Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вау – Папуа-Жаңа Гвинеядағы Моробе провинциясындағы қала. Оның халқы шамамен 5000 адамды құрайды және теңіз деңгейінен шамамен 1100 метр биіктікте орналасқан. Вау 1920 және 1930 жылдары алтын асығу ортасы болды, сол кезде болашақ алтын іздеушілер Саламауа жағалауына келіп, Қара мысық жолы арқылы қиын жағдаймен ішкі аймаққа бағытталды. 1943 жылғы қаңтардағы Вау шайқасында Австралия армиясы жапондықтардың шабуылын тоқтатты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лаеге дейін жол салынды, бұл жергілікті ағаш өңдеу және ауыл шаруашылығы салаларының одан әрі дамуына көмектесті, олар бастапқыда кен өнеркәсібін қолдау үшін құрылған болатын. Көптеген минералдық қорлар қазылып алынса да, Эди-Крик және жаңадан ашылған Hidden Valley алтын кенішінде (Morobe Goldfields компаниясының еншілес кәсіпорны, Harmony Gold South Africa) өнеркәсіптік алтын өндіру жалғасуда. Вау экология институты – Вау қаласының жанында орналасқан биологиялық зерттеу станциясы.
Wau is a town in Papua New Guinea, in the province of Morobe. It has a population of approx 5,000 and is situated at an altitude of around 1100 metres. Wau was the site of a gold rush during the 1920s and 30s when prospective gold diggers arrived at the coast at Salamaua and struggled inland along the Black Cat Track. At the Battle of Wau in January 1943, the Australian Army stopped an advance by the Japanese. A road was established soon after World War II to Lae and this fostered the further development of local timber and agricultural industries that were originally established in support of the mining industry. While much of the mineral reserves have been extracted, industrial gold mining continues at Edie Creek and at the newly established Hidden Valley Gold Mine operated by Morobe Goldfields (a subsidiary of Harmony Gold South Africa). The Wau Ecology Institute is a biological research station situated near Wau.
Алтынға құштарлық
Ваудағы алғашқы табыс, кейін Моробе алтын кен айманы деп аталатын оқиғаның бастауы, 1921 жылдың соңында Уильям ‘Шарқайылы’ Парк Коранга сағасында жасады. Парк пен оның серігі Джек Неттлтон 1922 жылдың сәуірінен бастап он екі ай бойы құпия кен өндіру жұмыстарын жүргізді, бірақ жаңа Кен заңнамасы оларға алтынын заңды түрде шығаруға мүмкіндік берді. 1923 жылдың тамызында Неттлтон 6000 трой унция, яғни шамамен 190 кг алтын шығарғаны белгілі болды. 1924 жылға дейін бай болғанына қарамастан, кен орнында жұмыс істегендердің саны аз болды. 1924-1926 жылдары шамамен 20 кенші жылына 200 кг-дай алтын өндірді. Нағыз алтын асығу 1926 жылы Ваудың үстіндегі Эди-Крикте ірі жаңалықтар жасалғанда басталды. Бұл жаңа асығу әуе тасымалын мүмкін етті және 1927 жылы испан тегіндес Парер ағайындары Ваудың әуежайын ашты. 1928 жылы 200 кенші жұмыс істеді, ал өндіріс жылына үш тоннаға жуық болды. Кеншілердің көптеп келуі көбінесе аймақтың жергілікті халқымен, оның ішінде Булоло өзені бойындағы Биангай және Ватут өзені бойындағы Ватут тайпаларымен қақтығысқа әкеп соқты. Алғашқы алтын асығу кезінде (1924-1927) жағалаудан келген іздеушілер мен жүк тасушылар Биангай ауылдарының арасымен өтті. Жағалаудан келген жүк тасушыларды бақшалардан ұрлық жасады деген айыптамалар салдарынан бірнеше адам қаза тапты. Жауап ретінде кеншілер Биангай ауылын өртеп, үш ер адам мен бір әйелді өлтірді, олар өртенген үйдің ішінде қайтыс болды. Әуе тасымалының пайда болуы жүк тасушылардың қажеттілігін азайтты. 1972 жылы 6000 гектарлық іс бойынша PNGLR 71 (19 шілде 1972) Биангай Папуа-Жаңа Гвинеяның Жоғарғы сотында Моробе алтын кен орындарының қайтарылуын жеңіп алды және тарихи алтын сатудан өтемақы төленді.
