа, Gas Transmission Northwest және Northwest Pipeline (газ) арқылы Батыс АҚШ-қа, ал McNeill HVDC станциясы (электр қуаты) арқылы Саскачеванға қосылған.

Alberta has a small internal market, and it is relatively distant from major world markets, despite good transportation links to the rest of Canada and to the United States to the south. Alberta is located in the northwestern quadrant of North America, in a region of low population density called the Interior Plains. Alberta is landlocked, and separated by a series of mountain ranges from the nearest outlets to the Pacific Ocean, and by the Canadian Shield from ports on the Lakehead or Hudson Bay. From these ports to major populations centres and markets in Europe or Asia is several thousands of kilometers. The largest population clusters of North America (the Boston – Washington, San Francisco San Diego, Chicago – Pittsburgh, and Quebec City – Windsor Corridors) are all thousands of kilometers away from Alberta. Partly for this reason, Alberta has never developed a large presence in the industries that have traditionally started industrialization in other places (notably the original Industrial Revolution in Great Britain) but which require large labour forces, and large internal markets or easy transportation to export markets, namely textiles, metallurgy, or transportation related manufacturing (automotives, ships, or train cars). Agriculture has been a key industry since the 1870s. The climate is dry, temperate, and continental, with extreme variations between seasons. Productive soils are found in most of the southern half of the province (excluding the mountains), and in certain parts of the north. Agriculture on a large scale is practiced further north in Alberta than anywhere else in North America, extending into the Peace River country above the 55th parallel north. Generally, however, northern Alberta (and areas along the Alberta Rockies) is forested land and logging is more important than agriculture there. Agriculture is divided into primarily field crops in the east, livestock in the west, and a mixture in between and in the parkland belt in the near north. Conventional oil and gas fields are found throughout the province on an axis running from the northwest to the southeast. Oil sands are found in the northeast, especially around Fort McMurray (the Athabasca Oil Sands). Because of its (relatively) economically isolated location, Alberta relies heavily on transportation links with the rest of the world. Alberta's historical development has been largely influenced by the development of new transportation infrastructure, (see "trends" below). Alberta is now served by two major transcontinental railways (CN and CP), by three major highway connections to the Pacific (the Trans Canada via Kicking Horse Pass, the Yellowhead via Yellowhead Pass and the Crowsnest via Crowsnest Pass), and one to the United States (Interstate 15), as well as two international airports (Calgary and Edmonton). Also, Alberta is connected to the TransCanada pipeline system (natural gas) to Eastern Canada, the Northern Border Pipeline (gas), Alliance Pipeline (gas) and Enbridge Pipeline System (oil) to the Eastern United States, the Gas Transmission Northwest and Northwest Pipeline (gas) to the Western United States, and the McNeill HVDC Back to back station (electric power) to Saskatchewan.

Экономикалық аймақтар мен қалалар

Ертедегі ауыл шаруашылығы қоныстарының күндерінен бастап Альберта халқының көпшілігі парк белдеуінде (қоспа орман-жайылымдарда) шоғырланған, бумеранг пішінді жер суы Солтүстік Саскачеван өзені бойымен Ллойдминстерден Эдмонтонға дейін, содан кейін Рокки тауларының етегімен оңтүстікке қарай Калгариге дейін созылып жатыр. Бұл аймақ оңтүстікке қарай Паллизер үшбұрышы деп аталатын құрғақ дала (жайылым) аймағына қарағанда сәл ылғалды және ағаштармен жақсы өсіп, ал оңтүстіктің үлкен аймақтары ("Арнайы аймақтар") 1920 және 30-шы жылдардағы құрғақшылықтар кезінде халықтан босады. Парк аймағындағы чернозем (қара топырақ) оңтүстікке қарайғы қызыл және сұр топырақтарға қарағанда ауыл шаруашылығы өнімділігі жағынан артық. Қалалық дамудың ең жоғары деңгейі парк белдеуінде байқалады. Эдмонтон мен Ред-Дир парк қалалары, ал Калгари парк-дала шекарасында орналасқан. Летбридж мен Медисин Хэт дала қалалары. Гранде-Прейри Бейбітшілік өзені аймағында орналасқан, бұл парк аймағы (арасында даланың шағын бөліктері бар, сондықтан осылай аталған) солтүстік-батыста, орманды Суан Хиллз таулары арқылы парк аймағының қалған бөлігінен оқшауланған. Форт МакМюррей провинцияның солтүстік жартысын жабатын борал орманындағы жалғыз қалалық орталық болып табылады.

