Кіріспе

Джозеф Луис Барроу (13 мамыр 1914 - 12 сәуір 1981) – 1934 жылдан 1951 жылға дейін кәсіпқой боксшы ретінде сынға түскен американдық боксшы. "Қара бомбалаушы" деген лақап атымен танылған Луис, барлық уақыттағы ең ұлы және ықпалды боксшылардың бірі саналады. Ол 1937 жылдан 1949 жылға дейін ауыр салмақтағы әлем чемпионы атанды. Ол барлық салмақ санатында рекордтық көрсеткіш – 25 титул қорғауды қатарынан жеңіп алды. Луис бокс тарихындағы ең ұзақ мерзімге чемпион атанған боксшы. Луистің мәдени әсері рингтен тыс жерде де зор болды. Ол Америка Құрама Штаттарында ұлттық батыр мәртебесіне ие болған алғашқы афроамерикалық болып есептеледі, сонымен қатар 1938 жылы неміс боксшысы Макс Шмелингпен өткен тарихи кездесуі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде нацистік идеологияға қарсы күреске үлкен үлес қосты. 1952 жылы ол PGA турниріне спонсорлық шарт бойынша қатысып, Америкадағы гольф спортындағы нәсілдік дискриминацияны жоюға көмектесті.

Ерте өмір

1914 жылы 13 мамырда Алабама штатының Chambers County ауданында, Bell Chapel Road көшесіндегі шағын үйde дүниеге келген Луис, 50 мемлекеттік тас жолынан шамамен 2 километр, ал Лафайеттен 10 километрдей қашықтықта орналасқан. Ол Манро Барроу мен Лилли (Риз) Барроудың сегіз баласының жетіншісі болды. Туғандағы салмағы белгісіз. Луис алты жасқа дейін сөйлеу қиындықтарына тап болды және өте аз сөйледі. 1916 жылы Манро Барроу психиатриялық емханаға жатқызылды, сол себепті Джо әкесі туралы көп білмеді. 1920 жылдары Луистің анасы жергілікті құрылыс шебері Пэт Брукске үйленді, олар Манро Барроу емханада қайтыс болғанын естіді (бірақ шындығында Манро Барроу 1938 жылға дейін өмір сүрді және ұлының атырғанын білмеді). 1926 жылы Ку-клукс-клан мүшелерінен қорқып, Луис отбасы Мичиган штатының Детройт қаласына көшіп келді, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Ұлы көші-қонның бір бөлігі болды. Джоның ағасы Ford Motor Company компаниясында жұмыс істеді (кейін Джо да River Rouge зауытында қысқа мерзімге жұмыс істеді). Луис Бронсон кәсіптік училищесінде ағаштан жиһаз жасауды оқыды. Ол бокс амбицияларын анасынан жасыру үшін боксшылық қолғаптарын скрипка қорабында жасырған деген әңгіме бар. Бірақ қолға жарақат алғандықтан Луис "Алтын қолғап" чемпионы атануы үшін Нью-Йорк/Чикаго чемпиондары арасындағы қалалық жарыстан қалыс қалды. 1934 жылдың сәуірінде Чикагодағы өнерін жалғастырып, Миссури штатының Сент-Луис қаласындағы ААУ ұлттық турнирінде жеңіл салмақтағы АҚШ әуесқойлар чемпионы атанды.

Луис Шмелингке қарсы

Осы уақытқа дейін Луи ауыр салмақтағы бірінші үміткер болып саналды және Associated Press 1935 жылғы "Жылдың спортшысы" сыйлығын жеңіп алды. 1936 жылғы маусымда Макс Шмелингке қарсы, болашақта титул үшін күресуге дейінгі соңғы айқас ретінде жекпе-жек жоспарланды. Бұрынғы ауыр салмақтағы әлем чемпионы Шмелинг, Луидің оңай жеңген Макс Бэрден нокаутқа ұшыраған болатын, Луиге қауіп төндірмеді, ол кезде оның кәсіби рекорды 27–0 болатын. Белгілі әртіс Эд Салливан Луидің спортқа деген қызығушылығын оның әйелі Марваға нұсқаулық кітап сыйлап оятты. Луи матчқа дайындықтан гөрі гольф алаңында көп уақыт өткізді. Керісінше, Шмелинг жекпе-жекке мұқият дайындалды. Ол Луидің стилін жақсы зерттеді және оның әлсіз тұсын тапқанын сенді. Луидің жапсырғаннан кейін сол қолын түсіру әдетін пайдаланып, Шмелинг Луиге оның алғашқы кәсіби жеңілісін сыйлады, оны 1936 жылғы 19 маусымда Янки стадионында 12-раундта нокаутқа жіберді. Бұл оқиға екеуінің әлемдегі ең танымал спорттық жарыстардың біріндегі тарихи реваншына жол ашты.

Әлем чемпионаты

Луиді жеңгеннен кейін Шмелинг Джеймс Брэддокқа қарсы титул үшін күресуге үміттенеді, ол күтпегендей былтыр маусымда Макс Бэрді ауыр салмақтағы титул үшін жеңген еді. Мэдисон Сквер Гарден (MSG) Брэддокпен титул қорғауға келісімшарт жасасқан және Брэддок – Шмелинг титулды жекпе-жегін де ұйымдастыруға тырысты. Бірақ Джейкобс пен Брэддоктың менеджері Джо Гулд бірнеше ай бойы Брэддок пен Луистің кездесуін жоспарлап келген. Шмелингтің жеңісі Гулдқа зор мүмкіндік берді. Егер ол Луидің орнына Шмелингке титул мүмкіндігін ұсынса, нацистік билік Луиге титул үшін күресуге рұқсат бермеуі мүмкін еді. Нью-Йорк штатының Атлетикалық комиссиясы MSG мен Шмелингке құрмет көрсету үшін жекпе-жекті мақұлдамайтынын ескерген Джейкобс жекпе-жекті Чикаго қаласында өткізуге шешім қабылдады. Сондай-ақ Джейкобс Брэддок – Луи жекпе-жегін тоқтатуға бағытталған MSG-нің талап арызын қорғады. Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласындағы федералды сот Брэддоктың титулын қорғау бойынша келісімшарт міндеттемесі өзара шарттардың болмауына байланысты күшін жойды деп шешті.

