Кіріспе

Канадалық шайбалы хоккейші (1929–1986)

Планте 1965 жылы зейнеткерлікке шықты, бірақ 1968 жылы кеңейтілген «Сент-Луис Блюз» клубында ойнау үшін Ұлттық хоккей лигасына оралуға көндірілді. Кейіннен ол 1970 жылы «Торонто Мейпл Лифс» клубына, ал 1973 жылы «Бостон Бруинс» клубына ауыстырылды. Ол 1973–1974 жылдары «Квебек Нордикс» клубының жаттықтырушысы және бас менеджері болып, Әлемдік хоккей қауымдастығына қосылды. Одан кейін 1974–1975 жылдары «Эдмонтон Ойлерс» клубында қақпашы болып ойнады, осы командада кәсіби мансабын аяқтады. Планте НХЛ-де қақпашы маскасын ресми ойындарда тұрақты түрде киген алғашқы қақпашы болды. Ол басқа сарапшылардың көмегімен масканың көптеген түрлерін (соның ішінде бүгінгі маска мен шлемнің комбинациясының алғашқы нұсқасын) жасады және сынақтан өткізді. Планте команданың қорғаушыларын қолдап, шайбаны өзінің қақпасының алдынан шығып ойнаған алғашқы НХЛ қақпашысы болды және ол жиі командаластарына ойын барысында кеңес берді. Планте 1978 жылы Хоккей даңқы залына енгізілді, 1985 жылы «Канадианс» клубының «арман командасының» қақпашысы болып таңдалды және 1994 жылы Квебек спорт пантеонына енгізілді. «Монреаль Канадианс» клубы келесі жылы Плантенің 1-нөмірі бар жейдесін зейнеткерлікке шығарды. Планте барлық кездегі НХЛ қақпашылары арасында 437 жеңісімен жетінші орында тұр.

Ерте өмір

Планте Квебек провинциясының Мориси аймағындағы Нотр-Дам-ду-Мон-Кармель шаруашылығының жанында дүниеге келді. Ол Палма мен Ксавье Плантелердің 11 баласының ағасы болды. Отбасы Шоуниган-Фоллс қаласына көшті, онда әкесі жергілікті фабрикалардың бірінде жұмыс істеді. 1932 жылы Планте хоккей ойнай бастады, конькилерсіз, теннис добымен және әкесі ағаш түбірінен ойып жасаған қақпашы хоккей таяғымен. Ойын өнерi дамыған сайын, Жак 1936 жылы Рождествода алғашқы рет ресми қақпашы таяғын алды. Ол жаттықтырушыға әсер етіп, команданың бірінші қақпашысы болып қала берді. Екі жылдан кейін Планте бес түрлі командада ойнады – жергілікті фабрика командасы, сондай-ақ кішкентай, жасөспірімдер, жастар және ересектер лигасының командаларында. Әкесі басқа ойыншыларға жалақы төленгенін айтқаннан кейін Планте фабрика командасының жаттықтырушысынан жалақы талап етті, себебі олар компания қызметкерлері болған. Жаттықтырушы оны ұстап тұру және команданың танымалдығын сақтау үшін Плантеге әр ойынға 50 центтен төледі. Бітірген соң, ол Шоуниган фабрикасында кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасты. Бірнеше аптадан кейін Квебек «Цитадельс» клубы Плантеге олар үшін ойнағаны үшін аптасына 85 доллар ұсынды; ол келісіп, осымен кәсіби мансабы басталды.

