Кіріспе

Канадалық әлем чемпионы боксшы (1881–1955)
Австралиялық боксшы

Томми Бернс (нағыз аты Ноа Бруссо; 17 маусым 1881 – 10 мамыр 1955) – канадалық кәсіби боксшы. Ол – Канадада туған жалғыз ауыр салмақтағы әлем чемпионы. Бёрнс титулын қорғау үшін әлемді шарлаған алғашқы боксшы. Ол көбінесе дене бітімі бойынша кемшілікке ұшырағанына қарамастан, 11 түрлі боксшыға қарсы 13 титул қорғады. Бернс ауыр салмақтағы чемпион ретінде барлық қарсыластарға қарсы тұрып, афроамерикалық Джек Джонсонмен тарихи жекпе-жекке қатысты. Өмірбаянын жазғандардың айтуынша, Бернс: "Мен өз титулымды барлық қарсыластардан қорғаймын, ешкімге шектеу қоймаймын. Бұл ақ, қара, мексикалық, үнді немесе кез келген ұлттан болғандарға да қатысты. Мен әлем чемпионы болғым келеді, тек ақ, канадалық немесе американдық емес. Егер ауыр салмақтағы ең жақсы боксшы болмасам, онда маған бұл титулдың қажеті жоқ" деді.

Ерте өмір

Ноа Бруссо Онтарионың Ганновер қаласына жақын Норманби қалашығында кедей неміс-канад отбасының он екінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның отбасы Онтарионың Грей және Брюс округтерінде бірнеше жерде тұрды, содан кейін Галт, Онтариоға көшті. Ноа қиын жағдайда өсті; оның бес бауыр-қарындасы ересек болмай тұрып қайтыс болды. Бруссо 1900 жылы Мичиган штатының Детройт қаласында кәсіби боксшылық мансабын бастады. 1903 жылғы маусымда ол Чатем, Онтариода ойнаған Детройт командасы үшін жалған атпен лакросс ойнап жүргені анықталды.

