Кіріспе

Канадалық хоккейші (1943 жылы туған)

Пол Гарнет Хендерсон (28 қаңтар 1943 жылы туған) – канадалық бұрынғы кәсіби хоккейші. Сол қанатта ойнаған Хендерсон Ұлттық хоккей лигасында (НХЛ) 13 маусым өнер көрсетті. Ол «Детройт Ред Уингс», «Торонто Мейпл Лифс» және «Атланта Флеймс» командаларында, ал Дүниежүзілік хоккей қауымдастығында (WHA) «Торонто Торос» және «Бирмингем Буллз» командаларында бес маусым ойнады. Екі ірі лигада 1000-нан астам ойын өткізіп, 376 гол мен 758 ұпай жинады. Хендерсон екі рет НХЛ «Жұлдыздар» ойынына қатысты және 1962 жылы Мемориал кубогын жеңген «Хамильтон Ред Уингс» командасының құрамында болды. Хендерсон 1972 жылы КСРО-ға қарсы өткен Саммит сериясында Канада құрамасы үшін ойнағанымен әйгілі. Суық соғыс кезінде өткен бұл серия хоккей және мәдени үстемдік үшін болған күрес ретінде қарастырылды. Хендерсон алтыншы, жетінші және сегізінші ойындарда жеңіс голын соқты, соңғысы Канадада аңызға айналып, оны ұлттық батыр етті: «The Canadian Press» оны «ғасырдың спорттық сәті» деп таныды және оған көптеген наградалар табыс етілді. Хендерсон екі рет Канаданың Спорттық Даңқ залына енді: 1995 жылы жеке және 2005 жылы Саммит сериясының барлық ойыншыларымен бірге. 2013 жылы Халықаралық шайбалы хоккей федерациясының Даңқ залына қабылданды. Дініне қайта оралған христиан Хендерсон ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін пастор, мотивациялық спикер және жазушы болды. Ол хоккейге немесе өміріне қатысты үш кітаптың авторы. Хендерсон 2013 жылы Канада орденінің, ал 2014 жылы Онтарио орденінің мүшесі аталды.