Кіші лигалар

Жаков 1947 жылы Квебек «Цитадельдері» клубына қосылды. Квебек сапында ойнаған кезде Планте шайбаны қақпасының алдынан шығара ойнауды бастады, бұл оның команданың қорғанысы нашар ойнап жатқанын байқағанда дамыған тәсіл еді. Жанкүйерлер Плантетің дәстүрлі емес ойын стилін қызықты деп тапты, бірақ бұл оның басшыларын ашуландырды, олар қақпашының қақпасында тұрып, ойыншыларына шайбаны қайтарып алуға мүмкіндік беруі керек деп ойлады. Сол маусымда «Цитадельдер» «Монреаль Жуниор Канадиендерімен» лига финалында жеңіске жетті, ал Планте команданың ең құнды ойыншысы атанды. «Монреаль Канадиендерінің» бас менеджері Фрэнк Дж. Селке Плантеті командаға қосуға қызығушылық танытты. 1953 жылдың қаңтар айында Планте «Канадиендер» құрамасына шақырылды. Монреальде алғашқы ойынын бастаған қақпашы Билл Дурнан зейнеткерлікке шықты, ал олардың үздік қақпашысы Джерри Макнил жауы сынған еді. Планте хоккей ойнағанда әрқашан өзінің тукилерінің бірін киіп жүретін, ал Ирвинмен дауласып қалғаннан кейін Плантетің барлық тукилері Монреаль киім ауыстыратын бөлмесінен жоғалып кетті. Тіпті, оның сәттілік әкелетін затсызда да Монреаль осы серияны жеңіп, ақырында Стэнли кубогын жеңіп алды, ал Плантетің есімі Кубокқа алғаш рет жазылды. Селке Плантеті Америка хоккей лигасының «Буффало Бисонс» командасына тағайындады, сонда АҚШ-тағы жанкүйерлер оны жақсы тануы мүмкін болды. Планте бірден табысқа жетті; «Бисонс» клубының бас менеджері Фред Хант Монреальдің рекрутинг менеджері Кенни Риардонға «ол [Планте] Терри Саучуктың жақсы күндерінен бері ең үлкен тартымдылық» деді. 1954 жылдың көктемінде бала кезінде сынған сол қолын түзету үшін операция жасады. Ол қолын жоғарыдан келетін шайбаны ұстау үшін жеткілікті қозғалта алмады және денесінің қалған бөлігін пайдалану арқылы бұған өтемақы төледі. Операция сәтті аяқталды. 1954 жылдың 12 ақпанында Планте «Канадиендер» құрамасына шақырылды және өзін бастауыш қақпашы ретінде көрсетті – ол көп жылдар бойы кіші лигаға қайта оралмады. Планте 1954–1955 жылғы NHL маусымының басында «Канадиендер» клубының бірінші қақпашысы болды. 1955 жылдың 13 наурызында, маусымның аяқталуына төрт ойын қалғанда, мұздағы төбелес Монреальдің жетекші мергені Морис Ришардың маусымның қалған бөлігіне және плей-оффқа қатысуын тоқтатты. Төрт күннен кейін Монреальде ашулы көпшіліктің алдында ойнаған Планте содан кейінгі тәртіпсіздікке куә болды. Кейіннен «Канадиендер» финалда «Детройт Ред Уингс» клубына есе жіберді. 1955–1956 жылдар маусымында Планте «Канадиендер» клубының талассыз қақпашысы болды; Джерри МакНейл алдыңғы маусымда ойнаған жоқ және «Монреаль Роялз» командасына жіберілді. Чарли Ходж, өткен маусымда Плантетің қосалқы қақпашысы, «Сиэтл Американс» клубына, «Канадиендер» клубының ферма командасына жіберілді. Кейінірек сол маусымда Монреаль Стэнли кубогын жеңіп алды, бұл бес рет Stanley Cup чемпионы болатын алғашқы маусым болды. Өз кезегінде, Планте бес рет Vezina Trophy жүлдесін жеңіп алды. Келесі маусымда Планте бала кезінен ауған астма салдарынан созылмалы бронхит ауруына байланысты қараша айының көп бөлігін өткізіп жіберді. 1957–1958 жылғы NHL маусымында «Канадиендер» клубы Планте мен команданың басқа мүшелерінің жарақаттануына қарамастан, үшінші рет Stanley Кубогын жеңді. Плантетің астмасы нашарлап кетті. Ол маусымның соңына бірнеше апта қалғанда миының сілкінісінен зардап шекті және плей-оффтың үш ойынын өткізіп жіберді. Стенли кубогының алтыншы финалында Плантетің астмасы оны басы айналып, шоғырлануына қиындық тудырды; ойын соңында команда мүшесі Даг Харви серияның жеңімпазы атанғаннан кейін ол құлдырап кетті. «Канадиендер» 1958–1959 жылдар маусымының соңында Стэнли кубогын жеңіп алды.

