Кіріспе
Монтананың 23-ші губернаторы Брайан Дэвид Швайцер (4 қыркүйек 1955 жылы туған) – американдық фермер және саясаткер, 2005 жылдан 2013 жылға дейін Монтана губернаторы қызметін атқарған. Швайцер Батыс губернаторлар қауымдастығының және Демократиялық губернаторлар қауымдастығының төрағасы болып қызмет етті. Ол сондай-ақ Мемлекеттік үкіметтер кеңесінің президенті болды.
Brian David Schweitzer (born September 4, 1955) is an American farmer and politician who served as the 23rd Governor of Montana from 2005 to 2013. Schweitzer served for a time as chair of the Western Governors Association as well as the Democratic Governors Association. He also served as President of the Council of State Governments.
Ерте өмір, білім және алғашқы мансап
Швайцер Монтана штатының Хавр қаласында Кэтлин Хеленнің (туған тегі МакКернан) және Адам Швайцердің алты баласының төртіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесінің ата-бабалары Одесса облысындағы Кучурханнан шыққан этникалық немістер (сол кезде Ресей империясы, қазір Украинада); анасының ата-бабалары ирландтықтар. Ол әйгілі әртіс Лоренс Уэлктің (Швайцердің әжесі Уэлктің қарындасы болған) алыс туысы. 1973 жылы Колорадо штатының Канон-Ситидегі Холи-Кросс абаттығында орта мектепті бітіргеннен кейін, 1978 жылы Колорадо мемлекеттік университетінен халықаралық агрономия мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін, ал 1980 жылы Монтана мемлекеттік университетінен топырақ ғылымдары бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды. Оқуын бітірген соң Швайцер Африка, Азия, Еуропа және Оңтүстік Америкада суару жүйелерін дамыту жобаларында жұмыс істеді. Ол бірнеше жыл Ливия мен Сауд Арабиясында жұмыс істеді және араб тілінде сөйлейді. 1986 жылы Монтанаға оралып, Уайтфиш қаласына қоныстанды. 1993 жылы Клинтон әкімшілігі Швайцерді Монтана штаты үшін АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің Фермерлік қызмет агенттігі комитетіне тағайындады; ол онда жеті жыл жұмыс істеді.
2000 жылғы АҚШ Сенатына сайлау
2000 жылы Швейцер АҚШ Сенатына кандидат болып, республикалық Конрад Бернске қарсы шықты. Бернс қайта сайлану науқанында қиындықтарға тап болды. 1999 жылдың ақпан айында ол 1988 жылы берген уәдесін бұзатынын мәлімдеді, «Жағдай өзгерді, мен өз позициямды қайта қарадым» деді. Сол айдың ішінде Монтана жабдық сатушылар қауымдастығы алдында АҚШ-тың шетелдік мұнайға тәуелділігі туралы сөйлегенде, Бернс арабтарды «бас киімділер» (ragheads) деп атады. Бернс дереу кешірім сұрап, сөйлеген кезінде «тынышсызданып кеткенін» айтты. Бернс Монтана штатының Либби қаласында асбесттен болған өлімдерге байланысты мәселелерге тап болды. Ол бастапқыда мұндай жағдайларда өтемақыны шектеу туралы заң жобасын қолдағанмен, халықтың сынынан кейін қолдауын кері алып, қалаға 11,5 миллион доллар қосты. Бернс Швейцерді президенттік үміткер Ал Гормен байланыстыруға тырысқанда, Швейцер «өзін саяси емес тұлға ретінде көрсетті». Швейцер басты назарын рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектер мәселесіне аударды, арзан дәрі алу үшін егде жастағы азаматтарды Канада мен Мексикаға автобустармен жіберді. Бернс Швейцердің «Канада үлгісіндегі мемлекеттік бақылауды» жақтағанын айтты.
