Кіріспе

4-бөлім = Chembox термохимиясы
DeltaHform = 368.0 кДж·моль-1
Жарылу шегі = 1.4%?

Өндіріс

Резорцинол бензолдан бірнеше сатыда өндіріледі, бастапқыда пропиленмен диалкилдеу арқылы 1,3-диизопропилбензол алынады. Осы ди-субституцияланған арендің тотығуы және Хок қайта құрылуы нәтижесінде ацетон мен резорцинол пайда болады. АҚШ-тағы өндіріс 2017 жылы Пенсильвания штатындағы Петролия қаласындағы Indspec Chemical зауытының жабылуымен тоқтатылды. Резорцинол өндірудің көптеген басқа да жолдары бар. Бұрын ол бензолдың дисульфондалуы арқылы, содан кейін 1,3-дисульфонаттың гидролизі арқылы өндірілген. Бұл әдіс күкіртті қосылыстардан көп мөлшерде қалдықтар түзілетіндіктен тоқтатылды. Резорцинол сонымен қатар, галбан және асафетида сияқты көптеген шайырларды калий гидроксидімен балқыту арқылы немесе Бразилия ағашының сығындысын дистилляциялау арқылы да алынуы мүмкін. Оны 3-иодофенол мен фенол-3-сульфон қышқылын калий карбонатымен балқыту арқылы синтездеуге болады. 3-аминофенолдың немесе 1,3-диаминобензолдың диазотизациясы, одан кейін гидролиз жасау арқылы да резорцинол алуға болады. Ароматтық қатардың көптеген орто және пара изомерлері (мысалы, бромфенолдар, бензол пара-дисульфон қышқылы) калий гидроксидімен қорыту кезінде де резорцинол береді.

Реакциялар

Ресорцинолды жартылай гидрлендіру 1,3-циклогександион деп те аталатын дигидроресорцинол береді. Ол Фелинг ерітіндісін және аммиакты күміс ерітіндісін тотықтырады. Изомерлік пирокатехолдай, ол қорғасын ацетаты ерітіндісімен шөкпе түзбейді. Темір(III) хлориді оның сулы ерітіндісін қою молық түске бояйды, ал бром суы триброморесорцинолды шөккізеді. Осы қасиеттері оны кейбір хроматография тәжірибелерінде бояғыш ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Натрий амальгамасы оны дигидроресорцинге дейін тотықтырады, ал оны 150-160°C температураға дейін қыздырғанда, шоғырланған барий гидроксиді ерітіндісі γ-ацетилмай қышқылын береді. Калий гидроксидімен қосылғанда, ресорцинолдан флороглюцин, пирокатехол және диресорцинол түзіледі. Ол қышқылдар немесе қышқыл хлоридтерімен, сусыздағыш заттардың қатысуымен оксикетондарға конденсацияланады, мысалы, мырыш хлоридімен және мұздық сірке қышқылымен 145°C температурада резацетофенон (HO)₂C₆H₃COCH₃ түзіледі. Дибазиялық қышқылдардың ангидридтері флуоресцеиндерді береді. Кальций хлориді және аммиакпен 200°C-қа дейін қыздырғанда мета-диоксидифениламин түзіледі. Натрий нитритімен суда еритін көк бояу түзіледі, ол қышқылдармен қызыл түске өзгереді және лакмоид атауымен pH индикаторы ретінде қолданылады. Ол альдегидтермен оңай конденсацияланады, формальдегидпен, катализдік тұз қышқылы қосылғанда метилендиресорцин [(HO)C₆H₃(O)]₂CH₂ түзіледі. Хлорал гидратымен, калий бисульфатының қатысуымен реакция кезінде тетраоксидифенилметан карбон қышқылының лактоны түзіледі. Алкогольді ерітіндіде натрий ацетоацетатымен конденсацияланып, 4-метилумбеллиферон түзіледі. Күкірт қышқылының екі еселенген мөлшерінде, суда флуоресценция әсерін тудырады. Полиресорцинолдар өсімдіктерде псевдотанин түрінде кездеседі.