Калгари мен Эдмонтон

Калгари және Эдмонтон аймақтары провинцияның ең ірі екі қалалық аймағы болып табылады және провинция халқының көп бөлігін құрайды. Батыс Канада стандарттары бойынша олар бір-біріне жақын орналасқан, ал Ванкувер немесе Виннипег сияқты басқа қалалық аймақтардан қашық жатыр. Бұл саяси және экономикалық бәсекелестік пен салыстыру тарихын қалыптастырды, сонымен қатар екі қала арасындағы урбанизацияланған дәлізді құрған экономикалық интеграцияға әкелді. Екі аймақтың экономикалық профилі шамалы өзгеше. Екі қала да өзінің артқы аймақтарындағы пайдалы қазбаларды өндіруге негізделген дамыған қызмет көрсету экономикасына ие. Дегенмен, Калгари мұнай және газды барлау және бұрғылау компанияларының аймақтық және ұлттық кеңселерін орналастыруда басымдыққа ие. Эдмонтон үкіметтік мекемелерге, университеттерге және ауруханаларға ірі жұмыс берушілер ретінде көбірек бейімделген, ал Эдмонтонның қала шеттерінде (мысалы, Форт-Саскачеван, Ниску, Страткона округі (Мұнай өңдеу аймағы), Ледук, Бомонт, Ачесон) провинцияның өндірісінің көп бөлігі орналасқан (оның көп бөлігі мұнай және газ саласына қатысты).

Калгари-Эдмонтон дәлізінің құрылысы

Калгари-Эдмонтон дәлізі провинцияның ең урбанизацияланған аймағы және Канададағы ең тығыз орналасқан аймақтардың бірі. Солтүстік-оңтүстікке қарай өлшенгенде, аймақ шамамен ... қашықтықты құрайды. 2001 жылы Калгари-Эдмонтон дәлізінің халқы 2,15 миллион адамды құрады (Альберта халқының 72 пайызы). Бұл елдегі ең қарқынды дамып келе жатқан өңірлердің бірі. TD Bank Financial Group компаниясының 2003 жылғы зерттеуі көрсеткендей, дәліз – АҚШ деңгейіндегі байлықты жинаған, сонымен бірге канадалық өмір салтымен сапалы өмірді ұстап тұрған, барлық азаматтарға медициналық көмек беруді қамтамасыз ететін жалғыз канадалық қалалық орталық. Зерттеуде дәліздің жан басына шаққандағы ЖІӨ орташа АҚШ қалаларынан 10%-ға жоғары, ал сол кездегі басқа канадалық қалалардан 40%-ға жоғары екені анықталды.

Калгари мен Эдмонтон арасындағы бәсекелестік

Калгари мен Эдмонтонды 2003 жылғы TD зерттеуіндегідей, бір экономикалық аймақтың бір бөлігі ретінде қарастыру жаңалық болды. Бұрынғы дәстүрлі көзқарас екі қаланы экономикалық қарсыластар ретінде қарауға бағытталған еді. Мысалы, 1980 жылдары екі қала да өздерін "Канаданың мұнай астанасы" деп жариялаған.