Ерте өмір

Хендерсон 1943 жылғы 28 қаңтарда Онтарионың Кинкардин қаласының жанында дүниеге келді. Оның анасы Эвелин қарлы боран кезінде жақын маңдағы Амберлидегі ата-анасының шаруашылығында тұрғанда босанды. Ол Паулды туған кезде отбасы Хьюрон көлінен атпен тартылатын шанамен өтіп, Кинкардиндегі ауруханаға жетуге тырысты. Лакхнауда тұрып-тұрудан бұрын Онтариодағы түрлі лауазымдарға жиі ауысты. Пауылдың хоккеймен алғашқы тәжірибесі жас кезінде Лакхнауда қоныс аударған иммигрант Чарли Чин басқаратын қытай мейрамханасының жертөлесінде болды. Хендерсон Чиннің ұлдарымен шайбаның орнына доппен ойнады. Чин отбасы Хендерсонға хоккейге арналған алғашқы жабдықтарды сатып алды; ол ескі каталогтарды тізе сақтандыру үшін пайдаланған. Оның әкесі жасөспірімдер командасын жаттықтырды, және бір хоккей турнирінде команда мүшелеріне "Полға шайбаны беріңдер де, оның жолынан қалыңдар" деді. Бұл оқиға Хендерсонмен өмір бойы бірге болды: сол кезде достары мен әріптестерінің алдында ерекшеленуі оны ұялтса да, кейін ол бұл оның әкесінің оған және оның қабілеттеріне деген мақтанышының растауы және көрінісі екенін түсінді. Хендерсон өзінің болашақ әйелі Элеонорамен 15 жасында азық-түлік дүкенінде жұмыс істеп жүрген кезде Лакхнауда танысты. 1962 жылы олар үйленді және ол әйеліне қамқорлық жасауды қамтамасыз ету үшін спорттан бас тартып, тарих және дене тәрбиесі пәнінің мұғалімі болуды ойлады. Әкесі оны хоккейде қалуға көндірді, егер ол Ұлттық хоккей лигасына (НХЛ) кіруге тырыспаса, өмір бойы өкінетінін ескертті. Әкесінің кеңесіне құлақ асып, Элеонорамен сөйлескен соң Хендерсон тағы екі жыл ойнауға шешім қабылдады. Егер ол 1964 жылға дейін НХЛ-ге жетпесе, ойынды тастап, біліміне назар аударуға ниеттенді. Бостон Брюинз және Детройт Ред Уингс командаларының жастар құрамалары оған сынақтан өтуді ұсынды. Ол Red Wings командасымен келісімшарт жасасуды таңдады, өйткені олардың жастар құрамалары Гамильтон қаласында орналасқан, бұл оның үйіне жақын болды. Ол 1959-60 маусымда "Юниор B Годерих Сейлорс" командасында ойнады және команданың ең жас ойыншысы болды. Хендерсон 1960-61 жылдары Junior A Hamilton Red Wings командасына ауысты, онда ол маусымның көп бөлігінде қосымша шабуылшы болды. 1961-1962 жылдары Гамильтонға оралғаннан кейін команданың тұрақты ойыншысы болды және 50 ойында 24 гол мен 43 ұпай жинады. Гамильтон сол маусымда Онтарио чемпионатында жеңіске жетті, содан кейін төрт рет қатарынан өткен ойындарда Квебек Цитадельдерін жеңіп, шығыс Канада чемпионатында жеңіске жетті. Хендерсон 9-3 есебімен жеңіске жетіп, команданың тарихындағы алғашқы Мемориал кубогының финалына жол ашты. Олар 1962 жылы Мемориал кубогының финалдық сериясында Эдмонтон Ойл Кингс командасымен кездесті. "Қызыл қанаттар" жеті ойынның ең жақсысынан жеңіп, 4-1 есебімен ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Хендерсон шешуші ойында 7-4 есебімен жеңіске жетіп, Онтарионың Китченер қаласында 7 000 жанкүйердің алдында гол соқты. Ол 14 Мемориал кубогының плей-офф ойындарында жеті гол мен жеті нәтижелі пас берді. Хендерсон өзінің алғашқы екі НХЛ ойынын Торонто Мейпл Лифс командасына қарсы өткізді, әр ойында тек бір ауысыммен. Бірінші ойында Хендерсон Дик Даффтың басын соққымен ұрып, төбелес тудырды. Торонтоның бірнеше ойыншысы оған қарсы кек алумен қорқытқаннан кейін ол ойынның қалған бөлігін орындықта өткізді. Екінші ойында ол мұздағы жалғыз ретте айыппұл алды. Хендерсон екі ойын барысында мұзда барлығы 20 секунд қана болған, бірақ бірнеше минут ішінде тоғыз айыппұл тартты.