Бастапқы құқық қорғау

Чемпион атанғанына қарамастан, Луис бұрынғы Шмелингке қарсы жеңілісінің ойынан шыға алмады. Атағын алғаннан кейін көп ұзамай ол: «Мен Макс Шмелингті жеңбейінше, маған чемпион дегіңіз келмейді» деген сөзді айтқан. Шмелинг «Тонипанди террори» атанған Британ империясының чемпионы Томми Фаррмен жұдырықтасуды ұйымдастыруға тырысқанда, Якобс одан озысып, Фаррға Луиспен жұдырықтасу үшін 60 000 доллар кепілдік берді. Фарр мұндай ұсыныстан бас тарта алмады. 1937 жылдың 30 тамызында, төрт күнге созылған жаңбырдан кейін, Луис пен Фарр Нью-Йорктің «Янки» стадионында шамамен 32 000 көрерменнің алдында қолғаптарын кездестірді. Луис өміріндегі ең қиын жұдырықтардың біріне қатысты. Бұл кездесу тым тартысты болды және 15 раундқа дейін созылды, Луис Фаррды есеңдетуге мүкіндік таппады. Төреші Артур Донован тіпті жекпе-жек аяқталғаннан кейін Фаррдың қолын қысып, құттықтағандай болды. Дегенмен, ұпайлар жарияланғаннан кейін Луис дау тудырған бірауыз шешіммен жеңіске жетті. «Time» журналы оқиғаны былай сипаттады: «Төрешілердің дауыстарын жинағаннан кейін Артур Донован Луистің ұпаймен жеңгенін жариялады. 50 000 көрермен жиналған көпшілік Фаррдың нокаутқа түспегеніне, тіпті жерге құлаған жоқ екеніне таңданып, шешімге наразылық білдірді». Көпшілік Артур Донован ағаның Фаррдың жеңіс қолғабын көтергенін ойлады. Жеті жыл өткен соң, жекпе-жектің жарияланған есебінде Донован осы шатасуға себеп болған «қателік» туралы айтты. Ол былай деп жазды: «Томми Луистің қолын шайқап, өз бұрышына қайтып келе жатқанда, мен оның соңынан еріп, қолғабын ұстадым. «Томми, керемет өнер көрсеттің!» – дедім, сосын қолын қызыл көмірдей түсірдім! Ол қолын көтере бастады. Ол менің оған жекпе-жек пен әлем чемпионатын сыйлағанымды ойлады! Мен дереу бас шайқап, айқайлап қашып кеттім. «Жоқ! Жоқ! Жоқ!» – дедім, мен оның үмітін бірнеше секундқа көтеріп, кейін оны құлатқанымды түсіндім. Бұл менің сезімімнің соңғы рет жеңіске жетуі! Нәтиже жарияланғанда қатты наразылық болды, бірақ, мен айтқандай, бәрі эмоцияға байланысты еді. Мен Томмиге екі раунд бердім, бірі тең болды, ал оның жеңген екі раунды да қиын болды». Луис жекпе-жек аяқталғаннан кейін радиода сөйлеген сөзінде екі рет жарақат алғанын мойындады. Шмелингпен қайта кездесуге дайындық барысында Луис Натан Манн мен Гарри Томасқа қарсы жұдырықтар өткізді.

Людовик ІІ Шмелингке қарсы

Луи мен Шмелинг арасындағы реванш бокс тарихындағы ең әйгілі жекпе-жектердің бірі болып табылады және 20 ғасырдың маңызды спорттық оқиғаларының бірі ретінде есте қалады. Кейінірек Луи: "Мен Шмелингті жақсылап жеңуім керек екенін білдім. Менің жеке себептерім болды және бүкіл ел маған үміт артып отырды" деп мойындады. 1938 жылдың маусымында Шмелинг реванш үшін Нью-Йоркке келгенде, ол наци партиясының үгітшісімен бірге келді. Ол Шмелингтің қара нәсілді адам жеңе алмайтынын және Шмелинг жеңсе, оның жүлде ақшасы Германияда танктер құруға жұмсалатынын мәлімдеді. Жекпе-жекке дейін күндер бұрын Шмелингтің қонақ үйі нацистерге қарсы наразылық білдіргендердің пикеттеріне ұшырады. ), радио комментаторлары жекпе-жекті ағылшын, неміс, испан және португал тілдерінде тікелей эфирде баяндады. Жекпе-жек алдында Шмелингтің салмағы 193 фунт, ал Луидің салмағы 198¾ фунт болды. Бұл жекпе-жек тарихтағы ең маңызды спорттық оқиғалардың бірі саналады. Бұл көптеген ақ американдықтардың ақ қарсыласына қарсы қара нәсілді спортшыны ашық қолдаған алғашқы жағдайы болды.

"Айдың бамбасы" клубы

1939 жылдың қаңтарынан 1941 жылдың мамырына дейінгі 29 айда Луи өзінің титулын он үш рет қорғады, бұл ешбір ауыр салмақ чемпионына бұрыннан бері кездеспеген жиілік. Оның титулды қорғауының қарқыны және оның көзді жарқырататын жеңістері Луидің осы кезеңдегі қарсыластарына «Айдың бамдары клубы» деген ұжымдық лақап атты сыйлады. 1941 жылдың 31 қаңтарында Мэдисон Сквер Гарденде Луиге шамамен бес раунд бойы қарсылық көрсеткен Кларенс "Кызыл" Берман денеге түскен бірнеше соққыдан кейін жеңілді. Бадди Бэр (бұрынғы чемпион Макстың інісі), 1941 жылдың 23 мамырында Вашингтондағы жекпе-жектің басында Луиден басымдық алып тұрғанда, Луидің күшті шабуылымен, алтыншы раундтың қоңырауымен аяқталды. Төреші Артур Донован Баердің менеджерінің уақытты тоқтатуына байланысты Баерді жетінші раундтың басында дисквалификациялады.