Бокс карьерасы

Боксшы карьерасын өз атын қолданып бастағаннан кейін, 1904 жылы Бруссо шотланд дыбыстық атауын – Томми Бернс алды. Оның бойы 2 метрге жуық болатын, бірақ салыстырмалы түрде кішкентай болғанына қарамастан, ол ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағын жеңіп алды. 1906 жылдың 23 ақпанында Лос-Анджелесте ауыр салмақтағы әлем чемпионаты үшін Марвин Хартпен кездескенде, Бернс 2:1 есебімен жеңіске жететініне сенгендердің саны көп еді, ал ол 10 раундқа дейін төзбейтініне 7:10 ставка тігілді. Бернс 20 раундтық шешіммен жеңіске жетті және үш жылдан кем уақыт ішінде өзінің титулын 11 рет сәтті қорғады. Бұрынғы қолғаппен өткен әлем чемпионаттарының барлығы Еуропалық америкалық АҚШ азаматтарына тиесілі болды (Ұлыбритания және Жаңа Зеландияның Роберт Фитцсиммонсын қоспағанда), олар өз атақтарын тек басқа ақ терілі қарсыластарға қарсы қорғады (Фитцсиммонс титулын жоғалтқаннан кейін Джек Джонсонмен күрескенін ескерсек). Бернс әлемді аралап, Англия, Ирландия, Франция және Австралия чемпиондарын жеңді. Көптеген адамдар Бернс еврей қарсыласымен жұдырыққа түскен алғашқы ауыр салмақ чемпионы деп санайды, ол 1908 жылы Парижде өткен жекпе-жекте британдық боксшы Джозеф "Дживи" Смитті жеңді. Дегенмен, "Дживи" Смиттің дінін емес, Джозеф есімінің қысқартылған түрі еді. Бірақ 2018 жылдың 12 қыркүйегінде "Классикалық бокс форумында" жазған Рошель Соломон: "Дживи Смит – менің арғы ата-бабам. Ол Джозеф Голдблум болып дүниеге келді. Ол шынымен де еврей болған", – деді. Бір күні Бернс өзінің титулын бір түндік екі жекпе-жекте қорғады, бірақ кейбір тарихшылар осы жеңістерді титул қорғау деп санамайды, оларды көрсету мақсатындағы жекпе-жектер деп есептейді. Бірақ сол кездегі газеттерде олар ауыр салмақтағы чемпиондық жекпе-жектер ретінде жарияланды. Егер осы қорғаулар оның есебіне қосылса, ол өзінің титулын 13 рет сәтті қорғады. 1908 жылдың желтоқсанында, жекпе-жекті ұйымдастыруды бірнеше айға кейінге қалдырғаннан кейін, Бернс Джек Джонсонмен жекпе-жекке келісті және ауыр салмақтағы чемпиондық жекпе-жегін африкалық америкалықпен өткізген алғашқы боксшы болды. Бернс Сиднейде өткен жекпе-жекте титулын жоғалтты. Жекпе-жек 20 үш минуттық раундтың 14-інші раундында аяқталды, Бернс бірде-бір соққы беруге мүкіндік алмады және жалғастыра алмайтындығы анық болды. Ол австралиялық промоутер Хью Д. Макинтош оған жекпе-жек үшін 30 000 доллар төлегенше Джонсонмен жұдырыққа түсуден бас тартты (Джонсон 5 000 доллар алды). Бернс сары ауруға немесе тұмауға шалдыққан болуы мүмкін деген қауесет тарады, оның салмағы бұрынғы жекпе-жегінен азайды және Джонсоннан әлдеқайда жеңіл болды. Жекпе-жек 14 раундқа созылды, бірақ полиция тоқтатты. Кейін Бернс бұл оқиғаның себебі көрермендердің оның жақ сүйегі сынып қалғандығына қатысты алаңдауы болды деді. Ол сондай-ақ Джонсонның көптеген тік соққылары оның бетінде ісік тудырды және жекпе-жекті тоқтату туралы өтініш білдірді. Рефери Хью Макинтош шешімді және титулды Джонсонға берді. Фильмде түсірілген сұхбатында Бернс Джонсонды Джеймс Джеффристен кейін екінші ең жақсы боксшы деп атады. Джонсон 1910 жылы Джеффристі жеңді, ал Джеффрис алты жыл бойын жекпе-жекке қатыспағаннан кейін зейнеткерліктен шығып, жұдырыққа түсті. Джефрис нашар физикалық формада болды және көптеген бұлшық еттерін жоғалтты деген қауесет тарады, бірақ жекпе-жектің кадрлары Джефрис жекпе-жек күні жақсы жағдайда болғанын көрсетті. Оның нашар күйіне ринг тозығы мен жасқа байланысты өзгерістер себеп болды. 1909 жылы Ванкуверде (Колумбия провинциясы) Джонсон көпшілік алдында Бернске қара терілі адамға титул жеңу мүмкіндігін берген жалғыз ауыр салмақ шебері ретінде құрмет көрсетуге лайық екенін айтты. Ол: "Канадалық және сіздердің біреуі – Бернс мырза, ол ешкімге қол жеткізбегенді істеді, ол қара нәсілді адамға чемпиондыққа мүмкіндік берді. Ол жеңілді, бірақ ол батыр болды", – деді. Бернс титулын жоғалтқаннан кейін де кейде бокспен айналысты. Ұлы соғыста ол Канада армиясына физикалық жаттығулар жүргізуші болып қосылды. 1920 жылы, 39 жасқа толғаннан кейін бір ай өткен соң, Бернс британдық чемпион Джо Бекеттке қарсы шықты. Бернс жетінші раундта жеңілді, екі рет нокаутқа түскеннен кейін оның командасы рингке сүлгі салып, жекпе-жекті аяқтады.