Детройт пен Торонто

Детройт командасының жаттығу лагерінен өте алмағаннан кейін Хендерсон 1963–64 маусымында Америка хоккей лигасының (АХЛ) филиалы – Питтсбург Хорнетс командасына жіберілді. Ол «Хорнетс» сапында 38 ойынға қатысып, жылдамдығы мен шабуылға бейімділігінің арқасында 10 гол мен 24 ұпай жинады. Хендерсон қараша айында Детройтке қысқа мерзімге шақырылды, ал жаңа жылдың басында NHL командасына толыққанды қосылды. Өзінің алғашқы NHL голын 1964 жылғы 29 қаңтарда Чикаго «Блэк Хокс» командасына қарсы соқты. Ол ойынның соңында қақпашы Гленн Холлға қарсы есепті 2:2 теңдікке жеткізді. 32 тұрақты маусымдық NHL ойынында Хендерсон үш гол мен үш нәтижелі пас берді, содан кейін 14 плей-офф ойынында тағы бес ұпай жинады. Хендерсон 1964–65 маусымында NHL-де толыққанды ойыншы ретінде бекінді, бірақ мұз үстінде оның ойын уақыты шектеулі болды. Ол көбінесе қорғаныс ролінде және пенальтилерді жою үшін пайдаланылды, 70 ойында 8 гол мен 21 ұпай жинады. 1965–66 маусымында сол қанатқа ауысқан Хендерсон шабуылға көбірек қатысты және 22 гол соқты. «Ред Уингс» командасы 1966 жылғы Стэнли кубогының финалына Монреаль «Канадиенс» командасына қарсы жеткенде ол 12 плей-офф ойынында тағы үш ұпай қосты. Монреальде өткен алғашқы екі ойынды жеңгеннен кейін Детройт қатарынан төрт ойында жеңіліске ұшырап, сериядан шықты. Өткен маусымдағы 7000 долларлық жалақысын екі есеге арттыруды көздеген Хендерсон 1966–67 жылғы NHL маусымы алдында «Ред Уингс» командасымен келісімшартқа қатысты дауға түсті, бірақ команда оның талаптарына бойын бұрды. Содан кейін ол жарақаттарды жеңуге тырысып бір жыл өткізді. Трахеитке шалдыққаннан кейін ол маусымның басындағы бірнеше ойынды өткізіп жіберді, бұл команданы аренаның суық ауасынан қорғану үшін хирургиялық маска киіп ойнауды қарастыруға мәжбүр етті. Хендерсон ауруды емдеу үшін Аризонаның құрғақ ауасында уақыт өткізді, бірақ сонымен қатар кеуде бұлшықтарының жыртылуынан зардап шекті және маусымның үштен бір бөлігін өткізіп жіберді. Мұзда Хендерсон 49 ойында 21 гол мен 40 ұпай жинады. Хендерсон маусымды Торонто үшін 13 ойында 11 ұпаймен аяқтады, содан кейін 1968–69 жылдары 27 гол мен 59 ұпай жинады. 1970–71 маусымында 30 гол соқты және NHL мансабындағы ең жоғары көрсеткіш – 60 ұпай жинады. Канада ұзақ жылдар бойы халықаралық хоккей турнирлерінде кемтарлықта болды, өйткені оның ең жақсы ойыншылары NHL-де кәсіби болғандықтан, номиналды түрде әуесқой болып саналатын Әлем чемпионаттары мен Олимпиада ойындарына қатысуға құқығы болмады. Кеңес одағы өздерінің үздік ойыншыларының мәртебесін әскери қызметте немесе командалармен байланысты басқа жұмыстарда жұмыс істеу арқылы жасырды, осылайша олардың әуесқой мәртебесін сақтады, тіпті хоккей ойнау олардың жалғыз кәсіби жауапкершілігі болғанымен. Халықаралық шайбалы хоккей федерациясы (IIHF) 1970 жылғы турнирде Канадаға шектеулі сандағы кәсіби ойыншыларды пайдалануға рұқсат беруге уәде берді, бірақ кейіннен уәдесінен бас тартып, елдің барлық халықаралық жарыстардан шығуына себеп болды. Канада мен Кеңес Одағының ресми тұлғалары кейіннен екі елдің үздік ойыншылары – әуесқой немесе кәсіби – 1972 жылдың қыркүйегінде әлемнің ең үздік хоккей елдері арасында сегіз ойыннан тұратын «Саммит сериясы» ойынына қатысатын келісімге келді. Канадалық жанкүйерлер мен БАҚ серияға сеніммен қарады, көптеген адамдар канадалық кәсіпқойлар барлық сегіз ойында жеңіске жетеді деп болжады. Хендерсонның 1971–72 маусымындағы 38 голы, мансаптық рекорд. Ол Монреальде өткен алғашқы ойынның басында гол соқты, бұл Канадаға 2:0 есебімен басымдық берді. Кеңес командасы кейін келесі төрт голды соқты және 7:3 есебімен жеңіске жетті. Торонтодағы Мейпл Лиф Гардендегі екінші ойында Канада 4:1 есебімен жеңіске жетті, бірақ кеңестер 4:2 есебімен жеңіліске ұшырап, Виннипегтегі үшінші ойынды теңестірді. Канада төртінші ойынды 5:3 есебімен жоғалтты және Мәскеуге соңғы төрт ойынға бара жатқанда Ванкувердегі жанкүйерлер оларды сынай бастады. Хендерсон, командадағы көптеген әріптестері сияқты, командасының ойынына және көрермендердің жағымсыз реакциясына наразы болды. Мәскеудегі алғашқы ойында Хендерсон Канадаға 4:1 есебімен басымдық беруге көмектесетін гол соқты, бірақ тақтаға сүрініп, есінен танып қалды. Ол ойынды аяқтау үшін қайта оралды, бірақ кеңестер 5:4 есебімен жеңіске жетті және серияны жеңуге бір қадам жетпеді. Алтыншы ойында Канада жаттықтырушы Гарри Синден «өмірімде көрген ең нашар төрешілер» деп атаған ойынды 3:2 есебімен жеңіп, Хендерсон ойын жеңімпазы болды. Бұл ойында Бобби Кларк екі қолмен соққы беріп, Валерий Харламовтың білегін сындырды. Хендерсон кейін бұл оқиғаны 30 жылдық мерекелік шарада «серияның ең төмен нүктесі» деп атады, бірақ Кларк наразылық білдіргеннен кейін түсіндірді. Канада жетінші ойында 4:3 есебімен жеңіске жетіп, сериядағы есепті теңестірді. Хендерсон гол соққанда оған сүрініп шабуыл жасалды. «Міне, соққы! Хендерсон оған қатысты және құлады! Міне, тағы бір соққы! Қақпа алдында! Олар гол соқты! Хендерсон Канада үшін гол соқты!» – канадтық комментатор Фостер Хьюитт сегізінші ойынның және серияның жеңімпаз голын сипаттады. Бұл ойын екі түрлі өмір салты арасындағы күрес ретінде де қарастырылды, әсіресе Кеңес Одағында, спорттағы табыс батыс капитализмінен коммунизмнің басымдығын көрсету үшін пайдаланылды. Шамамен 50 миллион кеңес азаматы соңғы ойынды тамашалады.