Тіркегіштер

Ресорцинол негізінен шайыр өндірісінде қолданылады. Фенолмен қоспа ретінде, ол формальдегидпен конденсацияланып, жабысқыш заттар береді. Мұндай шайырлар резеңке өнеркәсібінде жабысқыш ретінде, ал басқалары ағаш желіміне қолданылады. Моноацетилрезорцинол, C6H4(OH)(O–COCH3), Euresol деген атпен қолданылады. Ол гидраденит суппуративаны емдеуде қолданылады, бірақ жаралардың жазылуына көмектесетінін көрсететін шектеулі деректер бар. Ресорцинол – Резинол, Вагизил және Клиарасил сияқты өнімдердің белсенді құрамының бірі. 1950-ші және 1960-шы жылдары британдық армия оны паста түрінде, тікелей теріге жағу арқылы қолданған. Мұндай емдеуді алған орындардың бірі – Англияның Альдершот қаласындағы Кембридж әскери госпиталі. Бұл әрқашан сәтті аяқталмаған. 4-Гексилрезорцинол – тамақ сору таблеткаларында кездесетін анестетик.

Химиялық қолданыс

Ресорцинол фармацевтикалық заттар мен басқа да органикалық қосылыстарды синтездеу үшін химиялық аралық зат ретінде қолданылады. Ол диазо бояулары мен пластификаторлар өндірісінде, сондай-ақ шайырлардағы ультракүлгін сәулелерді жұтатын зат ретінде пайдаланылады. Бұл кетозаларды сапалық анықтау үшін талдау реагенті (Селиванов сынағы). Ол жарылғыш қорғасын стифнатын жасауға қолданылатын бастапқы материал болып табылады.

Қауысқан қосылыстар

Резазурин, C12H7NO4, резорцинолға азот қышқылының әсерінен алынады, ол жасыл металдық жылтырмен кішкентай қою қызыл кристалдар түзеді. Концентрацияланған күкірт қышқылында ерітіліп, 210°C-қа дейін қыздырылғанда, суға құйылған ерітіндісінде суда ерімейтін, бірақ ыстық концентрацияланған тұз қышқылында және жеңіл сілтілердің ерітінділерінде оңай еритін оксифеноксазон – C12H7NO3 резоруфин тұнбасын береді. Сілтілік ерітінділер қызғылт қызыл түсті болады және қызыл түсті флуоресценция көрсетеді. Тетрабромрезоруфин "Флуоресцентті Резорцин Көк" деген атпен бояу ретінде қолданылады. Тиорезорцинол мырыш пен тұз қышқылының метабензендисульфонилхлоридке әсерінен алынады. Ол 27°C-да балқиды және 243°C-да қайнайды. Резорцинол дисульфоний қышқылы (HO)2C6H2(HSO3)2 – күкірт қышқылының резорцинге әсерінен алынатын ылғалды сіңіретін масса. Су мен этанолда оңай ериді. Резорцинол – қатерлі ісікке қарсы препараттардың бір класында кездесетін кең таралған құрылымдық элемент, олардың кейбіреулері (люминеспиб, ганетеспиб, KW 2478 және онелеспиб) 2014 жылдан бері клиникалық сынақтардан өтуде. Резорцинол құрылымының бөлігі жылулық шок ақуызы 90-ның N-терминалды доменін тежеуге байланысты, бұл қатерлі ісікке қарсы емдеу үшін маңызды мақсат. Бензол 1,3-диол – 1993 жылғы Органикалық химия номенклатурасы бойынша Халықаралық таза және қолданбалы химия одағының (IUPAC) ұсынған атауы. Резорцинол аммиакпен қатырылған шайырдан және химиялық орцинолмен байланысы болғандықтан осылай аталады.

Уыттылық

Ресорцинолдың уыттылығы төмен, (егеуқұйрықтар, ауыз арқылы) > 300 мг/кг. Ол фенолдан кем уытты.