Бокстан кейінгі өмір

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Бернс бірнеше бокс шоуларын ұйымдастырды. 1928 жылы ол Нью-Йорк қаласына көшіп, онда тыйым салынған ішімдік сататын жасырын мейрамхана ашты. Боксшылық карьерасының соңында ол бай болғанымен, 1929 жылғы Уолл-стрит құлауы мен Ұлы депрессия оның барлық капиталын жойды. Бернс сақтандыру агенті және күзетші болып жұмыс істеді, сондай-ақ басқа да жұмыстар атқарды. 1948 жылы Бернс пастор болып сайланды. Ол қайтыс болған кезде Калифорния штатының Коалинга қаласындағы евангелист болып тұрды. 73 жасында Ванкуверде (Британдық Колумбия) шіркеудегі досына барып келгенде жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның жерлеу рәсіміне Британдық Колумбияның Бернаби қаласындағы Оушен-Вью зиратында төрт адам қатысты. Ол белгісіз кедейлер қабіріне жерленді. 1961 жылы Ванкувердегі спорт жазушысы Бернстің қабіріне ескерткіш тақта орнату үшін ақша жинады.

Мұра

Бернс бүгін ең алдымен Джек Джонсонды жеңіп, алғашқы қара нәсілді ауыр салмақ чемпионы болған адам ретінде еске алынады. Дегенмен, Бернс – ауыр салмақтағы тұңғыш халықаралық чемпион, ол өзінің титулын Америкада, Англияда, Ирландияда, Францияда және Австралияда қорғады. Оның 1907 жылы Лондонда Гуннер Моирға қарсы өткізген титул қорғау жекпе-жегі – қолғаппен күрес дәуірінде АҚШ-тан тыс жерде өткен алғашқы ауыр салмақ чемпионы үшін күрес болды. Бернс бойы 5'7" ғана, тарихтағы ең кішкентай ауыр салмақ чемпионы, ал Боб Фитцсимонс ғана ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағы үшін өткен жекпе-жекте Бернстің 168½ фунтынан кем салмақта болды. Чемпиондық дәуірінде Бернс әдетте 170-180 фунт салмақта болды. Оның қолдарының арақашықтығы 74 дюйм, Майк Тайсоннан 3 дюйм ұзын. Бернс нокаутпен немесе тоқтату арқылы қатарынан сегіз титул қорғады, бұл көрсеткіш Ларри Холмсқа теңестірілген және ауыр салмақ дивизионында рекорд болып табылады. Бернс – әлем чемпионы атағын ұпаймен жеңген алғашқы чемпион. Джонсон оған бірінші тоқтату жеңілісін сыйлағанмен, Бернс 39 жасқа толғанша өмірінің соңғы жекпе-жегіне дейін тағы жеңіліс көрген жоқ. Алайда, кейбір дереккөздерде Джонсонның полиция жекпе-жекті тоқтатқаннан кейін ұпаймен жеңіске жеткені туралы мәлімет бар. Бірақ жарыс бір жақты болғандықтан түсірілім тоқтатылды, және ресми шешімге қарамастан, тарихшылар оны Джонсонның жеңісі деп санайды. Бернс ауыр салмақ чемпионы ретінде екі жыл, он ай және үш күн билік етті, бұл ауыр салмақ тарихындағы ең ұзақ билік етудің 19-шы көрсеткіші. Оның қатарынан он бір титул қорғауы Виталий Кличкомен бірге ауыр салмақ тарихындағы төртінші ең жоғары көрсеткіш, ал Владимир Кличкодан (18 қорғаныс), Ларри Холмстен (20 қорғаныс) және Джо Луистен (25 қорғаныс) кем. Алайда, Бернс титул үшін күрескендердің көпшілігі әлем чемпионаты деңгейіне жетпеді, өйткені ол әлемді аралап жүргендегі ең жақсы жергілікті ауыр салмақтағыларға қарсы жиі қорғаныс жасады. Мысалы, Бернс титулды алғаш рет қорғағанда, бірінші раундта Джеймс Уокерді нокаутқа жіберді. Уокердің жекпе-жектің алдындағы көрсеткіші 1–5 болды және ол Бернске қарсы күресуге дейін алдыңғы алты жекпе-жегінің бесеуінде тоқтату арқылы жеңілді. Бернс Билл Сквайрсқа қарсы үш рет титулын қорғады. Австралиялық ауыр салмақ чемпионы Сквайрс Бернсті жеңуге 10–9 фаворит болды, бірақ бірінші раундта жеңілді. Дегенмен, Сквайрс алғашқы жекпе-жектен кейін келесі үш жекпе-жегінің екеуінде жеңілгеніне қарамастан, Бернстің титулына тағы екі рет таласқан. Оның Бернспен өткізген трилогиясы ерекше, өйткені олардың титулдық жекпе-жектері үш континентте (Америка, Еуропа және Австралия) өтті. Бұл тарихтағы жалғыз оқиға, екі боксшы әлем чемпионаты үшін үш рет күресіп, әр жекпе-жек әртүрлі континентте өткен. Бернстің чемпион ретіндегі ең жақсы жеңісі – Филадельфиялық Джек О'Брайенге қарсы 20 раундтық жеңіс, ол екі жыл бұрын Боб Фитцсимонсты жеңіп, жартылай ауыр салмақтағы әлем чемпионы атанған. Оның 1907 жылы Билл Лэнгке қарсы титулын қорғаған кездегі бейнежазбалары Бернстің агрессивті қарсы соққышы болғанын, ішкі жағынан мықты және жақсы аяқтаушы екенін көрсетеді. Трейвор Бербик пен Берман Стиверн де Канада азаматы болғанда әлем чемпионы атағын жеңіп алғанмен, Бернс тарихтағы жалғыз Канадада туған ауыр салмақ чемпионы болып қала береді. (Бербик пен Стиверн Жамайкада және Гаитиде туылған.)