Өмірбаян

Альберта әрқашан экспортқа бағытталған экономика болды. Харольд Иннистің "Степлз тезисіне" сәйкес, экономика әртүрлі экспорттық тауарлардың маңыздылығы артуымен немесе төмендеуімен бірге айтарлықтай өзгерді. Бірінен соң бірі ең маңызды өнімдер: тері, бидай, сиыр еті және мұнай мен газ. Альбертадағы көлік инфрақұрылымының дамуы оның тарихи экономикалық дамуы үшін өте маңызды болды. Солтүстік Американың тері саудасы аймақтан тері шығару және еуропалық тауарлар әкелу үшін бұқа жолдарында қайықтар, Йорк қайықтары және қызыл өзен арбаларын пайдаланды. 1880 жылдары Канадалық Тынық мұхит темір жолының құрлықарлық желісінің құрылысы провинцияға иммиграцияны қатты жеңілдетті. Астық саудасы астықтың ірі көлемде экспортталуын қамтамасыз ететін технологияларды – әсіресе, хоппер вагондары мен астық элеваторларын – дамытқаннан кейін коммерциялық шаруашылық осы аймақта мүмкін болды. Мұнай мен газ экспорты құбыр технологиясының жетілуіне байланысты дамыды. 1950 жылдарға дейін Альбертаның экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негізделген, ол бидай, сиыр еті және басқа да бірнеше тауарларды экспорттады. Экономиканың жағдайы бидай бағасымен тығыз байланысты болды. 1947 жылы Эдмонтон маңында ірі мұнай кені ашылды. Бұл Альбертадағы алғашқы мұнай табысы емес, бірақ провинция экономикасын айтарлықтай өзгертуге жеткілікті болды (және Американың энергияға деген сұранысының өсуімен бір уақытта болды). Сол кезден бері Альбертаның экономикалық жағдайы негізінен мұнай бағасына және, күшейіп келе жатқанда, табиғи газ бағасына байланысты. Мұнай бағасы 1967 жылғы мұнай эмбаргосы, 1973 жылғы мұнай дағдарысы және 1979 жылғы энергия дағдарысы кезінде өскенде Альберта экономикасы гүлденді. Алайда, 1980-ші жылдардағы мұнай артығы Альберта экономикасына нұқсан келтірді. Альберта 2003-2008 жылдардағы мұнай бағасының өсуі кезінде қайтадан гүлденді. 2008 жылдың шілдесінде мұнай бағасы ең жоғары деңгейге жетіп, төмендеді, ал Альберта экономикасы көп ұзамай соған ілесіп, бір жыл ішінде жұмыссыздық екі есеге артты. 2009 жылы табиғи газ бағасы ұзақ мерзімді төмен деңгейде болғандықтан, Альберта экономикасы бұрынғыға қарағанда нашар жағдайда болды, бірақ әлі де басқа көптеген салыстырмалы аймақтарға қарағанда жақсырақ еді. 2012 жылы табиғи газ бағасы он жылдық ең төмен деңгейге жетті, Канада долларының бағамы жоғары болды, ал мұнай бағасы 2014 жылдың маусымына дейін қалпына келді. Мұнай өнімінің салдары Альбертаға көптеген басқа салаларды дамытуға мүмкіндік берді. Мұнай саласымен байланысты өндіріс – айқын мысал, бірақ қаржы және мемлекеттік қызметтер де мұнайдан түскен табысқа ие болды. Альбертаның мұнай мен газға аз қамтылған көршілері – Саскачеван және Манитобаның дамуын салыстыру мұнайдың қандай рөл атқарғанын көрсетеді. Альберта 20-шы ғасырдың басында халық саны бойынша үш Дала провинциясының ең кішісі болды, бірақ 2009 жылы Альбертаның халқы 3,632,483 адамды құрады, бұл Саскачеван (1,023,810) немесе Манитоба (1,213,815) халқынан шамамен үш есе көп.