Луис Коннға қарсы

Луидің жеңіл қарсыластармен болған жекпе-жектері Билли Коннмен болған кездесумен аяқталды, ол жеңіл ауыр салмақтағы чемпион және өте қадірлі үміткер болатын. Жекпе-жекшілер 1941 жылдың 18 маусымында Нью-Йорктегі Поло Граундс стадионында 54 487 жанкүйердің алдында кездесті. Бұл жекпе-жек барлық уақыттағы ауыр салмақтағы ең ұлы жекпе-жектердің бірі болып есептеледі. Кон Луиге қарсы жекпе-жекке салмақ қоспайтынын, керісінше "соққылап қашу" стратегиясын қолданатынын айтты. Бұған Луидің әйгілі жауабы: "Ол қашуға болады, бірақ жасырына алмайды" болды. Дегенмен, Луи Коннның қаупін дұрыс бағаламаған еді. Жо Луис өзінің өмірбаянында былай деді:

"Мен сол жекпе-жекке баруда қателік жасадым. Коннның кішкентай екенін білдім және газеттерде кішкентай жігітті ұрып-соққанымды жазғым келмеді. Сондықтан жекпе-жекке бір күн бұрын тер шығару үшін жаттығу жасадым және салмағым 90 килограмнан аспау үшін мүмкіндігінше аз су іштім. Шаппи қатты ашуланды. Бірақ Конн өте тапқыр жекпе-жекші еді, ол маса сияқты, шағып, жылдам қозғалды. Конн реваншқа дайын болған кезде, Жапония Перл-Харборға шабуыл жасады."

Екінші дүниежүзілік соғыс

Луис 1942 жылдың 9 қаңтарында бұрынғы қарсыласы Бадди Бэрмен Әскери-теңіз күштеріне көмек қоры үшін қайырымдылық жекпе-жегі өткізіп, қорға 47 000 доллар жинады. Жаңалықтар кинохроникасы оның әскери қызметке шақырылуын тіркеді, соның ішінде әскери тілшінің: «Сенің мамандығың қандай?» деген сұрағына Луис: «Жап-жаптармен соғысу!» деп жауап берді. 1942 жылдың 27 наурызындағы тағы бір қайырымдылық жекпе-жегі (басқа бұрынғы қарсыласы Эб Саймонға қарсы) 36 146 доллар тапты. Соғыстан кейін IRS бұл мәселені зерттеді. Базалық жаттығу үшін Луис Канзас штатының Форт-Райлиде орналасқан жекеленген кавалерия бөліміне жіберілді. Бұл ұсынысты оның досы және адвокаты Труман Гибсон жасады, ол Луистің ат спортына деген құмарлығын білген. Гибсон бұрын Соғыс департаментінің азаматтық кеңесшісі болған, ол қара терілі сарбаздарға қатысты зорлық-зомбылық туралы шағымдарды тергеумен айналысқан. Сәйкесінше, Луис өзімен байланысқан қара терілі сарбаздарға көмектесу үшін осы жеке байланысын пайдаланды. Бір эпизодта Луис Форт-Райлидегі қара рекруттер тобының офицерлік кандидаттар мектебіне (ОКМ) түсуіне көмектесу үшін Гибсонмен байланысқа шықты, олардың өтініштері түсініксіз себептермен бірнеше айға кешіктірілген. Луис көмектескен ОКМ өтініштерінің арасында жас UCLA спортшысы Джеки Робинсон болды, кейін бейсболдағы нәсілдік кедергіні бұзған. Осы оқиға екеуінің арасында достық қарым-қатынас тудырды. Луистің әскердегі рухты көтеруге әлеуеті бар екенін түсінген армия оны жауынгерлік қызметке жібермей, Арнайы қызметтер бөліміне орналастырды. Саяхаттарынан басқа, Луис афроамерикалық еркектерді қарулы күштерге қатысуға шақыратын медиа кампаниясының орталық тұлғасы болды, әскерилердегі нәсілдік бөлінуге қарамастан. Ол нәсілдік бөлінуге ұшыраған АҚШ армиясына кіру туралы шешімін сұрағанда: «Америкада көптеген кемшіліктер бар, бірақ Гитлер оларды түзетпейді» деді. 1943 жылы Луис Майкл Куртицтің режиссерлік еткен «This Is the Army» соғыс уақытындағы Голливуд мюзиклінде өнер көрсетті. Ол «Харлемдегі әдемі киінген адам» атты музыкалық номерде өзін-өзі бейнеледі, ол афроамерикалық сарбаздардың маңыздылығын атап көрсетті және олардың қатарына қосылуын ынталандырды. Луистің танымал болуы тек афроамерикалықтарға ғана бағытталған жоқ. Ол 1942 жылғы әскери қызметке шақыру кезінде айтқан сөздерін қайталап: «Біз жеңеміз, өйткені біз Құдайдың жағындамыз» деді. Кампанияның жарнамасы Луистің елде кеңінен танылуына әкелді, тіпті спорт әлемінен тыс жерлерде де. Басқа бір жағдайда Луис командирге қазіргі лейтенант Джеки Робинсонға қарсы айыптауды жоюға ықпал етті, ол оңтүстік автобусында орын ауыстыру туралы талапқа наразылық білдірген және Робинсонды «негр» деп атаған капитанға қарсылық көрсеткен. 1945 жылдың 9 сәуірінде Луис техникалық сержант шеніне көтерілді. Сол жылдың 23 қыркүйегінде ол «жалпы моральға өлшеусіз үлес қосқаны үшін» «Ерлік орденімен» марапатталды (әскерилерге сирек берілетін әскери награда).