Мақсатшы маскасы

1959-60 маусымда Планте тұрақты маусым ойындарында алғаш рет қақпашы маскасын киді. Планте 1956 жылдан бері жаттығуларда маскасын қолданып келгенмен, бұл синусит операциясынан кейін 13 ойынды өткізіп алғаннан соң басталды. Алайда, 1959 жылғы 1 қарашада «Нью-Йорк Рейнджерс» командасына қарсы өткен ойынның үшінші минутында Энди Батгейттің атып жіберген шайбасынан Планте мұрны сынды және ол тігістер салдыру үшін ауыстырылды. Оралғанда ол жаттығуларда қолданған, қолдан жасалған қақпашы маскасын киген еді. Блейк ашуланды, бірақ қолында басқа қақпашы жоқ еді, ал Планте маскасыз қақпаға оралмайтынын мәлімдеді. Блейк Плант жарасы жазылғаннан кейін масканы тастау шартымен келісті. Жеңіс тізбегі 18 ойынға созылды. 1960 жылғы 8 наурызда Детройтқа қарсы Блейктің өтінішімен Планте маска кимеді; «Канадиенс» 3:0 есебімен жеңілді, ал маска келесі күні қайта кигізілді. Сол жылы «Канадиенс» бес мәрте қатарынан Стэнли Кубокты жеңіп алды, бұл Планте үшін соңғысы болды. Кейіннен Планте өзінің және басқа қақпашылардың маскаларын жасады. Ол бет маскасын киген алғашқы НХЛ қақпашысы емес. «Монреаль Марунс» клубының Клинт Бенедикт 1930 жылы сынған мұрнын қорғау үшін шикі былғарыдан жасалған маска киген, бірақ Планте масканы күнделікті қажетті жабдық ретінде енгізді, және қазір ол қақпашылар үшін міндетті болып табылады.

Нью-Йоркке сауда және алғашқы зейнеткерлік

1960–61 жылғы НХЛ маусымында сол тізесінде қатты ауыру себебінен Планте кіші лигадағы «Монреаль Роялз» клубына жіберілді. Оның тізесінен жарылған шеміршек табылды, ал 1961 жылдың жазында тізесі хирургиялық жолмен жазылды. Келесі маусымда Планте «Харт Мемориал Трофиін» жеңген төртінші қақпашы болды, сондай-ақ «Везина Трофиін» алтыншы рет жеңіп алды. 1962–63 жылғы маусым Планте үшін қиын болды. Оның астмасы нашарлап, маусымның басындағы көптеген ойындарды өткізіп алды. Кейін оның шағымы өндіріс ақауы салдарынан расталды. 1963 жылдың көктемінде «Канадиенс» үшінші рет плей-оффтың бірінші турында жеңіліске ұшырады, осыдан кейін жанкүйерлер мен БАҚ тарапынан өзгерістерді талап ету күшейді. Планте «Рейнджерс» сапында толық бір маусым және екінші маусымның бір бөлігін өткізді. Ол 1965 жылы «Рейнджерс» клубының АХЛ филиалы «Балтимор Клиперс» үшін ойнап жүргенде карьерасын аяқтады. Ол кезде оның әйелі ауырғандықтан, оң тізесіне де операция жасатуға тура келді. Қызметтен шыққаннан кейін Планте «Молсон» компаниясында сату өкілі болып жұмыс істеді, бірақ НХЛ-дегі қызметін жалғастырды. 1965 жылы Скотти Боуман Планттен «Монреальдің жас канадтықтары» үшін Советтік Ұлттық құрамасына қарсы ойынға қатысуын сұрады. Елінің намысын қорғауға мүмкіндік алған Планте келісті және «Рейнджерс» (оның құқықтарына ие болған) мен «Молсоннан» рұқсат алғаннан кейін жаттығуларын бастады. «Канадиенс» 2:1 есебімен жеңіске жетті, ал Планте ойынның үздік ойыншысы деп танылды.