Alberta has always been an export oriented economy. In line with Harold Innis' "Staples Thesis", the economy has changed substantially as different export commodities have risen or fallen in importance. In sequence, the most important products have been: fur, wheat and beef, and oil and gas. The development of transportation in Alberta has been crucial to its historical economic development. The North American fur trade relied on birch bark canoes, York boats, and Red River carts on buffalo trails to move furs out of, and European trade goods into, the region. Immigration into the province was eased tremendously by the arrival of the Canadian Pacific Railway's transcontinental line in 1880s. Commercial farming became viable in the area once the grain trade had developed technologies to handle the bulk export of grain, especially hopper cars and grain elevators. Oil and gas exports have been possible because of increasing pipeline technology. Prior to the 1950s, Alberta was a primarily agricultural economy, based on the export of wheat, beef, and a few other commodities. The health of economy was closely bound up with the price of wheat. In 1947 a major oil field was discovered near Edmonton. It was not the first petroleum find in Alberta, but it was large enough to significantly alter the economy of the province (and coincided with growing American demand for energy). Since that time, Alberta's economic fortunes have largely tracked the price of oil, and increasingly natural gas prices. When oil prices spiked during the 1967 Oil Embargo, 1973 oil crisis, and 1979 energy crisis, Alberta's economy boomed. However, during the 1980s oil glut Alberta's economy suffered. Alberta boomed once again during the 2003 2008 oil price spike. In July 2008 the price of oil peaked and began to decline and Alberta's economy soon followed suit, with unemployment doubling within a year. By 2009 with natural gas prices at a long term low, Alberta's economy was in poor health compared to before, although still relatively better than many other comparable jurisdictions. By 2012 natural gas prices were at a ten year low, the Canadian dollar was high, and oil prices recovered until June 2014. The spin offs from petroleum allowed Alberta to develop many other industries. Oilpatch related manufacturing is an obvious example, but financial services and government services have also benefited from oil money. A comparison of the development of Alberta's less oil and gas endowed neighbours, Saskatchewan and Manitoba, reveals the role petroleum has played. Alberta was once the smallest of the three Prairie Provinces by population in the early 20th century, but by 2009, Alberta's population was 3,632,483 or approximately three times as much as either Saskatchewan (1,023,810) or Manitoba (1,213,815).

Жұмыспен қамту

Альбертаның экономикасы жоғары дамыған экономика болып табылады, онда көптеген адамдар денсаулық сақтау, мемлекеттік қызмет немесе бөлшек сауда сияқты қызметтер саласында жұмыс істейді. Дегенмен, негізгі өнеркәсіптер де маңызды рөл атқарады. 2016 жылдың наурыз айына дейін Альбертадағы жұмыссыздық деңгейі 7,9%-ға жетті – 2015 жылдың ақпан айымен салыстырғанда 21 200 жұмыс орны кем болды. Канадалық Мұнай өндірушілер қауымдастығы (CAPP) 2015 жылы Альберта 35 000 жұмыс орнынан айырылғанын мәлімдеді, оның ішінде мұнай қызмет көрсету секторында 25 000, ал барлау және өндіру саласында 10 000 жұмыс орны жойылды. 2016 жылдың ақпан айында толық жұмыс күнімен жұмыспен қамту 10 000-ға өсті, ал 2015 жылдың желтоқсаны мен 2016 жылдың қаңтарында 20 000-ға төмендеді. Табиғи ресурстар саласы ақпан айында 7 400 жұмыс орнынан қол үзіпті. «Жылдық салыстыруда (ж/ж) тауарлар секторы 56 000 жұмыс орнынан айырылып, ал қызмет көрсету секторы 34 800 жұмыс орнына ие болды». 2015 жылы Альберта халқы 3 900 адамға артты.

Өнеркәсіптер Тамыз 2019 Шілде 2019 Тамыз 2018
Барлық өнеркәсіптер 2,344.3 2,343.7 2,340.2
Тауар өндіруші сектор 589.6 595.6 602.1
Ауыл шаруашылығы 49.9 50.7 48.5
Орман шаруашылығы, балық аулау, тау-кен, мұнай және газ 138.3 144.3 154.4
Коммуналдық қызметтер 24.5 24.1 23.7
Құрылыс 241.9 242.1 246.5
Өндіріс 134.9 134.5 129.0
Қызмет көрсету өндірістік секторы 1,754.8 1,748.1 1,738.1
Сауда 339.3 340.0 337.1
Көлік және қойма 139.4 140.0 138.3
Қаржы, сақтандыру, жылжымайтын мүлік және жалға беру 105.7 107.2 102.3
Кәсіби, ғылыми және техникалық қызметтер 187.2 185.4 181.5
Бизнес, басқа да қолдау қызметтері 83.2 84.4 88.6
Білім беру қызметтері 157.2 157.7 160.7
Денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек 292.4 290.6 278.8
Ақпарат, мәдениет және демалыс 79.0 74.3 78.7
Қонақүй және тамақтандыру қызметтері 140.4 136.7 146.6
Басқа қызметтер 115.1 118.2 116.7
Мемлекеттік басқару 116.0 113.6 108.8

