Кіріспе

Colossus класындағы HNLMS Karel Doorman (R81) (голландияша: Hr. Ms. Karel Doorman (R81)) – Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз күштерінің кемесі. Бұрын Ұлыбританияға тиесілі болған, ол 1948 жылы Нидерландқа жеңіл шабуылдық авиатасымалдағыш ретінде сатылды. 1960 жылы ол Индонезиямен Батыс Жаңа Гвинеядағы деколонизация кезіндегі қақтығысқа қатысты. 1960 жылдардың ортасында оның мақсаты суастына қарсы күрес авиатасымалдағышқа өзгертілді және тек суастына қарсы ұшақтар мен тікұшақтар тасымалданды. 1968 жылы машина бөлімінде болған өрт салдарынан қызметтен шығарылды. 1969 жылы Аргентинаға сатылып, ARA Veinticinco de Mayo деп аталды.

Сатып алу

1942 жылы 3 желтоқсанда Биркенхедтегі «Камелл Лэрд» кеме жасаушылығында салынған «Venerable» кемесі бір жылдан сәл кейін суға түсіріліп, 1945 жылы 17 қаңтарда қолдануға берілді. 1948 жылы «Venerable» кемесінің Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріндегі қысқа ғана карьерасы аяқталды, ол Нидерландыға сатылып, қызметтегі осы аттас, кіші кемені алмастырып, «HNLMS Karel Doorman» ретінде қайта қолданысқа енгізілді. 1955-1958 жылдары 8 градусқа бұрылған ұшу палубасы, жаңа лифттер, жаңа бастион, 40 мм зениттік пушкалар, бумен жұмыс істейтін катапульта және жаңа авиациялық жабдықтар мен электроника, соның ішінде голландтық радар орнатылып, толықтай қайта жаңартылды. Осы уақытта оның бауырласы – бразилиялық авианосец «Минас-Жерайс» та осындай голландтық қайта құрудан өтті.

Круиздер

1950 жылы 2 қаңтарда Карел Дорман, Йохан Мауриц ван Нассау фрегаты және Якоб ван Хеемскерк жеңіл крейсері Нидерланд Антиль аралдарына сапар жасады. Карел Дорманға князь Бернард мінген болатын. Кемелер 4 мамырда Нидерландыға оралды. 1954 жылы Солтүстік Америка круизі барысында, ол Монреальге (Квебек, Канада) әуе шоуына қатысу үшін барды. 1959 жылдың басында кеме АҚШ-қа (Ньюпорт, Род-Айленд және Форт-Лодердейл, Флорида) сапар шекті, содан кейін Антиль аралдарына қайтадан барды. 1960 жылы Нидерландтың деколонизациясы және Индонезия да талас еткен Батыс Жаңа Гвинеяның тәуелсіздігі кезінде Карел Дорман екі эсминец пен модификацияланған мұнай танкерімен бірге "туды көрсету" мақсатымен теңізге шықты. Суэц каналы арқылы Индонезияның одақтасы Египетпен туындауы мүмкін проблемаларды болдырмау үшін, ол Африка мүйізін айналып өтті. Ол Фримантлге (Австралия) келді, онда жергілікті теңізшілер одағы Индонезияға қолдау көрсетіп, ереуілге шықты; экипаж кемені сүйрегіштерсіз докқа итеру үшін палубада тізгіленген ұшақтың винттерінің күшін пайдаланды. Әуе күшінен басқа, ол жергілікті голланд қорғаныс күштерін нығайту үшін он екі "Хокер Хантер" истребителін тасымалдады, оларды Жаңа Гвинеядағы Голландияға жеткізді. Карел Дорман осы Азия круизі барысында Жапония-Голландия дипломатиялық қарым-қатынасының орнағанына 350 жыл толуын атап өту үшін Жапонияның Йокогама қаласына да баруы тиіс болған, бірақ Индонезия мен жергілікті наразылықтарға байланысты Жапония шақыруын кері алды. 1964 жылғы жөндеуден кейін Карел Дорман өзінің қалған өмірін көбінесе Солтүстік Атлантикада НАТО-ның суастына қарсы патрульдерін жүргізумен өткізді, енді әуе күшінің тұрақты бөлігі ретінде шабуылдық немесе истребитель ұшақтарын алып жүрмеді. Карел Дорман өзінің қызметі барысында Шотландия жағалауында түрлі жаттығулар өткізді.

