Кіріспе

All American Five (қысқаша АА5) – бұл бес вакуумдық түтікше қолданған, жаппай өндірілген супергетеродинді радио қабылдағыштарды белгілейтін халық арасында қолданылатын атау. Бұл радио жиынтықтары орта толқынды жолақта амплитудалық модуляция (AM) хабарларын қабылдау үшін жасалған және 1930 жылдардың ортасынан 1960 жылдардың басына дейін АҚШ-та өндірілген. Қуат трансформаторын жою арқасында құрылғылардың бағасы төмен ұсталып келді; осы принцип кейінірек теледидар қабылдағыштарына да қолданылды. Төмен бағалы, қысқа толқынды жолақтарға, жақсы өнімділікке немесе арнайы қуат көздеріне ие болу үшін дизайнның түрлі нұсқалары болды, бірақ көптеген жиынтықтар бірдей вакуумдық түтікшелер жиынтығын пайдаланды.

Философия

Радио "All American Five" деп аталды, себебі оның құрамында әдетте бес вакуумдық түтік қолданылды және түтіктер дәуірінде АҚШ пен Канадада үйге арналған радиолардың басым бөлігі осылай жасалған. Олар 1930 жылдан бастап жүздеген өндірушілермен миллиондаған данада шығарылды, соңғы үлгілері Жапонияда жасалды. Түтіктердің қыздырғыштары тізбектей қосылған, олардың барлығы бірдей ток қажет етеді, бірақ кернеулері әртүрлі болды. Түтіктердің стандартты жиынтығы бес түтіктің жалпы номиналды кернеуі 121 вольтқа тең болу үшін жасалған, бұл 110–117 В электр қуатының кернеуінен сәл жоғары. Сондықтан қосымша кернеуді төмендетуге арналған резистор қажет болмады. Трансформаторсыз конструкцияларда металл шасси электр желісінің бір жағына қосылған, бұл қауіпті электр тогының соққысын тудыруы мүмкін және жақсы оқшауланған корпус талап етілді. Трансформаторсыз радиоларды AC немесе DC тогымен қуаттауға болады (соның салдарынан AC/DC қабылдағыштар деп аталды), DC тогы бұрын да жиі қолданылды. DC тогымен жұмыс істегенде, олар тек дұрыс полярлықпен қосылғанда ғана жұмыс істейтін. Сонымен қатар, егер радио DC тогымен қуаттандырылса, оның жұмысы нашарлайды, себебі B+ кернеуі 120 вольтқа тең болады, ал AC тогымен 160–170 вольтқа жетеді. Дизайнның философиясы қарапайым: оны мүмкіндігінше арзан жасау керек еді. Дизайн бағасына қарай жақсы жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін оңтайландырылды. Кем дегенде бір радио өндірушісі, Артур Атвотер Кент, "кішкентай" немесе арзан AA5 дизайнмен бәсекелесуге тырысудың орнына бизнестен шығуды жөн көрді. Бес түтік радионың өндіріс құнын төмендету үшін көптеген дизайндық тәсілдер қолданылды. Барлық вакуумдық түтіктердің қыздырғыштары бірдей токпен жұмыс істеу үшін номиналды қуатымен орнатылуы керек болды, сондықтан оларды желілік кернеуден тізбектей қосуға болады. Түзетуші және аудио шығару түтігіне көбірек қыздырғыш қуаты қажет болды, сондықтан олар басқа түтіктерге қарағанда үлкен кернеуді төмендетті. Көптеген конструкцияларда түзетуші түтіктің қыздырғышында шамды қосуға арналған қосымша ұя болды. Пластинка тогы түзетуші қыздырғышының сол бөлігі арқылы бағытталды, бұл шамға жұмсалған токты өтеу үшін жасалды. Егер шам жанып кетсе, түзетуші қыздырғышының сол бөлігіне артық ток түсіп, бірнеше ай ішінде түтік жанып кетуі мүмкін. Алғашқы радиоларда бұл мәселені азайту үшін кедергілер желісі болды, бірақ бұл көп ұзамай алынып тасталды, себебі түтікті ауыстыру құны өндірушінің проблемасы емес еді. Рождество шыршасының шамдары сияқты, егер бір түтіктің қыздырғышы істен шықса, ешбір түтіктің қыздырғышы жұмыс істемейді. Радио 160-170 вольт пластинкалық кернеуді тікелей AC желісінен шығару үшін жарты толқынды түзетушіні пайдаланды; түзетуші, қатаң түрде DC тогымен қуаттандырылғанда қажет болмаса да, ешқандай проблема тудырмады. Жиілік араластырғышы жеке осциллятор түтігінің құнын үнемдеу үшін пентагридтік түрлендіргіш конструкциясын қолданды. Детектор және бірінші аудио сатығы қос диодты/триодты түтік комбинациясымен қамтамасыз етілді. Егер детектор/бірінші аудио түтігінде екінші диод болса, оны автоматты күшейтуді басқару (AGC) үшін пайдалануға болады немесе аудио детектор диодынан AGC смещениесін алуға болады.