Кәсіби хоккейге оралу

1967–68 жылғы НХЛ маусымының басында Планте бұрынғы командаласы Берт Олмстедтен көмек сұрап қоңырау алды, ол «Окленд Силс» командасын жаттықтыруға көмектесуді сұрады. Планте көбінесе өзінің үлгісімен жаттықтырды, үш апталық жаттығу лагерінен кейін Монреальға оралды. Планте сондай-ақ «Силс» командасымен көрсету ойынында да өнер көрсетті. Планте қайтадан хоккейге оралуға ниетті екендігі туралы әңгімелер тарады. 1968 жылдың маусымында Планте «Сент-Луис Блюз» клубының ішкі таңдауында таңдалып, 1968–69 жылғы маусымға 35 000 долларға келісімшартқа отырды. «Блюз» командасымен алғашқы маусымында Планте қақпашы міндетін Гленн Холлмен бөлісті. Сол маусымда ол жетінші рет Везина Трофесін жеңіп алып, Билл Дурнанның рекордын жаңартты. Бұл ойын оның «Блюз» үшін соңғы ойыны болды, сондықтан ол 1970 жылдың жазында «Торонто Мейпл Лифс» клубына ауыстырылды. «Мейпл Лифс» командасымен алғашқы маусымында Планте НХЛ-де ең төмен гол өткізген қақпашылар тізімінде көш бастады. Сол маусымда ол 9 ойынды қатарынан жеңіп, «Лифс» клубының рекордын теңестірді. Маусым соңында ол НХЛ-дің екінші жұлдыздар командасына, жетінші рет енді. 1972–73 жылғы маусымның соңында Планте «Бостон Брюинс» клубына ауыстырылды. Сегіз рет ойында екі рет құрғақ ойын көрсеткенімен, Планте плей-оффта қиындыққа тап болды, екі ойында 10 гол өткізгеннен кейін, ол бастапқы қақпашы ретінде ауыстырылды. 1973 жылы Планте 1 миллион долларлық 10 жылдық келісімшартқа қол қойып, Дүниежүзілік хоккей лигасының «Квебек Нордикс» командасының жаттықтырушысы және бас менеджері болды. Ол өзінің және команданың өнеріне қанағаттанбады, сондықтан 1973–74 жылдар маусымының соңында отставкаға кетті. Тағы бір рет зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Планте 1974–75 жылғы маусымда WHA-ның «Эдмонтон Ойлерс» командасы үшін 31 ойын өткізді. Ол алғашқы зейнеткерлік кезінде 1960 жылдары Квебек жастар лигасының ойындарын Дэни Галливанмен бірге «Канаданың хоккей түнінде» түсіндіріп, комментатор болып жұмыс істеді. Канада радиосы, Канада радио хабар тарату корпорациясының француз тіліндегі бөлімі, Плантеді 1972 жылғы Кеңес Одағының ұлттық құрамасы мен НХЛ-дің кәсіби ойыншыларынан құралған Канада құрамасы арасындағы саммит сериясының теледидар трансляциясында сарапшы ретінде шақырды. Планте Канада құрамасының басымдығына сенген көптеген Солтүстік Америка сарапшыларының арасындағы санаулылардың бірі болды. Планте хоккей туралы