Батыс Жаңа Гвинея дағдарысы

1960 жылғы дағдарыс кезінде Индонезия "Трикора" операциясы деп аталатын әскери әрекетке дайындалды. Индонезияның әуе күштері (TNI AU) осы әуе кемесін советтік "Туполев Ту-16КС-1 Баджер" теңіз бомбалаушыларымен, "AS 1 Кеннель / КС 1 Комета" кемеге қарсы зымырандарын пайдаланып батыруға ниеттенді (шабуылға алты ұшақ "Карел Дорманға" жөнелтілуі жоспарланған). Бұл бомбалаушының зымырандық шабуыл миссиясы Индонезия мен Нидерланд арасындағы атысты тоқтату салдарынан жойылды; осының нәтижесінде Нидерланд әскерлері шығып кетті, Біріккен Ұлттар Ұйымы уақытша бейбітшілікті сақтау әкімшілігі құрылды, содан кейін Батыс Жаңа Гвинея Индонезияға берілді.

Пайдаланудан шығару

1964 жылы бұрынғы отарлық аумақтарға қауіп төндіретін мәселелер шешілгеннен кейін және НАТО-дағы Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флотының міндеттері өзгерген соң, сонымен қатар ұшақ тасымалдағыш кемені пайдалану мен күтіп ұстауға кеткен жоғары шығындарды ескере отырып, оны 1970 жылдардың басына дейін операциялық флотынан шығару туралы шешім қабылданды. Бұл Карел Дорманға 1960 жылдардың басынан бері жүктеліп келген ASW міндетін орындауға ұзақ қашықтықта теңіздік патрульдік ұшақтардың келуімен сәйкес келуі тиіс болды. 1968 жылдың 26 сәуірінде болған қазандық өрті оны Нидерланд қызметінен алып тастады. Өрттің салдарынан келген зақымды жөндеу үшін, Роттердамдағы Wilton Fijenoord кеме жасаушылығында аяқталмаған жаңа қазандықтар ауыстырылды. 1969 жылы Карел Дорманның флотадағы қызмет ету уақытының қысқалығына байланысты жөндеуге кеткен шығындар оның қызметін тоқтатуға себеп болды және ол Аргентина Әскери-теңіз флотына сатылып, Veinticinco de Mayo деп аталды, кейіннен 1982 жылғы Фолкленд соғысында ролі болды. 1960 жылдардың соңында НАТО-ның суастына қарсы күреске қатысу міндетін алты суастына қарсы фрегаттан және екі жағалаудағы теңіздік патрульдік ұшақ эскадрильясынан жұмыс істейтін Westland Wasp тікұшақтарының эскадрильясы өз мойнына алды. Олар – "Бреге Атлантик" теңіздік барлау ұшақтарының және "P-2 Нептун" ұшақтарының бір эскадрильясы.

Әуе қанаты

Бірінші рет 24 Fairey Firefly шабуылдық ұшағы және Hawker Sea Fury истребительдерімен шабуылдау кемесі ретінде қолданылды, теңіздегі құтқару операциялары үшін Supermarine Sea Otter ұшақ қайығы тасымалданды, кейіннен ол Sikorsky S 51 тікұшағымен ауыстырылды. 1958 жылдан бастап, ол 14 Grumman TBF Avenger ASW/торпедалық бомбалаушы, 10 Hawker Sea Hawk истребительдері (сол кезде Нидерланд флотына жеткізілген кезде ірі теңіз державаларының пікірінше, бірінші буын теңіз реактивтік истребительдерінің шағын және дерлік пайдасыз саналған) және 2 Sikorsky S 55 ASW тікұшақтарымен ASW/шабуыл профилімен жұмыс істеді. 1960 жылы Нидерланд Корольдік теңіз күштері бұрын Канадалық Корольдік теңіз күштерінде қолданылған 17 Grumman S 2 Tracker ASW ұшағын алды. НАТО-ның арнайы суастына қарсы күрес кемесіне айналғаннан кейін, 1961 жылдан 1968 жылғы кемеде болған өрт пен Нидерланд қызметінен алынғанға дейін 8 Grumman S 2 Tracker және 6 Sikorsky S 58 ASW тікұшағы бортында қызмет етті. 1959 жылдан бастап Нидерландтың Sea Hawk истребительдері Sidewinder зымырандарымен жабдықталды, бұл олардың әуедегі күрес қабілеттерін айтарлықтай арттырды. Ұшақтар ешқашан жауынгерлік қимылдарға қатыспаса да, 1962 жылғы Жаңа Гвинея-Индонезия дағдарысы кезінде кемеден базалық қорғаныс құралы ретінде болды. Олар 1957 жылдан 1964 жылға дейін Карел Доорманның күрделі жөндеуіне дейін қызмет етті, содан кейін шабуылдық рөлі жойылып, 22 ұшақ құрлықтағы резервтік сақтауға жіберілді. Карел Доорман Аргентинаға сатылғаннан кейін 1960-шы жылдардың соңында олар қызметтен толығымен алынды.