Құрылыстың ықтимал қауіптері

"All American Five" машинасының көптеген ерте үлгілері пайдаланушылар үшін қауіпті болып келді. АА5 радиосының шассиі желілік трансформатордың болмауына байланысты, тікелей желілік электрмен жабдықтаудың бір полюсіне қосылған. Қауіп одан әрі ушықты, себебі қосу/өшіру қосқышы көбінесе шассиге қосылған желілік сымда орналасқан. Бұл шассидің жиынтық "қосылған" немесе "өшірілген" күйде болғанда, қуат розеткасына қосқан тәсіліне байланысты "қыздырылған" болуы мүмкін дегенді білдірді. Көптеген қуат ашалары екі бірдей тіреуіштерден тұрды және оларды кез келген жаққа қосуға болатын. Металл шассиді бекіту бұрандалары кейде бакелит немесе ағаш корпусының сыртынан қолжетімді болды, соның салдарынан жиынтықты ұстағанда осы бұрандаларға тиіп, тоқ соққан жағдайлар көп болды. Желдеткіш тесіктері балалардың саусақтарын немесе металл заттарды ішке тығуға жеткілікті үлкен болуы мүмкін еді. Осындай қауіп еуропалық AC/DC жиынтықтарында да кездесті, бірақ кернеу екі есе жоғары болды. Кейінгі үлгілердегі қауіп шассиге оқшаулағыш желі арқылы қосылған ішкі жер шинасын пайдалану арқылы жойылды. Underwriters Laboratories тоқ соғуды "қауіпсіз" деңгейге дейін шектеу үшін, желіден оқшаулау принципінде жұмыс істейтін, жүзетін шассиді қабылдауды міндеттеді (нақты схема мен компоненттердің мәндері көрсетілмеген, бірақ рұқсат етілген ағып кету тогының деңгейі белгіленген). Шасси RF жерге (қорғау үшін) байпасс конденсаторымен (әдетте 0,05 мкФ-тан 0,2 мкФ-қа дейін) ұсталып тұрды, оған әдетте резистор қосылды (әдетте 220 кОм-нан 470 кОм-ға дейін, бірақ кейде 22 кОм сияқты кіші мәндер қолданылды немесе резистор мүлдем алынып тасталды). Уақыт өте келе, бұл қағаз конденсаторлары жиі өткізбейтіндей болып, пайдаланушыға тоқ соғуға жеткілікті ток өткізіп алуы мүмкін еді.

Ерекше іске асыру

"All American Five" радио қабылдағышының негізгі конструкциясы радионың алғашқы жылдарында жасалған төмен бағалы жиынтықтардан туындады.

Теледидар дизайнына әсері

Көптеген қара-ақ және түсті теледидар қабылдағыштары All American Five принциптерін қолданып, ыстық шасси және тізбектей жалғанған қыздырғыштармен жасалды. Бұл конструкциялар негізінен 1950-ші жылдардан бастап, тіпті 1980-ші жылдары тоқтатылған GE Portacolor сериясына дейін портативті немесе арзан теледидарларда қолданылды. Алғашқы үлгілерде түтіктердің орнына селендік түзеткіштер пайдаланылса, кейінгілерінде кремний диодтары қолданылды. Кейбір теледидарлар гибридті болып келді, оларда әлсіз сигналдарды күшейту үшін транзисторлар, ал қымбат болған қуат транзисторларының орнына вакуумдық түтіктер қолданылды. Сонымен қатар, кейбір үлгілерде түтікшелердің жіптеріне тізбектей жалғанған түзеткіш диодтар орнатылған. Теледидар өшірілген кезде, түзеткіш жіптерді ішінара қыздырып тұрды, бұл техника "Жедел қосылу" сияқты түрлі атаулармен белгілі болды.

Қызмет көрсету бойынша сақтық шаралары

Жинақтың шассиі тікелей тоқ желісінің қуатты бөлігіне қосылуы мүмкін болғандықтан, сервистік орталықтар техниктерді тоқ соғу қаупінен қорғау үшін оқшаулағыш трансформаторды қолданды. Кейбір қалпына келтірушілер шассиді әрдайым нөлдік потенциалда ұстау үшін қуатты шассилі жинақты қайта сымдауды ұсынады. Кейбір конструкцияларға тек плагинді поляризациялау жеткілікті, ал басқаларына шассиге қосылған коммутаторды алып тастау үшін қуат көзін қайта сымдау қажет. Бұл өзгертудің қауіпсіздік қамтамасыз етуі үшін электр розеткалары дұрыс қосылуы керек.