да көп жазды. Ол мансабының басында хоккей туралы мақалалар жазып, «La Voix de Shawinigan», «Le Samedi» және «Sport Magazine» басылымдарында жариялады. «Квебек Нордикс» командасының жаттықтырушысы болған кезінде жергілікті газетке колонка жазып, жергілікті журналистермен арақатынасын нашарлатты. Оның ең маңызды еңбегі «Голкіперлік туралы» кітабы 1972 жылы ағылшын тілінде, ал француз тіліндегі нұсқасы («Devant le filet») 1973 жылы жарық көрді. Кітабында Планте қақпашыны дамыту бағдарламасын, жаттығулар, жабдық таңдау, ойын стилі және ойын күніне дайындық туралы кеңінен тоқталды. Ол жас және тәжірибелі қақпашыларды баптаудың ең жақсы әдістері туралы да кеңес берді. Оның кітабы жаттықтырушылар мен ойыншылар арасында танымал болды және алғаш жарық көргеннен кейін 25 жыл өткен соң 1997 жылы француз және ағылшын тілдерінде қайта басылды. 1967 жылдан бастап Планте жас ойыншыларға арналған жазғы хоккей мектебінің нұсқаушыларының бірі болды. Оның ұстаздық беделі кеңінен тарады, ол 1972 жылы Швеция хоккей федерациясының шақыруымен Швецияға барып, елдің үздік қақпашыларына және олардың жаттықтырушыларына сабақ берді. Бірінші және екінші зейнеткерліктері кезінде Планте бірнеше НХЛ командаларына, соның ішінде «Окленд Силс», «Филадельфия Флайерс», «Монреаль Канадиенс» және «Сент-Луис Блюз» командаларына кеңес берді. Ол екінші әйелі Реймонд Удрисардпен бірге Швейцарияға көшіп барды, бірақ Солтүстік Америка хоккей сахнасында сарапшы, кеңесші және қақпашы жаттықтырушы ретінде белсенді болды. 1978 жылы Хоккей даңқы залына енгізілді. 1985 жылдың күзінде Плантеге қатерлі асқазан ісігі диагнозы қойылды. 1986 жылдың ақпанында Женева ауруханасында қайтыс болды және Швейцарияның Сиерре қаласында жерленді. Оның табыны шіркеуден шығарылғанда, Квебектен келген жас хоккейшілер командасы ұстап тұрған хоккей таяқтарынан жасалған арканың астынан өтті. Сонымен қатар, ол қарсы шабуылда қорғаушыларына не болып жатқанын хабарлау үшін қолын көтеруді алғашқылардың бірінен бастады. Планте 1978 жылы Хоккей даңқы залына, ал 1994 жылы Квебек спорт пантеонына енгізілді. «Жак Планте еске алу кубогы» Квебек аймақтық жастар хоккей лигасының үздік қақпашысына берілетін сыйлық ретінде құрылды. Планте өскен және алғашқы ұйымдастырылған ойындарын өткізген Шауиниган қаласындағы бұрынғы арена «Арена Жак Планте» деп аталды. Оның жарақаты және одан кейін маска киюі Канаданың «Мұра минуты» сериясының бір бөлігінде көрсетілді.