Минералды тау-кен өндірісі

Альбертада өндірілетін құрылыс тастарының ішінде Рундл тасы және Паскапу құмтасы бар. Алмаз алғаш рет 1958 жылы Альбертада табылған, содан бері көптеген алмас тастар табылды, бірақ қазірге дейін ірі масштабты кен орындары ашылмады.

Биотехнология

Альберта университетінің төңірегінде биотехнология саласындағы бірнеше компания мен қызмет шоғырланған, мысалы, ColdFX.

Тамақ өңдеу

Ауыл шаруашылығының дамығандығының арқасында азық-түлік өңдеу бір кезде Эдмонтон және Калгари қалаларының экономикасында маңызды рөл атқарды, бірақ бұл сала 2011 жылы Канаданың сиыр етін өңдеу көлемінің үштен бірін қамтамасыз еткен XL Foods компаниясы орналасқан Брукс сияқты кішірек қалаларға көшкен.

Көлік

Эдмонтон солтүстік аймақтар үшін маңызды таратқыш орталық болып табылады, сондықтан оған "Солтүстікке қақпа" деген лақап ат берілген. Эдмонтон – CN Rail компаниясының ең ірі тораптарының бірі. 1996 жылдан бері Канадтық Тынық мұхиты темір жолының бас кеңсесі Калгари қаласының орталық бөлігінде орналасқан. Канаданың екінші ірі әуе тасымалдаушысы WestJet компаниясының бас кеңсесі Калгариде, Калгари халықаралық әуежайының жанында орналасқан, ол әуежай компанияның негізгі торабы болып табылады. Таратылғанға дейін Canadian Airlines компаниясының бас кеңсесі Калгариде, әуежай маңында орналасқан еді. Таратылғанға дейін Air Canada еншілес компаниясы Zip-тің бас кеңсесі де Калгариде болды.

Ауыл шаруашылығы

Бұрын оңтүстік далада ірі қара, жылқы және қой шаруашылығымен айналысып, ранчоларда немесе кішірек шаруашылықтарда өсірілген. Қазіргі уақытта Альберта $3,3 миллиардтан астам құндылығы бар ірі қара мал өндіреді, сондай-ақ басқа мал да аз көлемде өндіріледі. Бұл аймақта суару кеңінен қолданылады. $2 миллиардтық ауыл шаруашылығы экономикасының шамамен жартысын құрайтын бидай, каноламен толықтырылады. Сауд Арабиясы, әсіресе бидай және өңделген картоп өнімдері үшін маңызды экспорттық нарық болып табылады. Сауд Арабиясы өз жемшөп және дәнді дақылдар өндірісін тоқтатуға шешім қабылдағандықтан, Альберта бұл елдегі мал азығына деген сұранысты қанағаттандыруға мүмкіндік алады деп күтеді. Ауыл шаруашылығы провинция экономикасында маңызды рөл атқарады. Провинцияда бір уақытта үш миллионнан астам ірі қара мал болады, ал Альбертаның сиыр еті дүниежүзілік нарықта сұранысқа ие. Сиыр еті де Сауд Арабиясына экспортталатын маңызды өнім болуы мүмкін, бірақ бидай мен картоп сияқты, қазіргі уақытта нарыққа қол жеткізу қиын. Альберта Канададағы ара шаруашылығы бойынша көшбасшы провинция болып табылады, кейбір ара өсірушілер қыстау үшін арнайы салынған қораларда араларын қыстатып, жаз айларында Бейбітшілік өзені аңғарына көшіреді, онда маусым қысқа болғанымен, аралардың жұмыс істеуге арналған күндері ұзақ. Гибридтік канола да аралардың тозаңдануын қажет етеді, және кейбір ара өсірушілер осы қажеттілікті қанағаттандырады.