Кейінгі мансабы мен зейнеткерлік демалысы

Луи соғыс қызметінен кейін үлкен қарызға батты. Салық төлемі әлі нақты белгіленбегенімен, 100 000 доллардан асып кететіні болжанып тұрды.

Луиге бокспен айналысуды қайта бастауға қаржылық қысым жасалғанына қарамастан, Билли Коннмен ұзақ күткен реваншы 1946 жылдың жазына, ауа райы үлкен көрермендерге мүмкіндік беретін кезде кейінге шегерілді. 19 маусымда "Янки" стадионында көңіл көншітпейтін 40 мың адам реванш көрді. 1949 жылдың тамызында Кэб Каллоуэй "рингтің патшасы" деп аталатын Джо Луиске арнап "Ол Джо Луис" әнімен құрмет көрсетті.

Қайта оралу

Луи зейнетке шыққан кезде, IRS оның бұрынғы салық декларацияларын тексеруді аяқтамаған еді, оларды әрқашан Майк Джейкобстың жеке бухгалтері жүргізіп келген. 1950 жылдың мамыр айында IRS Луистің өткендегі есептерін толық аудиттен өткізіп, қызыл сызықтар мен айыппұлдармен бірге ол үкіметке 500 000 доллардан астам қарыз екенін жариялады. Луистің командасы IRS-пен келісім жасады, оған сәйкес Луи зейнеттен қайта оралып, оның барлық таза табысы IRS-ке жіберіледі. 1949 жылдың маусымында Уолкотты ұтып, ауыр салмақтағы бос титулды иеленген Эззард Чарльзбен жекпе-жек 1950 жылдың 27 қыркүйегіне белгіленді. Ол кезде Луи 36 жаста болды және екі жылдан бері жарыс боксынан алыс тұрды. 218 фунт салмақтағы Луи әлі де күшті болғанмен, оның рефлекстері жоғалған еді, ал Чарльз оны үнемі алдын ала басып озады. Жекпе-жектің соңында Луидің екі көзінің үсті де кесілді, олардың біреуі ісіктен жабылып қалды. Луи күресуді жалғастыруға мәжбүр болды. Бірнеше клуб деңгейіндегі қарсыластармен кездесіп, EBU ауыр салмақ чемпионы Ли Саволдты нокаутпен жеңгеннен кейін, Халықаралық бокс клубы Луиге 1951 жылдың 26 қазанында жеңіліске ұшырамаған ауыр салмақ үміткері Рокки Марчианомен кездесу үшін 300 000 доллар кепілдік берді. Марчианоның өзі бұл жекпе-жекке қатысуға құштар болмағанмен, Луидің жағдайын түсінді: «Бұл мен жекпе-жек өткізгім келетін соңғы адам». Марчианоның соққы күшін өз көзімен көргендер Луидің бас тартуы салдарынан ауыр жарақат алуы мүмкін деп қорқып, алаңдады. SportsCentury деректі фильмінде Ферди Пачеко Луидің Марчианомен жекпе-жегі туралы көзіне жас алып айтты: «Ол [Луи] тек жеңіліп қана қоймайды. Ол қатыгез, аяусыз соққы алады. Елдің назарында, егер біреу болса, Американың батыры Жо Луи ұрып-сапаланады». Луи сегізінші раундта Марчианоның сол жақ соққысынан құлап, отыз секундтан кейін арқандардан сығылып, рингтен шығып кетті. Жекпе-жекten кейін киім ауыстыратын бөлмеде Луидің армиядағы серігі, Sugar Ray Robinson жылап отырды. Марчиано Луисті жұбатуға тырысып: «Кешір, Жо», деді. Луи отбасына өте жомарт болды, ата-анасы мен бауырларына үй, көлік және білім беруге қаржы жұмсады. Ол көптеген бизнеске инвестиция салды, бірақ олардың барлығы ақырында сәтсіздікке ұшырады. Ол үкіметке де жомарттықпен көмектесті, отбасысы алған әлеуметтік жәрдемақыны Детройт қаласына қайтарып берді. 1953 жылы Луидің анасы қайтыс болғаннан кейін, IRS оның өсиеті бойынша Луиге берілген 667 долларды иеленді. Луи өмірінің соңғы жылдарында да танымал болды. Оның достарына бұрынғы қарсыласы Макс Шмелинг кірді, ол Луиге зейнеткерлік кезінде қаржылық көмек көрсетті, сондай-ақ үкімет Луиге жасаған қатыгездікке ашуланған мафиози Фрэнк Лукас, бірде оған қарсы ұсталған 50 000 доллар салықты төледі. Бұл төлемдермен қатар, 1960 жылдардың басында IRS Луидің ағымдағы табысына негізделген сомаға салықтарды шектеу туралы келісімге келді.

