Кіріспе
II ғасырдағы римдік сенатор, губернатор және генерал Квинт Помпей Фалько (шамамен 70 – 140 жылдар аралығында) – Рим сенаторы және II ғасырдың басындағы генерал. Ол бірнеше провинцияның, ең әйгілісі Рим Британиясының губернаторы болды, онда император Адриан провинцияға соңғы жылы сапар жасады. Фалько 108 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларында Марк Тиций Лустрикус Бруттианмен бірге суффект консулы болды.
Quintus Pompeius Falco (c. 70after 140 AD) was a Roman senator and general of the early 2nd century AD. He was governor of several provinces, most notably Roman Britain, where he hosted a visit to the province by the Emperor Hadrian in the last year. Falco achieved the rank of suffect consul for the nundinium of September to December 108 with Marcus Titius Lustricus Bruttianus as his colleague.
Атауы
Оның толық аты – Квинт Россиус Коэлиус Мурена Силиус Дециан Вибуллиус Пиус Юлий Еврикл Геркулан Помпей Фалько, полионимияның мысалы. Вернер Эк Фальконың Секст Помпей Фалько мен Клодия П. ф. Фальколланың, Сицилиядан келген адамдардың ұлы екенін көрсетті, сондай-ақ Квинт Помпей Приск деген ағасын анықтады. Оның Төменгі Моэзияның губернаторы қызметін атқарған кезіндегі (115–118 жж.) ең ерте жазуларында Квинт Россиус Мурена Коэлиус Помпей Фалько деген есім қолданылған, бұл оның ұрпақтарын сақтау ниетімен басқа сенатормен (condicio nominis ferendi) асырап алынғанын көрсетеді. Осы адамның кім екені туралы пікірлер қарама-қайшы. Рональд Сайм мен Энтони Бирли оны 81 жылы консул болған Маркус Россиус Коэлиус деп санайды. Сондай-ақ, Битиния және Понт проконсулы Маркус (Россиус) Мурена, оның ұлы Маркус (Россиус) Мурена және оның немересі Маркус Россиус Квирна Лупус Мурена, Крит пен Киренаиканың квесторы да бар. Алайда, Олли Саломиес өзінің Империялық есімдеулер туралы монографиясында атап өткендей, асырап алған әкеге Фалько сияқты «Маркус» емес, «Квинт» деген преномен берілуі керек. Саломиес оның асырап алған әкесі Квинт Россиус болған деп санайды, ол, мүмкін, Сицилиядан шыққан және аталған Россилердің бірімен туыс болуы мүмкін. Оның есімі 123 жылы жазылған соңғы жазуда кездеседі. Осылайша, 115–123 жылдары аралығында ол «Силиус Дециан Вибуллиус Пиус Юлий Еврикл Геркулан» деген есім элементтерін қосып алған. Бірінші екеуі 94 жылы консул болған Луций Силий Децианға қатысты. Қалған элементтер Спартаның соңғы Евриклидтерінен, шамамен 136/137 жылдары қайтыс болған Гай Юлий Еврикл Геркуланнан алынған; «Вибуллий Пиус» элементтері басқа сенатор, Люций Вибуллий Пийден келген, ол Еврикл Геркуланды өсиет бойынша асырап алған. Бұл есімдер Фальконың өмірі бойы құрған күрделі әлеуметтік желісінің бір бөлігін көрсетеді, ол оның замандастары үшін көбінесе толық немесе жартылай белгісіз болып қалады.