The first strike at Wau, the start of what would be known as the Morobe Goldfield, was made at Koranga Creek by William ‘Shark Eye’ Park, probably towards the end of 1921. Park and his partner, Jack Nettleton, ran a clandestine mining operation for twelve months from April 1922 until a new Mining Ordinance enabled them to get their gold out legally. Nettleton, it is known, took out 6000 troy ounces, or about 190 kg, of gold in August 1923. Only a handful of miners worked the field, rich as it was, until 1924. From 1924 to 1926 perhaps 20 miners were on the field producing about 200 kg of gold a year. The real rush began in 1926 with much bigger discoveries at Edie Creek, above Wau. The new rush made air transport viable and Wau's airstrip opened in 1927 by the Parer brothers originally of Spanish descent. In 1928 there were 200 miners and production was about three tonnes a year. The influx of miners was often in conflict with the area's indigenous populations, including the Biangai along the Bulolo River and the Watut along the Watut River. During the early gold rush (1924–1927) prospectors and carriers employed from the coast followed paths through some of the Biangai villages. Accusations of theft from gardens against coastal carriers resulted a number being killed. In response, miners burned a Biangai village, and killed three men and a woman who died in a house that was burnt down. The beginning of air transport reduced the need for lines of carriers. In 1972, in the 6000 hectares case, PNGLR 71 (19 July 1972) the Biangai won the restitution of the Morobe Goldfields in the Supreme Court of Papua New Guinea and compensation was awarded in respect of historical gold sales.
Компаниялар
Парк 1926 жылы Уодан бай адам ретінде кетіп қалды. Осыдан кейін тиісті капиталға ие компаниялар құрылды. Жаңа Гвинея Goldfields, Ltd (NGG) ең ірі оператор болды, бірақ одан басқа да көптеген компаниялар болды: мысалы, Koranga Gold Sluicing, Sandy Creek Gold Sluicing, Edie Creek Gold Mining Company, The Golden Deeps N. L., Upper Watut Gold Alluvials, Placer Development Limited және тағы да басқалар. Кейінгі жылдары NGG минералдық қорлардың көп бөлігін бақылауға алып, кішігірім кен пайдалану құқықтарын сатып алу үшін үлкен капитализациясын пайдаланды. Жер астынан кен шығару 1931 жылы Day Dawn кенішінде басталды; Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және кейін де осыған ұқсас бірнеше кен орындары ашылды. Бұл кендер қазіргі стандарттармен салыстырғанда өте шағын болды, ең ірісі – Үстіңгі Қырқалар, он сегіз жыл ішінде 2,9 тонна алтын өндірді. 1932-1941 жылдар аралығында Алтын Қырқалар кенішінде ашық әдіспен кен қазылды, ал Нами ауданында соғыстан бұрын да, кейін де басқа шұңқырлардан алтын табылды. Көпшілігі шағын және аз ғана уақыт жұмыс істеді; ең байы – Алтын Шыңдар, ол 1962-1977 жылдар аралығында шамамен алты жарым тонна алтын өндірді. Голден Пикс зауыты сондай-ақ Үстіңгі Риджс кенішіндегі жаңа жұмыс орындарынан әуе арқан жолымен жеткізілген кенді өңдеді. Булоло алтын шоғырландыру (BGD) 1932 жылы Булоло қаласында жұмысын бастады және соғысқа дейінгі алтын өндірісінің көп бөлігіне жауапты болды: барлығы шамамен 40 тонна. Жеті суару машинасы Булоло аңғарындағы қиыршықтарды өңдеді; біреуі ғана, No. 6, Вау аңғарында жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ірі операциялардың тартымдылығы төмендеді, себебі алтын бағасы соғысқа дейінгі деңгейде сақталды және соңғы суару машинасы 1965 жылы тоқтатылды.