Кәсіби күрес мансабы

Қаржылық жағдайын жақсарту мақсатында Джо Луис 1954 жылы кәсіби күреспен айналысты. Оның алғашқы ресми жекпе-жегі 1954 жылғы 6 тамызда Боби Нельсонды жеңумен аяқталды. 1956 жылы Луис промоутер Рей Фабиани ұйымдастырған қысқа мерзімді күрес турнесіне қатысты. 1956 жылғы 31 мамырда Каубой Рокки Лимен болған жекпе-жектен кейін бұл турне тоқтатылды, Луистің қабырғалары сынды және ол күрес лицензиясынан айырылды. Ол соңғы рет 1973 жылы күресті, бірақ кейін төреші болып жұмыс істеді. Бастапқыда Американың PGA Луисті турнирге қатысуға рұқсат беруге кедергі келтірді, себебі сол кезде PGA мүшелігі тек ақ американдықтарға ғана шектелген ереже болды. Луистің жоғары беделі PGA-ны осы ережені алып тастауға итермеледі, алайда Американың PGA конституциясындағы "тек кавказдықтар" деген тармақ 1961 жылғы қарашаға дейін ресми түрде өзгертілмеді. Дегенмен, бұл өзгеріс Кальвин Пити сияқты афроамерикандық кәсіби гольфшілердің бірінші буынына жол ашты. Луис өзі де Билл Спиллер, Тед Родс, Говард Уилер, Джеймс Блэк, Клайд Мартин және Чарли Сиффорд сияқты ерте қара гольфшілердің мансабын қаржылық тұрғыдан қолдады. 2009 жылы Американың PGA Тед Родс, Джон Шиппен және Билл Спиллерге, кәсіби мансабында PGA мүшесі болу мүмкіндігінен айырылғандарға, қайтыс болғаннан кейін мүшелік берді. PGA сондай-ақ Луиске құрметті мүшелік тағайындады.

Жеке өмір

"Мен қолыма келгеннің бәрін істедім". Джо Луис (Филип Роттың цитаты)

Луидің әйелі Марва Троттерден екі баласы болды (1943 жылы туған қызы Жакилин және 1947 жылы туған ұлы Джозеф Луис Барроу кіші). Олар 1945 жылғы наурызда ажырасып, бір жылдан кейін қайтадан үйленді, бірақ 1949 жылғы ақпанда тағы да ажырасты. 1955 жылғы Рождество күні Луис Гарлемдегі сәтті кәсіпкер Роза Морганға үйленді; олардың некесі 1958 жылы жойылды. Луис былай деді:

"Бұл ел маған жақсылық жасады. Ол маған барлық мүмкіндіктерін берді. Мен бұрын ешқандай үміткерді қолдаған емеспін, бірақ Вендел Л. Уилки бізге әділ қарауы мүмкін деп ойлаймын. Сондықтан мен Уилкиді қолдаймын, өйткені ол менің халқыма көмектеседі деп санаймын, ал менің халқым да оны қолдауы керек деп ойлаймын." Луидің соңғы жылдары есірткіге тәуелділігі күшті болды. 1969 жылы ол Нью-Йорк қаласының көшесінде құлап, ауруханаға түсті. Оқиға бастапқыда "дене күшінің әлсіреуімен" байланыстырылса да, жақын арада жасырылған мәселелер анықталды. 1970 жылы ол Колорадо психиатриялық ауруханасында және Денвердегі ардагерлер ауруханасында бес ай өткізді. Оның әйелі Марта және ұлы Джозеф Луис Барроу кіші оны паранойяға байланысты ауруханаға жатқызды.

Өлім

Луис 1981 жылғы 12 сәуірде Лас-Вегасқа жақын орналасқан Desert Springs ауруханасында жүрек тоқтауынан қайтыс болды. Бұл оның соңғы рет Ларри Холмс пен Тревор Бербиктің ауыр салмақтағы чемпиондық жекпе-жегін тамашалағаннан кейін бірнеше сағат өткен соң орын алды. Президент Рональд Рейган Арлингтон ұлттық зиратына жерлеуге қатысты талаптарды жеңілдетіп, Луи 1981 жылғы 21 сәуірде толық әскери салтанатпен жерленді. Оның қосымша шығындарын бұрынғы қарсыласы және досы Макс Шмелинг төледі, ол сонымен қатар табытты көтеріп жүруге қатысты.

Кино және теледидар

Луи алты толық метражды және екі қысқа метражды фильмде ойнады. Луи 1938 жылы «Жас рух» жарыс фильмінде басты рөлді сомдады, онда ол өзіне ұқсас боксшыны ойнады. 1943 жылы ол «Бұл – Армия» толық метражды фильмінде ойнады, онда Рональд Рейган басты рөлде болды, сондай-ақ Кейт Смит «God Bless America» әнін орындады, Ирвинг Берлин де қатысты, ал режиссерлік жұмысын Майкл Куртиз жүзеге асырды. 1946 жылы ол Хам Фишердің «Джо Палоока» комиксі негізінде түсірілген «Джо Палоока, Чемпион» фильмінде өзін ойнады. Луи 1947 жылы «Джонни жарманкеде» қысқа фильмінде тағы да өзін сомдады. Қысқа фильм Канаданың Ұлттық көрмесінде (CNE) өтеді, онда бала ата-анасынан айырылып, бұрынғы Канада премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кинг және чемпион фигуралы сырғанаушы Барбара Энн Скотт сияқты көптеген танымал адамдармен кездеседі. 1948 жылы Луи Джозеф Лернердің «Күрес ешқашан бітпейді» фильмінде өзін ойнады. 1955 жылы Луи Джордж Цукерман жазған және Тони Кертистің қатысуымен «Төртбұрышты орманда» кішкентай рөлде тағы да өзін сомдады. Луидің толық метражды фильмдегі соңғы рөлі 1970 жылғы «Финкс» комедиясында болды, онда рок-тобы американдық тұтқындарды құтқару үшін Албанияға гастрольдік сапарға шығады. Ол 1955 жылы «You Bet Your Life» телешоуында қонақ болды. 1977 жылы Луи «Квинси М. Е.» телесериалында шағын камео рөлін ойнады.

1953 жылы Роберт Гордон Луидің өмірі туралы «Джо Луистің тарихы» фильмін түсірді. Голливудта түсірілген бұл фильмде «Алтын қолғап» жеңімпазы және Луиге ұқсас Коли Уоллес басты рөлді сомдады. Фильмнің бюджеті және өндіріс сапасы төмен болды, Луидің нақты жекпе-жектерінен алынған клиптерді аудио синхрондаудың нашарлығымен баяу тізбектеді.