Орман шаруашылығы

Солтүстік Альбертаның кең орман қоры жұмсақ ағаштан үлкен мөлшерде ағаш, бағытталған талшықты тақта (OSB) және фанера өндіруге мүмкіндік береді. Солтүстік Альбертадағы бірнеше зауыт Солтүстік Американы және Тынық мұхиты аймағындағы елдерді ақталған ағаш целлюлозасымен және газет қағазымен қамтамасыз етеді. 1999 жылы Альбертадан шыққан ағаш өнімдерінің құны 4,1 миллиард долларды құрады, оның 72% әлемге экспортталды. Провинцияның жер аумағының шамамен 59% орманмен жабылғандықтан, үкімет мемлекеттік жерлердегі орманнан жыл сайын белгілі бір көлемді жинауға рұқсат береді.

Қызметтер

Альбертада өндіруші өнеркәсіптердің жоғары беделіне қарамастан, экономикасы дамыған және көптеген адамдар қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. 2014 жылы қызмет көрсету саласында 1 635,8 мың адам жұмыс істеген. Содан бері, 2019 жылдың тамызына қарай бұл көрсеткіш тұрақты түрде өсіп, 1754,8 мың жұмыс орнына жетті, бұл 2018 жылдың тамызымен салыстырғанда 16,7 мың жұмыс орнының артуы. Бұл көтерме және бөлшек сауда; көлік және қойма шаруашылығы; қаржы, сақтандыру, жылжымайтын мүлік, жалға беру және лизинг; кәсіби, ғылыми және техникалық қызметтер; бизнес, құрылыс және басқа да қолдау қызметтері; білім беру қызметтері; денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек көрсету; ақпарат, мәдениет және демалыс; қонақ үй және тамақтандыру қызметтері; басқа қызметтер (мемлекеттік басқарудан басқа) және мемлекеттік басқаруды қамтиды. Канаданың ірі есептесу фирмаларының бірі – MNP LLP-нің кеңсесі Калгариде орналасқан. Эдмонтон Торонтоның батысындағы жалғыз ірі канадалық банктердің – Canadian Western Bank және ATB Financial, сондай-ақ жалғыз провинциялық несие одағы – Servus Credit Union кеңселерін қамтиды.

Үкімет

Альбертаның "шағын үкімет" провинциясы ретінде танымал болғанына қарамастан, көптеген денсаулық сақтау және білім беру саласының мамандары мұнай кірістерінің арқасында Альберта үкіметі ұсына алатын жоғары жалақыға тартылып, басқа провинциялардан Альбертаға келеді. 2014 жылы Альбертадағы орташа отбасылық табыс 100 000 доллар болды, ал орташа апталық жалақы 1,163 долларды құрады, бұл Канаданың ұлттық орташа көрсеткішінде 23 пайызға жоғары. 2018 жылдың мамырында C. D. Howe институтының президенті және бас директоры Уильям Б. П. Робсонмен бірлесіп жазылған есепте, 2017/18 қаржы жылында Канада провинцияларының және федералды үкіметтің ұсынған "бюджеттері, бағалаулары және мемлекеттік есептері" қаржылық ақпаратты тиісті, ашық және уақтылы түрде ұсыну тұрғысынан бағаланды. Бұл бағалауда Альберта мен Нью-Брансуик ең жоғары көрсеткіштерді көрсетті. Сондай-ақ, 2016 жылға дейін Альберта басқа провинциялармен салыстырғанда нашар бағаланған, себебі "жұмыс", "жинақ" және "капитал" шоттарының түсініксіз жиынтығы Мемлекеттік сектордың есеп стандартына (PSAS) сәйкес келмеген. Калгаридің технологиялық секторының өсуі, әсіресе Benevity компаниясында, 2020 жылдың ақпан айында экономиканың шағын қалпына келуіне үміттендірді.