Сайлаулар
2004 жылы қолданыстағы губернатор Джуди Марц 2004 жылы қайта сайлануға түспейтінін жариялағанда, Швейцер өзінің кандидатурасын ұсынды. Оның серігі республикалық штат сенаторы Джон Болингер болды. Ол жалпы сайлауда Монтана штатының мемлекеттік хатшысы Боб Браунды 50%-қа 46% есебімен жеңіп шықты. 2008 жылы Швейцер мен Болингер екінші мерзімге үлкен артықшылықпен қайта сайланды, республикалық штат сенаторы Рой Браун мен оның серігі Стив Дейнстен басым түсті. Швейцер 318 670 дауыс (65,4%), Браун 158 268 дауыс (32,5%) алды, ал либертариандық кандидат Стэн Джонс 9 796 дауыс (2,0%) алды.
Саясат және қоғамның имиджі
Губернатор болған кезде Швайцердің "прогрессивті құндылықтары, популистік риторикасы және батыстың өзін-өзі сенімге құндылықтары" қосылған деп сипатталды. Комментатор Бринк Линдси Швайцерді либералдық және либертариандық араласы ретінде жіктеді, ол "NAFTA-ға қарсы, Wal-Mart экономикалық популизмін сынады". Швайцер сайлау кампаниясында да, губернатор болып қызмет еткенде де халыққа танымал болды; оның иті, Яг аталған бордер-колли, оны Капитолийдегі жұмыс күндері, сондай-ақ басқа да ресми шараларда үнемі ертіп жүрді. Швайцер өкілеттігі кезінде 95 рет қолданған вето құқығын аяусыз пайдалануымен белгілі болды. Ол 2011 жылғы заң шығарушы органда 74 заң жобасына вето қойды, олардың ешқайсысы жоққа шығарылмады. Мысалы, 2011 жылдың сәуірінде Швайцер республикалық бақылаудағы заң шығарушы орган қабылдаған бірнеше заң жобаларын қоғамдық вето қою үшін брендтеу темірін пайдалану арқылы жаңалықтар жасады. Ол оларды "Монтана халқының білдірген еркіне тікелей қайшы келетін" "ақылға сыймас, конституцияға қайшы және жай ғана жаман идеялар" деп айыптады. Швайцердің ветосымен қараған заң жобаларына абортқа қарсы заңдар және Монтананың 2004 жылы медициналық марихуананы заңдастыруын жоятын заңдар кірді. Швайцер Монтананың штат тарихында оның басшылығымен ең жоғары қор қалдығына ие болғанын атап өтті, орташа қор қалдығы 414 миллион долларды құрады. Алдыңғы он сегіз жылдағы орташа көрсеткіш 54 миллион доллар болды. Швайцер елдегі губернаторлар арасында үнемі ең жоғары беделге ие болды, сауалнамалар үнемі 60 проценттен жоғары көрсеткішті көрсетті. 2008 жылы Швайцер Демократиялық губернаторлар қауымдастығының төрағасы болып сайланды. Губернатор ретінде Швайцер ерте балалық шақтағы білім беруді ерекше атап өтті және 2007 жылы ерікті толық уақытты балабақша бағдарламасына қол қойды. 2005 жылы Швайцер "Баршаға арналған үнді білімі" қорына қол қойды, ол мектептерге алғаш рет 1999 жылы Монтана мектептерінде тайпалық тарихты оқыту туралы міндеттемені орындау үшін қаржы берді. Швайцердің басшылығымен 2009 жылдан 2012 жылға дейін Монтана жоғары білім алған халқының үлесі бойынша елдегі ең жоғары өсім деңгейіне қол жеткізді. Бұл өсім Швайцердің қолдауымен жүзеге асырылған түрлі бастамаларға байланысты болды. Швайцер 2012 жылдың қыркүйегінде ашылған Rim Rock жел фермасын қаржыландыруға көмектесті. 