Мұра

Луис барлық уақыттағы ең ұлы боксшылардың бірі саналады. Ол 1937 жылдан 1949 жылға дейін ауыр салмақтағы әлем чемпионы атанды, осы кезеңде 26 чемпиондық жекпе-жекке қатысып, 21 қарсыласын жеңіп, 25 титулын қорғады және 11 жыл 10 ай бойы әлем чемпионы болды. Соңғы екеуі ауыр салмақтағы рекорд, ал біріншісі – кез келген дивизиондағы рекорд. Луис тарихында ауыр салмақтағы әлем чемпионатының ең көп жеңімпазы – 26 жекпе-жеңіс. Рингтегі жетістіктерінен өзге, Луис бокс тарихындағы ең әйгілі екі ой-пікірін айтты: "Ол қашуға болады, бірақ жасырынуға емес" және "Әркімнің жоспары болады, соққы жеңгенше". "The Ring" журналы Луисті 1936, 1938, 1939 және 1941 жылдары төрт рет жылдың үздік боксшысы деп таныды. Оның Макс Бэрмен, Макс Шмелингпен, Томми Фаррмен, Боб Пастормен және Билли Коннмен өткізген жекпе-жектері сол журналдың "Жыл жекпе-жегі" аталымын алды. 1941 жылы Луис Sugar Ray Robinson жүлдесін жеңіп алды. 2005 жылы Халықаралық бокс зерттеу ұйымы Луисті барлық уақыттағы ең жақсы ауыр салмақты боксшы деп бағалады және "The Ring" журналының "Барлық уақыттағы 100 ең үздік соққышы" тізімінде бірінші орын берді. 1978 жылы HBO жүргізген сауалнамада Америка бокс жазушылары Луисті барлық уақыттағы ең ұлы ауыр салмақты боксшы деп таныды. Хэнк Каплан, Берт Шугар, Тедди Атлас, Джордж Форман, Джо Фрейзер және Шугар Рэй Робинсон Луисті барлық уақыттағы ең ұлы ауыр салмақты боксшы деп атады. Луис бокстан басқа спорт салаларында да есімді қалдырды. Детройт қаласындағы бұрынғы жабық спорт аренасы оның құрметіне аталды – Джо Луис Арена, онда Детройт Ред Уингс командасы 1979 жылдан 2017 жылға дейін НХЛ ойындарын өткізді. 1936 жылы "The Winnipeg Tribune" газетінің жазушысы Винс Лиа, ойыннан кейін Виннипег футбол клубын атау үшін Джо Луистің лақап атын қолданды. Осыдан кейін команда халық арасында Виннипег Блю Бомберс деп танылды. Оның танымалдылығы спорт әлемінен де асып түседі. 2002 жылы ғалым Молефи Кете Асанте Джо Луисті өзінің "100 ең ұлы афроамерикалықтар" тізіміне енгізді. 1982 жылдың 26 тамызында Луис қайтыс болғаннан кейін Конгресс Алтын медалімен марапатталды, бұл АҚШ заң шығарушы органының азаматтарға берген ең жоғары наградасы. Конгресс оның "Америка тарихының ең қиын кезеңдерінің бірінде американ халқының рухын көтеріп, ел үшін күш символы ретінде жылдар бойы сақталғанын" мәлімдеді. Луис қайтыс болғаннан кейін президент Рональд Рейган: "Джо Луис – спорттық легенда ғана емес, оның мансабы нәсілдік дискриминацияны айыптады және әлемдегі миллиондаған адамға мақтаныш пен шабыт көзі болды" деді. 1986 жылдың 16 қазанында Детройт қаласында (Джефферсон даңғылы мен Вудвард көшесінің қиылысында) Луиске арналған ескерткіш ашылды. Time, Inc. компаниясы тапсырыс берген және Роберт Грэм жасаған мүсін – 7 метрлік пирамидалық құрылымға ілінген 7 метрлік тұмсықты қол. Бұл оның рингте де, одан тыс жерлерде де соққысының күшін бейнелейді. 1980 жылдардың соңында Арсенио Холлмен сұхбат берген ауыр салмақтағы бұрынғы чемпион Мұхаммед Әли бокстағы ең үлкен екі ықпалы Шугар Рэй Робинсон мен Джо Луис болғанын айтты. Джо Луис қайтыс болғаннан кейін Әли: "Бұрын не десем де, енді оны мойындамаймын, себебі Джо Луис – ең ұлы боксшы" деді. Ол кейін "Вашингтон пост" газетіне: "Джоның өміріне қараңыз. Барлығы Джоны жақсы көретін. Егер ол жаман болса, оны жаман деп таныр еді, бірақ оны барлығы жақсы көретін. Қаралар да, Миссисипидегі қарапайым адамдар да оны жақсы көретін. Барлығы жылап жатыр. Бұл сізге оның беделін көрсетеді. Хауард Хьюз миллиардтаған долларымен қайтыс болса да, ешкім жас шығармады. Ал Джо Луис қайтыс болғанда барлығы жылады". 1993 жылы ол АҚШ пошта қызметі шығарған пошта маркасында бейнеленген алғашқы боксшы болды. Джо Луистің есімімен аталған басқа да нысандар бар. 1984 жылы Мэдисон Сквер Гарденді қоршап тұрған төрт көшеге оның құрметіне Джо Луис алаңы деп аталды. Иллинойс штатының Ривердейл қаласындағы бұрынғы Пайп О'Пейс гольф алаңы 1986 жылы "Джо Луис – Чемпион гольф алаңы" деп аталды. Детройттегі 375 американдық легион постсы да Джо Луистің есімімен аталды. 1979 жылы 4 миллион долларға аяқталған Джо Луис Арена, "The Joe" деп лақапталған, Детройт қаласының орталығында орналасқан хоккей аренасы болды. Бұл 1979 жылдан 2017 жылға дейін Ұлттық хоккей лигасының Детройт Ред Уингс командасының үйі болды. Аренаны бұзу жоспары 2017 жылы Детройт қаласын Ішкі шеңберлік жасыл жолды Джо Луис жасыл жолы деп қайта атауға итерді. 39 шақырымдық велосипед және жаяу жүру жолы Детройт, Хамтрамк, Хайленд Парк және Дирборн қалаларынан өтеді. Джо Луистің ең көп цитаталанған сөздерінің бірінде "New York Post" газетінің спорт жазушысы Джимми Каннон, оны "өзінің нәсіліне үлгі" деп сипаттаған адамға жауап бергенде: "Иә, Джо Луис өзінің нәсіліне үлгі – адамзат нәсіліне". Джо Луис Помптона Лейкс (Нью-Джерси) Элкс клубының ғимаратында жаттығулар жасаған. Ол жеңіске жеткен сайын, Помптона Лейкс алғашқы жәрдем отрядына бірінші жедел жәрдем көлігін сыйлаған.