Ерте өмір және мансап
Иераполис ад Пирамидадан табылған жазу Фальконың императорлық қызметінің егжей-тегжейлі сипаттамасын береді. Ол вигинтивирлердің төрт алқасының біріне мүше болып бастады, децемвири stlitibus judicandis; осы төрт алқаның бірінде мүшелік Рим Сенатына кірудің алғы шарты және қажетті бірінші қадамы болды. 97 жылы Плиний Кіші Фалькоға жазған хаты оның келесі лауазымына, плебей трибунына тағайындалған күнін анықтауға көмектеседі және Фальконың шамамен 70 жылы туғанын көрсетеді. Трибун қызметін атқарып жүргенде Фалько кем дегенде бір рет өкілеттігін пайдаланып, Плиний Публиций Сертусқа шабуыл жасаған Сенаттың қызыл даулы отырысы кезінде жек көрілген император Домицианның жақын адамы және үш рет консул болған Аулус Дидиус Галл Фабрициус Вейенто үшін сәтсіз араға түсті. Вейентоны қорғағанына қарамастан, Плиний Фальконың осы әрекетіне наразы болған жоқ, немесе кем дегенде, оның Фалькоға жазған келесі хаттары жылы болды. Макдермот Фальконың претор peregrinus лауазымында 99 немесе 100 жылдары болғанын көрсетеді. Одан көп ұзамай ол консул болып тағайындалды, мүмкін ол бұл лауазымды қатыспаған күйде атқарған болуы мүмкін. Римге оралғаннан кейін Фалько Траян жолының бірінші кураторы болды. Бұл лауазымның аса маңызды еместігін мойындағанмен, әсіресе оның бұрынғы және кейінгі тағайындамалары өте маңызды болған консул үшін, Макдермот Траянның жолдар мен басқа да инфрақұрылымдарға қызығушылығын және Помпей батпақтары арқылы өтетін Аппия жолының көлікке жарамсыз екенін атап өтті. Сондықтан "оның міндеті жол салу болды" және жұмыс 112 жылы аяқталды. Бірнеше жылдық үзілістен кейін Фалько Төменгі Мезияның әкімі болды, онда ол 116 және 117 жылдары қызмет еткені куәландырылды. Бірлидің пікірінше, оның Британияны басқаруға тағайындалуы "Адрианның алғашқы әрекеттерінің бірі болуы керек".
Британиядағы көтерілісшілерді басу
"Август тарихы" еңбегінде Адриан император болған кезде империяның түкпір-түкпірінде, оның ішінде Британияда да бірқатар көтерілістер болғаны айтылады, онда "бриттерді римдік билікке бағыну мүмкін болмады". Шепард Фрере бриганттарды Британиядағы көтерілістің орталығы деп санайды, олар оңтүстік Каледониядағы сельговалар мен нованталармен тығыз байланыста болған. Фрере осы көтерілістің көптеген мәліметтері бізге белгісіз екенін атап өтеді, бірақ Джарроудан табылған жазу және 119 жылы шығарылған естелік монеталар Фальконың көтерілісті басудағы табысына куәлік етеді. Риторик Фронтоның Адриан билігінде Британияда көптеген әскерлер қаза тапқаны туралы айтуы, жеңіс қиынмен келгенін көрсетеді деген болжам бар. Дегенмен, Фронто басқа бір жанжалды айтқысы келген болуы мүмкін.
Азияның губернаторы
122 жылы Адриан Британия аралына сапар шегіп, провинция үшін көптеген реформалар енгізді, оның ішінде Адриан қабырғасы деп белгілі бекіністерді салу да болды. Бірақ, оларды іске асыру үшін император Фальконы Аулус Платорий Непоспен алмастырып, Римге қайтып келді. Ол Римге сол жылғы проконсул губернаторлығына тағайындалу үшін кеш келгенімен, келесі жылы Фалько 123/124 жылдары Азия провинциясына билік ету құқығын алды, бұл табысты сенаторлық мансаптың ең жоғары нүктесі саналды. Макдермот оның бұрынғы екі қызметі де қиын болғанын, және ол осы қашық жерлерде отбасысыз көп жылдар өткізгенін айтады; алайда, оның әйелі мен ұлы оны осы провинцияға бірге ертіп келгенін көрсететін дәлелдер бар.
Зейнеткерлік
Азиядан оралғаннан кейін Фалько қоғамдық өмірінен қанағаттанып, Тускулумға жақын жердегі өз иеліктеріне көшті. Помпей Фалько туралы соңғы мәлімет 143 жылы жазылған болуы мүмкін, жас Маркус Аврелийдің Фронтоға жолдаған хатында кездеседі, онда ол үш жыл бұрын Фальконың жыл басында болған сапарды еске алады. Сол жерде қарт сенатор және әскерші бала мен оның әкесіне шаруа қожалығын көрсетіп, Фалько "катахана" деп атаған көптеген тармақтары бар ағашқа назар салды.
Отбасы
Фалько екі рет консул болған (б.з. 99, 107) Квинт Сосий Сенецийдің қызы Сосия Поллаға үйленді, және ол Секст Юлий Фронтиннің немересі, үш рет консул болған (б.з. 97, 98, 100) тұлғаның қызы еді. Макдермот олардың некесін Фальконың Яһудеядан оралғаннан кейін, атап айтқанда 108 жылға немесе одан сәл кейінге белгілейді. Олардың кем дегенде бір ұлы болғаны белгілі – 149 жылы консул болған Квинт Помпей Сосий Приск.