2008 жылы Швайцер 2025 жылға дейін АҚШ энергия өндірісінің кемінде 25 пайызын жаңару көздеріне ауыстыру туралы "25x'25" ұсынысын қолдағандығын мәлімдеді. 2009 жылы General Motors компаниясы Монтанадағы платина және палладий кен орындарын дамыту үшін Stillwater Mining Company компаниясымен келісімшарттарын бұзғаннан кейін, GM банкроттық жағдайда қайта ұйымдастырғаннан кейін, Швайцер GM-нің жобадан бас тарту шешімін қатты сынады. Швайцер Обама әкімшілігін GM-ді жобаны жалғастыруға мәжбүрлеуге шақырды және оның тоқтатылуы Монтананың кен өнеркәсібіне зиян келтіреді және ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіреді деп алаңдаушылық білдірді, өйткені платина мен палладий тек екі басқа елде (Ресей мен Оңтүстік Африка) қазылып алынды. Губернатор ретінде Швайцер қару-жарақтарды бақылау ұсыныстарына ашық қарсы болды және NRA саяси жеңіс қорының қолдауына ие болды. 2009 жылдың сәуірінде Швайцер Монтананың атыс қаруын қорғау туралы заңға қол қойды, бұл Монтанада жасалған және иеленген қаруларды федералды қаруды реттеуден босатылған деп жариялауға тырысқан заң жобасы. Бұл заңның күшін жоюға тырысқан Швайцер Монтанада мемлекеттік деңгейдегі бір ғана төлеушіге медициналық көмек көрсетуді енгізуді ұсынды. Швайцер Монтанада мемлекеттік меншіктегі, бірақ жекеменшік келісімшарт бойынша алғашқы медициналық көмек көрсету клиникасын ашты, бірақ шығындарды үнемдеу шарасы ретінде штаттың Канададан рецептімен берілетін дәрі-дәрмектерді импорттауына HHS рұқсатын алуға қол жеткізе алмады. Швайцер Президент Барак Обама қолдаған денсаулық сақтау реформасы туралы федералды заң, қолжетімді медициналық көмек туралы заңды (АҚҚ) сынға алды. Ол денсаулық сақтау шығындарын бақылауда жеткілікті деңгейде емес, бірақ АҚҚ-ға тікелей қарсылық білдірмеді. 2007 жылы Ирак соғысы ардагері Крис Дананың өз-өзіне қол жұмсауынан кейін, Швайцер Монтана Ұлттық гвардиясы мен АҚШ Ардагерлер істері департаменті арасындағы бірлескен бағдарлама - Сары лента бағдарламасын бастады. Бұл бағдарлама шетелден үйге оралған әскери қызметшілерге азаматтық өмірге оралуға көмектеседі. 2008 жылғы өмірбаяндық еңбекте Швайцер бір түрлі гендерлік одақтарды қолдағандығын білдірді, ал 2013 жылы бір жынысты некелерді заңмен тануды қолдағандығын мәлімдеді. Сыртқы саясат және ұлттық қауіпсіздік мәселелерінде Швайцер Хиллари Клинтоннан солға қарай позиция алды. 2013 жылы Айова штатындағы бірқатар сөздерінде Швайцер Клинтонды және 2002 жылғы Ирак соғысы шешімін қолдаған басқа демократтарды сынады және демократтарды 2016 жылы президенттік үміткерді таңдауда "Ирак соғысының дауысын есінде ұстауға" шақырды. Швайцер кейде Обама әкімшілігінің сыртқы саясатын да сынады, оны "әскери-өнеркәсіптік кешенді" қолдайтындығын айтты. 2014 жылы Швайцер ішкі бақылауға қарсылық білдірді, "ЦРУ және ҚАҚ-та жұмыс істейтін көптеген адамдар" "американдық азаматтарды заңсыз бақылап отыр" деп мәлімдеді.
