Кіріспе

Қазіргі заманғы түсіндірмелерінен бастап, теңіздік елдердің жас теңіз офицерлерін теңізге жіберу дәстүріне дейін (мысалы, "Outward Bound" бағдарламасын қараңыз), желкенді оқыту су үстінде де, су сыртында да көптеген пайдалы дағдыларды дамытудың тиімді әрі дәстүрлі емес жолын ұсынады.

1930 жылдары Жаратылыс

1920 және 30-жылдары көптеген елдер сауда флоты офицерлерін даярлау үшін желкенді кемелерді пайдаланған, бірақ Карл Лаеisz және Густав Эриксон сияқты бірнеше желкенді кеме иелері соңғы желкенді кемелерден әлі де пайда табу мүмкіндігі бар екенін түсінді. Эриксон аз капитал қажет ететін кемелерді сатып алып, басқа кемелерден алынған бөлшектермен жөндеді. Ол әлі де табыс әкелетін жүк тасымалдау маршруттарын анықтады және кемелерді тәжірибелі офицерлермен жалдады. Декада жұмыс істейтіндердің арасында бу кемелерінен келген шәкірттер және оқу үшін ақы төлеп келген басқа да жастар болды, ал кейбіреулері өте төмен жалақымен жұмысқа орналасты. Шәкірттер оқушылар ретінде қарастырылды және бұл желкенді оқытудың алғашқы ресми ұйымдастырылуы болды, мұнда экипаж жай ғана оқиғаға қатысуға келген адамдардан құралды, мансапты көздемейтін. Эриксонның балансында еңбек ақысы ескерілмегендіктен, кемелер номиналды пайда әкеле берді. Дегенмен, Эриксон өзінің кемелерінің тозуын ескермеу және жақсы корпустар мен жабдықтардың азаюына байланысты кәсібінің ұзақ мерзімді тиімділігіне күмән келтірді. Компания екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайдасын бу кемелеріне инвестициялауға бағыттады. Эриксон мен Ф. Лаеisz компаниялары бірте-бірте бу кемелеріне көшкен кезде, капитанның келесі буыны өз кемелеріне басшылық етуге көтеріліп, желкенді оқытуды білім беру мақсатында, оқушыларды жүк ретінде қарастыратын жаңа бағытқа бұрды. 1932 жылдан 1958 жылға дейін Ирвинг Джонсон және оның әйелі Электа "Экси" Джонсон "Янки" атты кемелерінде әуесқой жастар экипаждарымен әлемді 7 рет айналып келді. Олардың саяхаттары туралы кітаптар жазылып, National Geographic журналында және "Ирвинг Джонсон, теңіз саяхатшысы" сияқты телешоуларда көрсетілді. Олардың мұрағаттары Коннектикут штатындағы Мистик портында сақтаулы. 1934 жылы австралиялық Алан Вильерс Даниядан "Джордж Стейдж" ескі оқу кемесін сатып алды. Ол кемеге "Джозеф Конрад" деп ат қойып, төлемсіз жүксіз және төлеген жастар экипажымен әлемді айналып келді. Ол сондай-ақ бюджетке сәйкес келетін, ақы төлемейтін жастарды да алды, оларды қаланың шеткі аудандарында тәуекелге ұшыраған және сол кездегі "мінез қалыптастыру" деп аталған нәрсеге мұқтаж деп санады. Бұл сапарлар қазіргі заманғы желкенді оқытудың бастауы болды, ол қолмен басқарылатын кемелерді және теңіздің қатаң тәртібін жеке дамуды жақсарту және жағдайлары қиын жандарға осы тәжірибеден пайда табу үшін пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде, дәстүрлі желкенді кемелердің саны азайып, халықтың қызығушылығы төмендеді. 1932 жылы неміс мектеп кемесі "Ниобе" батып, 69 адам қаза тапқаннан кейін, 1957 жылы "Памир" және 1961 жылы "Альбатрос" кемелерінің жоғалуы қосымша наразылық тудырып, бір дәуірдің аяқталғанын көрсетті.

