Кіріспе

Балық түрлері Атлантикалық үштікті (Lobotes surinamensis), немесе үштікті, лоботидтер тұқымдасына жататын теңіз сүйекті балықтарының бір түрі. Бұл балық әлемнің тропикалық және субтропикалық суларында кездеседі, бірақ Тынық мұхитының шығыс бөлігінде табылмайды.

Таксономия

Атлантикалық үштікті 1790 жылы алғаш рет неміс дәрігері және табиғатты зерттеуші Маркус Элизер Блох ресми түрде Holocentrus surinamensis деп сипаттады, оның типтік орны Суринам жағалауындағы Кариб теңізі деп көрсетілген. 1830 жылы Жорж Кувье жаңа Lobotes туысын ұсынды, Holocentrus surinamensis оның типтік түрі болды. Кейбір ғалымдар Lobotes туысын моноспецификалық деп санайды, Тынық мұхитының үштігін (L. pacifica) бір пантропикалық L. surinamensis түрінің синонимі ретінде қарастырады. Lobotes – Lobotidae тұқымдасының екі туысының бірі, ал "Дүние жүзінің балықтары" журналының 5-ші басылымы оны Spariformes сабына жатқызады.

Сипаттама

Атлантикалық үштіктік құйрықтың денесі овалдан ромбоид пішінге дейін, қысыңқы, маңдайы сәл ойыс және жоғарғы жауы қысқа қашықтыққа итеріле алады. Әр жақ жақта кішкентай, тығыз орналасқан, иттің тісіне ұқсас тістердің сыртқы қатары және ауыздың төбесінде тістері жоқ, кішірек тістердің ішкі қатары бар. Алдыңғы жақ тісті, тістің ұзындығы жас өскен сайын өзгереді, ал операкулумда екі жалпақ, жасырылған тікені бар. Тұрақты арқа қанаты 12 берік тікен және 15 немесе 16 жұмсақ сәулелермен, ал анальдық қанаты 3 тікен және 11 жұмсақ сәулелермен демеліп тұрады. Арқа және анальдық қанаттардың жұмсақ сәулелі бөліктері биік және дөңгелек, олар үш симметриялық қанаттың көрінісін тудыру үшін құйрық сабағынан тысқары созылады. Құйрық қанаты өзі дөңгелек пішіндес. Ересектердің денелерінің жоғарғы бөлігі қара қоңыр немесе жасыл сары, ал төменгі бөлігі күміс сұр түсті. Кеуде қанаттары ақшыл сары, ал қалған қанаттары денесінен қараңғырақ түсті. Құйрық қанатының шеті сары түсті. Бұл түрдің ең үлкен жалпы ұзындығы белгілі, ал орташа ұзындығы шамамен болып табылады. АҚШ суларында Атлантикалық үштіктік құйрықтар Массачусетс және Бермудадан Аргентинаға дейін, Атлантика мұхитының шығысында және Жерорта теңізінде, Мадейра аралынан Гвинея шығанағына дейін, Тынық мұхитының шығысында Коста-Рикадан Перуға дейін, ал Тынық мұхитының батысында Жапониядан Фиджи және Тувалуға дейін кездеседі. Олар Чесапик шығанағының солтүстігінде сирек кездеседі. Мексика шығанағының жағалауында сәуірден қазанға дейін кездеседі, ал қыста жылы суларға көшіп кетеді. Көктемде үштіктік құйрықтар екі нақты жерде шоғырланады: Флорида штатындағы Порт-Канаверал (наурыз-маусым) және Джорджия штатындағы Джекилл аралы (сәуір-шілде). Атлантикалық үштіктік құйрық Ұлыбританияның солтүгінде де кездескен.

Тіршілік ету ортасы

Атлантикалық үшқұйрық балық тропикалық және субтропикалық теңіздердің көпшілігінде, бірақ барлығында емес, кездеседі. Олар жартылай көшіп-қоныстанушы және пелагикалық түрлер. Әдетте жалғыз өмір сүреді, бірақ кейде топтасатындары да белгілі. Жаз айларында шығанақтарда, бұғаздар мен өзен сағаларында кездеседі. Жастар көбінесе саргассум балдырларының астында жүзеді. Мексика шығанағында ересектер ашық суда кездеседі, бірақ өзен аузына жақын ағыстарда, бұғаздар мен шығанақтарда да кездесуі мүмкін. Ірі ересектер кейде терең, ашық судың бетіне жақын, әрқашан су бетінде қалқып жүрген заттармен байланысты кездеседі. Жас балықтар көбінесе кемелердің құлау орындарында, балкалар мен тіреулерде, жартастарда, судағы қалдықтарда және теңіз буйындарында немесе олардың маңында табылса, ал личинкалар әдетте 84°F (29°C) жоғары температурада, 3,3‰ тұздылығынан артық және 70 метрден терең суларда кездеседі. Үшқұйрықтардың ерекше мінез-құлқы – бір жағын ашық қалдырып, жапыраққа немесе суда қалқып жүрген қоқысқа ұқсатып, су бетінің астында қалқып жүзуімен танымал. Олар сондай-ақ әдеттегі түсінің ашық және қою түстерін өзгерте алады. Бұл мінез-құлық жастарға жыртқыштардан қорғануға көмектеседі және сонымен қатар тамақтану стратегиясы болып саналады. Олардың жанында қалқып жүзуі мүмкін, олжа түрлеріне жасырынғандай көрінетін, қалқып жүрген заттардың арасында, буйларға, арна белгілеріне, шабақ тұзақтарына және басқа да қорғаныш құрылымдарына жақын орналасқан үшқұйрықтар, олжаны шабуылдап ұстамас бұрын жақындап келуге мүмкіндік береді. Осы мінез-құлықтың нәтижесінде Флорида және Джорджияда болашақ популяцияны сақтау үшін қатаң шектеулер енгізілді, себебі демалыс балықшылары үшқұйрық балықты көру арқылы аулауға бейімделді.

Диета

Атлантикалық үшқұйрықтар мүмкіндікті пайдаланатын жемшілдер; олар әртүрлі тағамдармен қоректенеді, көбінесе шығанақты менхаден, Атлантикалық бампер және анчоустер сияқты кішкентай сүйекті балықтармен. Олар сондай-ақ көк қабыршақтар мен қоңыр шаян тәрізді омыртқасыз жәндіктермен, сондай-ақ басқа да түбінде тіршілік ететін шаян тәрізділермен қоректенеді. Жаз айларында Грузияның жағалау суларында және жағалауға жақын суларда үшқұйрықтардың көптеп жиналуы осы аймақтың түрлер үшін маңызды сағалық шаруашылыққа байланысты өсіп-өну ортасы екенін көрсетеді. Атлантикалық үшқұйрықтың дернәсілдері дамудың төрт деңгейінен өтеді: префлексия, флексия, постфлексия және трансформация. Дернәсілдер 4 мм-ге жеткенде, олардың үлкен көздері және ойыс басқарылады. Атлантикалық үшқұйрықтың дернәсілдері қара балықтар, кейбір шапақ балықтар, пышақ балықтар және басқа да балық түрлерінің дернәсілдеріне ұқсайды.

Қорғау

Атлантикалық үшқұйрықты балық Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бойынша ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде тізілген. Грузияда 18 дюйм.