Park quit Wau in 1926 as a wealthy man. After this properly capitalised companies were formed. New Guinea Goldfields, Ltd (NGG) was the biggest operator, but there were many others: for example, Koranga Gold Sluicing, Sandy Creek Gold Sluicing, Edie Creek Gold Mining Company, The Golden Deeps N. L., Upper Watut Gold Alluvials, Placer Development Limited, and so on. In subsequent years, NGG consolidated control over much of the mineral reserves using its large capitalisation to purchase the smaller leases. Underground mining began with the Day Dawn mine in 1931; a number of similar operations were opened before and after the Second World War. These mines were very small by modern standards, the biggest being Upper Ridges with a total production of 2.9 tonnes over eighteen years. Open cut mining was carried out at Golden Ridges mine between 1932 and 1941, and other pits yielded gold in the Namie area both before and after the war. Most were small and short lived; the richest was Golden Peaks, producing about six and half tonnes of gold between 1962 and 1977. The Golden Peaks mill also processed ore brought to it by an aerial ropeway from new workings at Upper Ridges. Bulolo Gold Dredging (BGD) began operations at the sister town of Bulolo in 1932 and was responsible for the bulk of pre war gold production: about 40 tonnes in total. Seven of the eventual eight dredges worked the Bulolo Valley gravels; one only, No. 6, worked in the Wau Valley. Large operations ceased to be attractive after WWII, partly due to pegging of the gold price at pre war prices and the last dredge ceased operating in 1965.
Алувиалды тау-кен өндірісі
Өндірістің ең жоғары шағында Моробе алтын кені Жаңа Гвинея территориясындағы келісімшартты еңбекпен қамтылған жұмыс күшінің ең ірі тұтынушысы болды. 1936 жылдың 30 маусымында Моробеде барлығы 13 121 жұмысшы болды, олардың 6816-сы Вау және Булолодағы кен өндірумен айналысқан деп есептелді. Бірақ бұл жергілікті қатысудың шегі болды, 1957 жылға дейін, әкімшілік Папуа-Жаңа Гвинея азаматтарына кеншілерге рұқсат беруді бастағанға дейін. Осы кезде аллювиалды өндірістің ең жоғары нүктесі өткен еді, бірақ 1975 жылғы сатып алу тізілімдерін талдауға сәйкес, осы уақыттан бастап жергілікті жұмыспен қамтылған жалпы үлес 80%-ға дейін өсті. Кеншілердің көпшілігі, және қазір де, қарапайым әдістермен – табақтап іздеу және алтынды жуу арқылы жұмыс істеп келеді. Олар аз капитал сала және жаңа кен ошақтарын табуға мүмкіндіктері шектеулі. 1953 жылғы соғыстан кейінгі ең жоғары деңгейден бері өндіріс үнемі төмендеп келеді, себебі шағын кеншілер 1920 жылдан бері үздіксіз өңделген аллювиалды жерлерден күнкөріс табуға тырысады.
At peak production, the Morobe Goldfield was the largest consumer of indentured labour in the Territory of New Guinea. On 30 June 1936 there were 13,121 labourers in Morobe as a whole, 6816 of whom were classified as involved in mining at Wau and Bulolo. But that was the limit of local involvement until 1957 when the Administration began to issue miner’s permits to Papua New Guineans. By this time the peak of alluvial production was past, but from this point the proportion of the total in local hands rose to 80% by 1975, according to a 1975 analysis of buying records. Most of the miners were, and still are, operating with the simple methods of dishing and boxing, or gold panning. They make little capital expenditure and have a limited ability to discover new reefs. Production has dropped steadily since a post war peak in 1953, as the small scale miners attempt to make a living from alluvial ground constantly worked over since the 1920s.
Ағаш өңдеу зауыттары
Уаудағы ағаш өңдеу зауыттарын 1935 жылы әйелі, екі ұлы және қызымен бірге келген Рой Хайд ашты. Ағаштар Булоло өзені арқылы жағалауға ағызылып, Лейде және жағалау бойындағы басқа демалыс орындарында үй салуға қолданылды. Жергілікті тұрғындар салдарды олардың бағытына жеткізіп бағыттайтын.
Timber mills in Wau were started by Roy Hyde in 1935, who arrived with his wife, two sons and a daughter. Timber was floated down the Bulolo river to the coast, which was used for house building in Lae and other resorts along the coast. Natives would guide the rafts to their destinations.