Негізгі маусым және плей-офф

Тұрақты маусым | Плей-офф маусымы Команда Лигасы Ойын саны Жеңіс Жеңіліс Тең Ойнаған минут Қабылдаған голдар Сақталған голдар Голдардың орташа саны Пайыздық көрсеткіш Ойын саны Жеңіс Жеңіліс Ойнаған минут Қабылдаған голдар Сақталған голдар Голдардың орташа саны Пайыздық көрсеткіш 1947–48 Монреаль Роялс QSHL 2 0 0 2 120 5 0 2.50 — — — — — — — — — 1947–48 Квебек Ситадель QSHL 31 18 11 1 1840 87 2 2.84 — 9 4 5 545 28 2 3.08 — 1948–49 Квебек Ситадель QSHL 64 42 12 10 3840 119 7 1.86 — 13 7 6 790 43 0 3.27 — 1949–50 Монреаль Роялс QSHL 58 27 22 9 3480 180 0 3.10 — 6 2 4 360 20 0 3.00 — 1950–51 Монреаль Роялс QSHL 60 28 29 3 3670 201 4 3.29 — 7 2 5 420 26 1 3.71 — 1951–52 Монреаль Роялс QSHL 60 30 24 6 3560 201 4 3.39 — 7 3 4 420 21 1 3.00 — 1952–53 Монреаль Роялс QSHL 29 20 8 1 1760 61 4 2.08 — — — — — — — — — 1952–53 Монреаль Канадиенс NHL 3 2 0 1 180 4 0 1.33 — 4 3 1 240 7 1 1.75 — 1952–53 Баффало Байсонс AHL 33 13 19 1 2000 114 2 3.42 — — — — — — — — — 1953–54 Баффало Байсонс AHL 55 32 17 6 3370 148 3 2.64 — — — — — — — — — 1953–54 Монреаль Канадиенс NHL 17 7 5 5 1020 27 5 1.59 — 8 5 3 480 15 2 1.88 — 1954–55 Монреаль Канадиенс NHL 52 33 12 7 3079 109 5 2.12 — 12 6 3 640 29 0 2.72 .914 1955–56 Монреаль Канадиенс NHL 64 42 12 10 3840 119 7 1.86 .930 10 8 2 600 18 2 1.80 .923 1956–57 Монреаль Канадиенс NHL 61 31 18 12 3658 122 9 2.00 .920 10 8 2 614 17 1 1.66 936 1957–58 Монреаль Канадиенс NHL 57 34 14 8 3386 119 9 2.11 .924 10 8 2 618 20 1 1.94 .936 1958–59 Монреаль Канадиенс NHL 67 38 16 13 4000 144 9 2.16 .925 11 8 3 669 26 0 2.33 .908 1959–60 Монреаль Канадиенс NHL 69 40 17 12 4140 175 3 2.54 .915 8 8 0 489 11 3 1.35 .950 1960–61 Монреаль Роялс EPHL 8 3 4 1 480 24 0 3.00 — — — — — — — — — 1960–61 Монреаль Канадиенс NHL 40 23 11 6 2400 112 2 2.80 .904 6 2 4 412 16 0 2.33 .910 1961–62 Монреаль Канадиенс NHL 70 42 14 14 4200 166 4 2.37 .923 6 2 4 360 19 0 3.17 .904 1962–63 Монреаль Канадиенс NHL 56 22 14 19 3320 138 5 2.49 .912 5 1 4 300 14 0 2.80 .899 1963–64 Нью-Йорк Рейнджерс NHL 65 22 36 7 3898 220 3 3.39 .910 — — — — — — — — — 1964–65 Нью-Йорк Рейнджерс NHL 33 10 17 5 1938 109 2 3.37 .902 — — — — — — — — — 1964–65 Балтимор Клипперс AHL 17 6 9 1 1018 51 1 3.01 — 5 2 3 315 14 1 2.67 — 1968–69 Сент-Луис Блюз NHL 37 18 12 6 2138 70 5 1.96 .940 10 8 2 589 14 3 1.43 .950 1969–70 Сент-Луис Блюз NHL 32 18 9 5 1838 67 5 2.19 .918 6 4 1 323 8 1 1.49 .936 1970–71 Торонто Мейпл Лифс NHL 40 24 11 4 2323 73 4 1.89 .944 3 0 2 133 7 0 3.16 .901 1971–72 Торонто Мейпл Лифс NHL 34 16 13 5 1962 86 2 2.63 .917 1 0 1 60 5 0 5.00 .828 1972–73 Торонто Мейпл Лифс NHL 32 8 14 6 1713 87 1 3.05 .907 — — — — — — — — — 1972–73 Бостон Брюинс NHL 8 7 1 0 480 16 2 2.00 .927 2 0 2 120 10 0 5.00 .841 1974–75 Эдмонтон Ойлерс WHA 31 15 14 1 1592 88 1 3.32 .890 — — — — — — — — — WHA жалпы сомасы 31 15 14 1 1592 88 1 3.32 .890 — — — — — — — — — NHL жалпы сомасы 837 437 246 145 49,514 1,960 82 2.38 — 112 71 36 6,646 235 14 2.12 —