Мәдени сілтемелер

Луи өзінің қарыштаған шағында көптеген музыкалық құрметтерге ие болды, оның ішінде көптеген блюз әндері де бар. Курт Воннегуттың "Д. П." атты әңгімесі (алғаш рет 1953 жылдың тамызында "Ladies Home Journal" журналында жарияланған) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Германияда тұратын қара нәсілді жетім бала туралы, оны американдық әскерилер боксшының атымен – "Джо Луис" деп атаған. "Д. П." Воннегуттың "Мәймыл үйіне қош келдіңіз" (1968) атты әңгімелер жинағына енгізілді және 1985 жылы теледидардағы "Американдық сахна" бағдарламасы үшін "Қоныс аударған адам" фильмі ретінде түсірілді. Луи рөлін актер Бари К. Уиллерфорд "Американдық гангстер" фильмінде ойнады. 2009 жылы Бруклиндегі Yeasayer тобы алдағы Odd Blood альбомынан "Ambling Alp" синглын шығарды, ол Джо Луистің әкесі оған боксшы болуға дейін қандай кеңес бергенін бейнелейді. Ән Луидің бокс карьерасына және оның Шмелингпен болған атақты бәсекелестігіне бірінші тұлғада сілтеме жасайды, мәтінінде мынадай сөздер бар: "Ой, Макс Шмелинг қаһарлы қарсылас болды / Амблинг Альп та сондай болды, кем дегенде маған осылай айтылды / Бірақ егер бір нәрсені білсең, оны жақсы білдіңіз / Маусым айында фашистерге тойтарыс беруіңіз керек". Оның өміріне негізделген "Shadowboxer" операсы 2010 жылдың 17 сәуірінде алғаш рет көрсетілді. Жоғарыда айтылған Луистің жұдырығының мүсіні (жоғарыдағы "Мұра" бөлімін қараңыз) 2011 жылы Супер Боул XLV кезінде көрсетілген Эминемді бейнелейтін Chrysler 200 машинасының екі минуттық "Детройттан импортталған" жарнамалық ролігіндегі бірнеше Детройт ескерткіштерінің бірі болды. Луис – Джесси Джагздың Jagz Nation, Vol. 2: Royal Niger Company (2014) альбомындағы аттас әнінің шабыты. Джон Сквайрдың 2002 жылғы Time Changes Everything альбомының бірінші трегі "Joe Louis" деп аталады, ал әннің мәтінінде оның бокс және әскери мансабы туралы айтылады. Луидің өмірі 1948 жылғы "Кішкентай Дэвид" радиодрамасында қайтадан айтылады, ол Destination Freedom бағдарламасының бір бөлігі болды.

