Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық химик және ғалым (1923–2003)
British chemist and academic (1923–2003)
Профессор Базил Чарльз Лестер Уидон CBE, FRS (18 шілде 1923 – 10 қазан 2003) – органикалық химия ғалымы және университет администраторы. Ядролық магниттік резонанс спектроскопиясын пайдалана отырып, ол каротиноидтық пигменттердің, соның ішінде астаксантин, рубиксантин және кантаксантиннің құрылымын алғаш рет анықтады.
Professor Basil Charles Leicester Weedon CBE, FRS (18 July 1923 – 10 October 2003) was an organic chemist and university administrator. Using nuclear magnetic resonance spectroscopy, he was the first to map the structures of carotenoid pigments, including astaxanthin, rubixanthin and canthaxanthin.
Жеке өмір
Уидон Уимблдонда дүниеге келген, әкесі тіс дәрігері, ал анасы өркендеген зергерлер отбасынан шыққан. Оның ата-анасы ол тоғыз жасында ажырасып, ол әкесімен бірге тұрды, бірнеше жылдың ішінде анасымен және кіші әпкесімен байланысын үзіп қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Гилдфорд маңындағы фермаға эвакуацияланды. Оның әйелі Барбара Дау Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әйелдердің Корольдік Теңіз күштерінде қызмет етті, сол жерде жұмыс істеген кезде Базилдің туысымен, кейін Базилмен танысты. Олар 1959 жылы үйленді және Сара мен Мэтью есімді екі балалары болды. Уидон өмірінің соңғы жылдары Паркинсон ауруынан зардап шекті. 1940 жылы Лондондағы Императорлық колледжінде химияны оқығанға дейін Гилдфордтағы мектепте білім алды. Ол 19 жасында екі жылдан кейін диплом алды. Императорлық колледжде докторлық диссертациясын қорғады, содан кейін Манчестердегі Блэклиде бояулар бойынша ICI компаниясында жұмыс істеді. 1947 жылы органикалық химиядан лекциятор болып Императорлық колледжге оралды және 1955 жылы оқырман болды. 1960 жылы Куин-Мэри колледжінде органикалық химия кафедрасының меңгерігі болып тағайындалды. 1976 жылы ол Нотингем университетінің 4-ші вице-канцлері болды және 1988 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымда қалды. 1955-1978 жылдар аралығында Швейцарияның Базель қаласындағы Hoffmann La Roche компаниясының консультанты болды.
Weedon was born in Wimbledon, his father was a dentist and his mother came from a family of prosperous jewellers. His parents separated when he was nine years old and he remained living with his father, within a few years he had lost all contact with his mother and his younger sister. During World War II, he was evacuated to a farm near Guildford. His wife, Barbara Dawe, served in the Women's Royal Navy Service during World War II, whilst working there she met Basil's cousin and later Basil. They married in 1959 and had two children, Sarah and Matthew. Weedon suffered from Parkinson's disease in his later years. then a school in Guildford, prior to studying chemistry at Imperial College, London in 1940. He was awarded his degree just two years later, aged 19. He remained at Imperial College, studying for a PhD before taking a job with ICI working on dyes in Blackley, Manchester. He returned to Imperial College in 1947 as a lecturer in organic chemistry and became a reader in 1955. In 1960 he was appointed the Chair of organic chemistry at Queen Mary College. In 1976 he became the 4th Vice Chancellor of the University of Nottingham, a position he held until his retirement in 1988. He was a consultant to Hoffmann La Roche, Basel, Switzerland between 1955 and 1978.
Ғылыми жаңалықтар
Уидон, Л. М. Джекменмен бірлесіп, ядролық магниттік резонанс спектроскопиясын каротиноидтардың құрылымын зерттеу үшін алғаш рет қолданды. Ол сондай-ақ каротиноидтарды синтездеумен айналысты және 1953 жылы бикса орелланадан алынған биксинді йодқа ұшырату арқылы алынған метилбиксин синтезін сипаттады; кейіннен ол Виттиг реакциясын пайдаланып биксинді сәтті синтездеді. 1960 және 1970 жылдары Уидонның зерттеу тобы табиғи каротиноидтардың құрылымын анықтап, оларды синтездеді. Олардың ішінде фламингоның қызғылт түсіне жауапты кантаксантин, омардың түсіне жауапты астаксантин, қызыл бұрыштарда кездесетін капсантин және капсорубин, жапондық теңіз шұңғылдарынан алынған рениератин және теңіз балдырында ең көп таралған каротиноид – фукоксантин болды. Сондай-ақ, құрылымы анықталған басқа да қосылыстарға аллоксантин, митилоксантин, декапреноксантин және виолеритрин кірді.
Weedon, in collaboration with L. M. Jackman, was the first to use nuclear magnetic resonance spectroscopy to study the structures of carotenoids. He also worked on the synthesis of carotenoids and in 1953 described the synthesis of methylbixin which was produced by exposing bixin from Bixa orellana to iodine; later he successfully synthesised bixin using the Wittig reaction. During the 1960s and 1970s, Weedon's research group elucidated the structures of and synthesised a wide range of naturally occurring carotenoids. These included, canthaxanthin (responsible for the pink colour of flamingos), astaxanthin (responsible for the colour of lobsters), capsanthin and capsorubin (found in red peppers), renieratene (from Japanese sea sponges) and fucoxanthin (the most abundant carotenoid found in seaweed). Other compounds whose structures were discovered include alloxanthin, mytiloxanthin, decaprenoxanthin and violerythrin.