Заманауи желкенді жаттығу

Квадраттық теңізде жүзуші кемелердің соңғы үлкен жиыны деп есептелген 1956 жылы Бернард Морган мен Гревилл Ховард бірнеше кеме иелерін қоштасу салюті ретінде бірігіп, жарыс ұйымдастыруға көндірді. Жарыс Англияның оңтүстік жағалауындағы Торбейден Португалияның Лиссабон қаласына дейін Бискай шығанағы арқылы бейресми түрде өтуді қамтыды. Жарысқа бес мектеп кемесі қатысты: Данияның «Danmark», Норвегияның «Christian Radich» және «Sorlandet», Бельгияның «Mercator» және Португалияның алғашқы «Sagres» кемелері. Кемелер келесі жылы және содан бері жыл сайын кездесіп, бастапқы ұйымдастырушыларды таң қалдыратын жылдық серияны құрды. Ескі кемелер сақталды немесе жөнделді, ал жаңа, мақсаттық білім беру кемелері құрылысқа алынды. Теңіздік кемелерге қызығушылық жаңадан туғаннан кейін, Sail Training International (STI) (бұрынғы «Sail Training Association») ұйымына мүше ұлттық желкенді оқыту қауымдастықтары құрылды және жазғы ірі шараларда 100-ден астам кеме мұхиттарда жарысатын болды. Экипаж алмасуы бір елдің жастарын екінші елдің жастарымен бірге теңізге шығуға мүмкіндік берді. Суық соғыс аяқталар алдында, 1974 жылы Ресей мен Польшаның кемелері (кейбір жағдайларда Германияда салынған) Халықаралық флотқа қосылды, бұл Шығыс пен Батыс арасындағы шектеулі алмасудың бастамасы болды. STI ұйымының серіктес ұйымдарының ең ірілерінің бірі – Америкалық желкенді оқыту қауымдастығы (ASTA). 1973 жылы бірнеше кемемен құрылған бұл ұйым қазір 25 түрлі елден келген 250-ден астам үлкен кемелерді қамтитын халықаралық ұйымға айналды. STI ұйымының Ұлыбританиядағы ұлттық мүшесі – 1972 жылы құрылған Теңізшілерді оқыту ұйымдарының қауымдастығы (ASTO), http://www.asto.org.uk.

Квадраттық теңізде жүзуші кемелерді игеру өнері жоғалу қаупіне тап болды. 1997 жылы USS Constitution қайта жаңартуы аяқталуға жақын келгенде, АҚШ Әскери-теңіз күштері HMS Bounty экипажынан кемені бастапқы мақсатына сәйкес жүзуге даярлау үшін теңізшілерді шақырды. Көптеген кемелер тарихи кемелер мен олардың көшірмелері болып табылады, олар Алан Вильерс пен Ирвинг Джонсон ұсынған дәстүр бойынша, үйлесімді қол еңбегін қажет етеді, мысалы, Picton Castle. Ал басқалары арнайы білім беру платформалары болып табылады, олар теңізде ғылыми зерттеулер жүргізеді, мысалы, Robert C. Seamans және Sea Education Association ұйымының Corwith Cramer кемелері. Тағы бір жаңа бағыт – желкенді оқыту ұйымымен байланысты және көбінесе құрлықтағы теңіз мұражайларымен үйлестірілген жүзбелі теңіз мұражайларын дамыту. Tall Ship Atyla осыған бір мысал, келушілер Бильбао теңіз мұражайына қыс айларында кеме жанында тоқтағанда тегін кіре алады. Ирвинг Джонсон экипажы мен Лос-Анджелес теңіз институтының марапатталған бағдарламасы айтқандай: «Біз жастарды теңізде өмір сүруге даярламаймыз, біз теңізді жастарды өмірге даярлау үшін пайдаланамыз».