Ойынның соңғы минутына қарай ойынға қатысқан Хендерсон «оның гол соға алатынына сезімтал болды». Ол жаттықтырушы Синденді Питер Маховлич мұзды қалдырғанда оны алаңға жіберуге көндірді. Кеңес аймағына шабуыл жасаған Хендерсон Иван Курнуайерден алдынан берілген пасты қабылдамады және кеңес қорғаушысымен сүрініп құлады. Оған тұрып тұрғанда Фил Эспозито допты қалпына келтіріп, Хендерсонге қақпа алдында жіберді. Бірінші соққы Владислав Третьяк тоқтатып алды, бірақ Хендерсон допты қайта алып, құлаған қақпашыдан асырып жіберіп, ойынның соңына 34 секунд қалғанда Канадаға 6:5 есебімен басымдық берді. Бұл турнирдегі оның жетінші голы болды, ол Эспозито мен Александр Якушевпен бірге сериядағы ең көп гол соққан ойыншылардың бірі болды. Гол Канадаға ойынды және серияны жеңуге көмектесті. Ол уақыт өте келе назар оның жеке өміріне кедергі келтіргеніне көңілі тоңды. «Даңққа ұмтылу» атты автобиографиясында Хендерсон атақтың оны бұрынғыдан да аз қанағаттандырғанын айтты. «Мейпл Лифс» командасының иесі Гарольд Баллардтың команданы жойғанын сезінген Хендерсоннің наразылығынан кейін ойыншыда ойран болды. Ол жағдаймен күрескенде уақытша алкогольге тәуелді болды. Ол жамбас жарақатынан зардап шекті және «Мейпл Лифс» үшін 40 ғана ойын ойнады, команда плей-оффқа қатыспады. 1973–74 жылғы NHL маусымы алдында Хендерсон Джон Бассеттпен, Дүниежүзілік хоккей лигасының (WHA) «Торонто Торос» командасының иесімен сөйлесті. Бассетт Хендерсонге «Мейпл Лифс» командасынан алған жылдық 75 000 долларлық жалақысының екі еселенген бес жылдық келісімшарт ұсынды. Келісімшартқа 50 000 долларлық қол қою бонусы және «Мейпл Лифс» командасымен өткізген соңғы жылындағы өнімділігіне байланысты бонус кірді. Хендерсон келісімшартқа қол қойды, бірақ автобиографиясында NHL клубымен мерзімі аяқталғанша келісімшартқа қол қойғанына өкіндігін айтты. WHA-ға қарсы қатал қарсылас болған Баллард қарсы лигадан ойыншыларды жоғалтпауға ант берген. Ол келісімшарт туралы білгеннен кейін Хендерсонге қол қою бонусыз ұсынысты қайталады. Әріптестеріне Баллардтың қысым көрсеткеніне ашуланған Хендерсон Баллардқа «осы келісімшартты алып, менің алдыма лақтыр!» деді. Ашуланған Баллард Хендерсонды ешқашан кешірмеді және оған ешқашан сөйлемеді. «Мейпл Лифс» командасымен өткізген соңғы маусымында 24 гол соққаннан кейін Хендерсон ресми түрде WHA-ға көшті, онда кеңестерге қарсы тағы бір турнирде ойнады. Алғашқы серия NH...