Құрметтер

Австралиялық боксшы және велтерлік салмақтағы чемпион Джеффри Мостин Мерфи канадалық әрідесінің құрметіне "Томми Бернс" рингтік есімімен жұдырықтасатын болды. Бернс қаза болғаннан кейін келесі спорт мекемелерінің құрметті мүшесі ретінде танылды: Канада бокс құрмет залына, 1955 жылы Канада спорт құрмет залына, 1996 жылдың 9 маусымында Халықаралық бокс құрмет залына және 2012 жылы Онтарио спорт құрмет залына енгізілді.

Кәсіби бокс жазбасы

Жоқ. (Номер)НәтижеТізімдегі жазбаҚарсыласТүріРаунд, уақытКүніОрныЕскертулер61Жеңіліс47–5–9Джо БеккетRTD7 (20)16 шілде 192060Жеңіс47–4–9Боб БрэкенKO4 (10)19 қыркүйек 191859Жеңіс46–4–9Бэттлинг БрандтKO4 (10)26 қаңтар 191458Тең45–4–9Артур ПелкиNWS62 сәуір 191357Жеңіс45–4–8Билл РикардTKO6 (15)8 тамыз 191256Жеңіс44–4–8Билл ЛэнгPTS2011 сәуір 191055Жеңіліс43–4–8Джек ДжонсонTKO14 (20)26 желтоқсан 190854Жеңіс43–3–8Билл ЛэнгKO6 (20)3 қыркүйек 190853Жеңіс42–3–8Билл СкуайресKO13 (20)24 тамыз 190852Жеңіс41–3–8Билл СкуайресKO5 (10)13 маусым 190851Жеңіс40–3–8Джуи СмитKO5 (10)18 сәуір 190850Жеңіс39–3–8Джем РошKO1 (20), 17 наурыз 190849Жеңіс38–3–8Джек ПалмерKO4 (20)10 ақпан 190848Жеңіс37–3–8Ганнер МоирKO10 (20)2 желтоқсан 190747Жеңіс36–3–8Билл СкуайресKO1 (45), 4 шілде 190746Жеңіс35–3–8Филадельфия Джек О'БрайенPTS208 мамыр 190745Тең34–3–8Филадельфия Джек О'БрайенPTS2028 қараша 190644Жеңіс34–3–7Файермен Джим ФлиннKO15 (20)2 қазан 190643Жеңіс33–3–7Джеймс Дж. УолкерKO1 (10), 28 наурыз 190642Жеңіс32–3–7Джим О'БрайенKO1 (10), 28 наурыз 190641Жеңіс31–3–7Марвин ХартPTS2023 ақпан 190640Жеңіліс30–3–7Джек Твин СалливанPTS2017 қазан 190539Жеңіс30–2–7Дэйв БарриTKO20 (20), 31 тамыз 190538Тең29–2–7Хьюго КеллиPTS2028 шілде 190537Тең29–2–6Хьюго