Кәсіби бокс жазбасы

Жоқ. (Номер)НәтижеЖеңіліс/ЖеңісОппонентТүріРаунд, уақытКүніЖасОрналасқан жерЕскертулер69Жеңіліс66–3 Рокки МарчианоTKO8 (10)26 қазан 195137 жыл, 166 күн68Жеңіс66–2 Джимми БивинсUD1015 тамыз 195137 жыл, 94 күн67Жеңіс65–2 Сезар БрионUD101 тамыз 195137 жыл, 80 күн66Жеңіс64–2 Ли СаволдKO6 (15), 15 маусым 195137 жыл, 33 күн65Жеңіс63–2 Омелио АграмонтеUD102 мамыр 195136 жыл, 11 күн64Жеңіс62–2 Энди УолкерTKO10 (10), 23 ақпан 195136 жыл, 79 күн63Жеңіс61–2 Омелио АграмонтеUD107 ақпан 195136 жыл, 95 күн62Жеңіс60–2 Фредди БешорTKO4 (10), 3 қаңтар 195136 жыл, 130 күн61Жеңіс59–2 Сезар БрионUD1029 қараша 195036 жыл, 200 күн60Жеңіліс58–2 Эззард ЧарльзUD1527 қыркүйек 195036 жыл, 137 күн59Жеңіс58–1 Джерси Джо УолкоттKO11 (15)25 маусым 194834 жыл, 43 күн58Жеңіс57–1 Джерси Джо УолкоттSD155 желтоқсан 194733 жыл, 206 күн57Жеңіс56–1 Тами МауриеллоKO1 (15), 18 қыркүйек 194632 жыл, 128 күн56Жеңіс55–1 Билли КоннKO8 (15), 19 маусым 194632 жыл, 37 күн55Жеңіс54–1 Джонни ДэвисTKO1 (4), 14 қараша 194430 жыл, 185 күн54Жеңіс53–1 Эйб СаймонTKO6 (15), 27 наурыз 194227 жыл, 47 күн53Жеңіс52–1 Бадди БаэрKO1 (15), 9 қаңтар 194227 жыл, 124 күн52Жеңіс51–1 Лу НоваTKO6 (15), 29 қыркүйек 194127 жыл, 139 күн51Жеңіс50–1 Билли КоннKO13 (15), 18 маусым 194127 жыл, 36 күн50Жеңіс49–1 Бадди БаэрDQ (Дисквалификация)7 (15), 23 мамыр 194127 жыл, 10 күн49Жеңіс48–1 Тони МустоTKO9 (15), 8 сәуір 194126 жыл, 35 күн48Жеңіс47–1 Эйб СаймонTKO13 (20), 21 наурыз 194126 жыл, 53 күн47Жеңіс46–1 Гас ДоразиоKO2 (15), 17 ақпан 194126 жыл, 85 күн46Жеңіс45–1 Ред БёрманKO5 (15), 31 қаңтар 194126 жыл, 102 күн45Жеңіс44–1 Ал МаккойRTD (Бұрыштан шығу)5 (15), 16 желтоқсан 194026 жыл, 217 күн44Жеңіс43–1 Артуро ГодойTKO8 (15), 20 маусым 194026 жыл, 38 күн43Жеңіс42–1 Джонни ПейчекTKO2 (15), 29 наурыз 194025 жыл, 45 күн42Жеңіс41–1 Артуро ГодойSD (Бөлінген шешім)159 ақпан 194025 жыл, 94 күн41Жеңіс40–1 Боб ПасторKO11 (20), 20 қыркүйек 193925 жыл, 130 күн40Жеңіс39–1 Тони ГалентоTKO4 (15), 28 маусым 193925 жыл, 46 күн39Жеңіс38–1 Джек РоперKO1 (10), 17 сәуір 193924 жыл, 26 күн38Жеңіс37–1 Джон Генри ЛьюисKO1 (15), 25 қаңтар 193924 жыл, 108 күн37Жеңіс36–1 Макс ШмелингTKO1 (15), 22 маусым 193824 жыл, 40 күн36Жеңіс35–1 Гарри ТомасKO5 (15), 4 сәуір 193823 жыл, 39 күн35Жеңіс34–1 Натан МаннKO3 (15), 23 ақпан 193823 жыл, 51 күн34Жеңіс33–1 Томми ФаррUD1530 тамыз 193723 жыл, 109 күн33Жеңіс32–1 Джеймс Дж. БрэддокKO8 (15)22 маусым 193723 жыл, 40 күн32Жеңіс31–1 Нати БраунKO4 (10), 17 ақпан 193722 жыл, 85 күн31Жеңіс30–1 Боб ПасторUD1029 қаңтар 193722 жыл, 104 күн30Жеңіс29–1 Стив КетчелKO2 (4), 11 қаңтар 193722 жыл, 122 күн29Жеңіс28–1 Эдди СиммсTKO1 (10), 14 желтоқсан 193622 жыл, 215 күн28Жеңіс27–1 Хорхе БресияKO3 (10), 9 қазан 193622 жыл, 149 күн27Жеңіс26–1 Ал ЭттореKO5 (15), 22 қыркүйек 193622 жыл, 132 күн26Жеңіс25–1 Джек ШаркиKO3 (10), 18 тамыз 193622 жыл, 97 күн25Жеңіліс24–1 Макс ШмелингKO12 (15), 19 маусым 193622 жыл, 37 күн24Жеңіс24–0 Чарли РетцлаффKO1 (15), 17 қаңтар 193621 жыл, 117 күн23Жеңіс23–0 Паулино УскудунTKO4 (15), 13 желтоқсан 193521 жыл, 214 күн22Жеңіс22–0 Макс БаэрKO4 (15), 24 қыркүйек 193521 жыл, 134 күн21Жеңіс21–0 Кинг ЛевинскиTKO1 (10), 7 тамыз 193521 жыл, 86 күн20Жеңіс20–0 Примо КарнераTKO6 (15), 25 маусым 193521 жыл, 43 күн19Жеңіс19–0 Бифф БеннеттKO1 (6), 22 сәуір 193520 жыл, 21 күн18Жеңіс18–0 Рой ЛазерKO3 (10), 12 сәуір 193520 жыл, 31 күн17Жеңіс17–0 Нати БраунUD1029 наурыз 193520 жыл, 45 күн16Жеңіс16–0 Дон "Ред" БарриTKO3 (10), 8 наурыз 193520 жыл, 66 күн15Жеңіс15–0 Ли РамажTKO2 (10), 21 ақпан 193520 жыл, 81 күн14Жеңіс14–0 Ханс БиркиTKO10 (10), 11 қаңтар 193520 жыл, 122 күн13Жеңіс13–0 Пэтси ПеррониPTS104 қаңтар 193520 жыл, 129 күн12Жеңіс12–0 Ли РамажTKO8 (10), 14 желтоқсан 193420 жыл, 215 күн11Жеңіс11–0 Чарли МассераKO3 (10), 30 қараша 193420 жыл, 201 күн10Жеңіс10–0 Стэнли ПоредаKO1 (10), 14 қараша 193420 жыл, 185 күн9Жеңіс9–0 Джек О'ДаудKO2 (10)31 қазан 193420 жыл, 171 күн8Жеңіс8–0 Арт СайксKO8 (10)24 қазан 193420 жыл, 164 күн7Жеңіс7–0 Адольф ВиатерPTS (Ұпай бойынша шешім)1026 қыркүйек 193420 жыл, 136 күн6Жеңіс6–0 Ал ДеланиTKO4 (10)11 қыркүйек 193420 жыл, 121 күн5Жеңіс5–0 Бак ЭвереттKO2 (8)27 тамыз 193420 жыл, 106 күн4Жеңіс4–0 Джек КранцUD (Бірауыздан шешім)813 тамыз 193420 жыл, 92 күн3Жеңіс3–0 Ларри УделлTKO2 (8)30 шілде 193420 жыл, 78 күн2Жеңіс2–0 Вилли ДэвисTKO (Техникалық нокаут)3 (6)12 шілде 193420 жыл, 60 күн1Жеңіс1–0 Джек КракенKO (Нокаут)1 (6)4 шілде 193420 жыл, 55 күн