Жеке өмір

Хендерсон мен оның әйелі Элеонораның үш қызы бар: Хизер, Дженнифер және Джилл. Бірмингемде ол қор биржалық брокер болып жұмыс істеді және қысқа мерзімге E. F. Hutton брокерлік фирмасына қосылды. Алайда, мыңдаған Бирмингем тұрғындары қол қойған петицияға қарамастан, ол АҚШ-та жұмыс рұқсатын ала алмады және олар оның елде қалуы үшін күресті. 1972 жылғы Саммит сериясының сәні мен одан кейінгі жеке қиындықтардан кейін Хендерсон мазасыздық сезімімен күресті. Ол дінге жүгінді және 1975 жылы қайта туылған христиан болып сенімге келді. 1984 жылы американдық жұмыс визасын алуға тырысудан бас тарғаннан кейін ол Торонтоға оралды. Power to Change Ministries, бұрынғы Campus Crusade for Christ Canada ұйымының қолдауымен, ол Онтариода LeaderImpact деп аталатын ерлерге арналған миссияны құрды және Канада бойынша, әсіресе бизнесмендерге лекциялар оқып, сөз сөйлейді. Ол Briercrest College and Seminary-ден құрметті докторлық дәрежесін және Tyndale University College and Seminary-ден құрметті диплом алды. Хендерсон – жарияланған автор. Оның "Шаңға нысана алу" атты автобиографиясы 1992 жылы жарық көрді. Джим Прайммен бірге ол 2011 жылы "Хоккей Канаданы қалай түсіндіреді" атты кітапты жазды, онда спорт пен канадалық мәдениет арасындағы байланыс зерттелген. 2012 жылы Роджер Ладжойемен бірге "Менің өмірімнің мақсаты" атты естеліктер жинағын шығарды. Әкесінің 49 жасында жүрек ауруынан қайтыс болуы Хендерсонға терең әсер етті. Ол өзінің денсаулығына қатты мән берді және 2004 жылы жүрегінде табылған бітелуден аман қалды. 2009 жылы оған созылмалы лимфоциттік лейкемия диагнозы қойылды. Бұл ауру оның Мәскеудегі Саммит сериясының 40 жылдығына арналған тойға қатысуына кедергі келтірді, бірақ ол 2013 жылға дейін қатысқан клиникалық сынақтың бөлігі ретінде жаңа емге жақсы жауап берді.