During his tenure in office, Schweitzer proposed the introduction of state level single payer health care in Montana, based on the Canadian model. Under Schweitzer, Montana opened a government owned but privately contracted primary care clinic for state employees, but did not succeed in obtaining HHS permission for the state to import prescription drugs from Canada as a cost savings measure. Schweitzer was critical of the Affordable Care Act (ACA), the federal health care reform legislation championed by President Barack Obama, saying it did not go far enough in controlling health care costs, but did not outright oppose the ACA. Following the suicide of Iraq war veteran Chris Dana in 2007, Schweitzer started the Yellow Ribbon Program, a joint program between the Montana National Guard and the U. S. Department of Veterans Affairs that helps military personnel returning home from overseas to transition back to civilian life. In a 2008 biography, Schweitzer expressed support for some form of same sex civil unions, and in 2013 he expressed support for legal recognition of same sex marriage. On foreign policy and national security, Schweitzer took positions to the left of Hillary Clinton. In a series of speeches in Iowa in 2013, Schweitzer criticized Clinton and other Democrats who supported the 2002 Iraq War Resolution and called on Democrats to "keep the Iraq war vote in mind" when nominating a presidential candidate in 2016. Schweitzer also occasionally criticized the Obama administration's foreign policy, referring to it as supportive of the "military industrial complex." In 2014, Schweitzer expressed opposition to domestic surveillance, asserted that "a lot of people that are working within the CIA and the NSA" of "spying illegally on American citizens,"
Губернаторлықтан кейінгі кезең
Сол жылы Швайцер Монтана губернаторы қызметін аяқтағаннан кейін, 2 мамырда Stillwater Mining Company директорлар кеңесіне мүше болып кірді, және 2013 жылдың 17 мамырында атқарушы емес төраға болып тағайындалды.
Президент және вице-президенттің шұғыл әрекет етуі
Губернаторлық қызметін атқару кезінде Швайцер кейбір саяси сарапшылар тарапынан 2008 жылғы президенттік сайлауда Барак Обаманың мүмкін болатын серігі ретінде талқыланды. Швайцер 2008 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциядағы басты уақытта сөз сөйлеп, американдық энергия тәуелсіздігі мәселесін көтерді. 2012 жылдың соңында қызметтен кеткеннен кейін, Швайцер президенттікке үміткер болу мүмкіндігі туралы айтылды. 2013 жылдың ақпан айында National Journal басылымында ол 2014 жылы АҚШ Сенатына үміткер болудың орнына, 2016 жылы президенттікке қатысуға көбірек бейім екенін мәлімдеді; Сенатқа үміткерлік үшін оған Демократиялық АҚШ сенаторы Макс Баукусты алдын ала сайлауда басып озу қажет еді. 2013 жылдың сәуір айында Баукус зейнетке шығуға шешім қабылдады. Содан кейін, Швайцермен байланысы бар демократ, Швайцердің 2014 жылы Сенатқа үміткер болуға бейімделгенін хабарлады. Баукустың мәлімдемесінен кейін Швайцер Монтананың оңтүстік-орталық аймағындағы Stillwater Mining Co. компаниясын қарсылық білдірген инвесторлар тобының бақылауына көмектесуге назар аударып отырғанын мәлімдеді. Кейіннен ол Stillwater кенішінің директорлар кеңесінің төрағасы болды. 2013 жылдың маусым айында Сенат сайлауы туралы сұраққа жауап бергенде, Швайцер нақтылық білдірмеді; алайда, Монтанадағы саяси сарапшылар оның Сенатқа үміткер болуды қарастырып жатқанына сенді. 2013 жылдың 13 шілдесінде Швайцер 2014 жылы Монтана штатынан АҚШ Сенатына үміткер болмайтынын мәлімдеді. 2015 жылдың ақпан айында Швайцер 2016 жылы президенттікке қатысу жоспары жоқ екенін айтты. 2015 жылдың қазан айында Швайцер Мэриленд штатының бұрынғы губернаторы Мартин О'Мэллидің президенттікке кандидаттығын қолдады және О'Мэллидің сайлау штабының ұлттық тең төрағасы болып тағайындалды.
Жеке өмір
1981 жылы Швайцер Нэнси Хаппке үйленді. Швайцерлердің үш баласы бар: Бен, Хай және Катрина.