КеллиPTS107 маусым 190536Жеңіс29–2–5Дэйв БарриPTS202 мамыр 190535Тең28–2–5Джек Твин СалливанPTS207 наурыз 190534Жеңіс28–2–4Джо ШильдтKO631 қаңтар 190533Жеңіліс27–2–4Филадельфия Джек О'БрайенNWS (Газеттік шешім)67 қазан 190432Тең27–1–4Билли ВудсPTS1516 қыркүйек 190431Жеңіс27–1–3Циклон КеллиKO4 (20)19 тамыз 190430Жеңіс26–1–3Ханс ЭриксонKO39 шілде 190429Жеңіс25–1–3Джо ВардинскиKO11 шілде 190428Жеңіс24–1–3Тони КапониPTS69 сәуір 190427Тең23–1–3Тони КапониPTS618 наурыз 190426Тең23–1–2Майк ШрекPTS627 ақпан 190425Жеңіс23–1–1Джордж ШросбриKO526 ақпан 190424Жеңіс22–1–1Бен О'ГрэдиKO3 (10)28 қаңтар 190423Жеңіс21–1–1Том МаккунPTS1031 желтоқсан 190322Жеңіс20–1–1Джек О'ДоннеллKO1125 қараша 190321Жеңіс19–1–1Джек БатлерKO28 қараша 190320Тең18–1–1Билли МурPTS (Ұпайлар бойынша тең)1024 қазан 190319Жеңіс18–1Джек ХаммондKO3 (10)12 қазан 190318Жеңіс17–1Джим ДагганKO925 қыркүйек 190317Жеңіс16–1Эрл ТомпсонKO318 сәуір 190316Жеңіс15–1Дик СмитKO3 (6)25 наурыз 190315Жеңіс14–1Редди ФиллипсDQ2 (6)25 наурыз 190314Жеңіс13–1Джим О'БрайенPTS1013 ақпан 190313Жеңіліс12–1Майк ШрекPTS1016 қаңтар 190312Жеңіс12–0Том МаккунKO7 (10)26 желтоқсан 190211Жеңіс11–0Редди ФиллипсTKO9 (10)6 қараша 190210Жеңіс10–0Джек О'ДоннеллKO1119 қыркүйек 19029Жеңіс9–0Дик СмитPTS108 шілде 19028Жеңіс8–0Дик СмитKO (Нокаут)227 маусым 19027Жеңіс7–0Эд ШольтреоPTS1016 мамыр 19026Жеңіс6–0Эд ШольтреоTKO1 (10), 18 сәуір 19025Жеңіс5–0Билли УолшPTS (Ұпайлар бойынша шешім)64 сәуір 19024Жеңіс4–0Арчи СтилDQ (Дисквалификация)2 (6)5 наурыз 19023Жеңіс3–0Гарри ПепперсRTD (Реферидің техникалық шешімі)2 (8)3 наурыз 19022Жеңіс2–0Билли УолшTKO5 (8)5 ақпан 19021Жеңіс1–0Фред ТорнтонTKO (Техникалық нокаут)5 (10)16 қаңтар 1902