Кіріспе

Неміс физигі Хаген Кляйнерт (15 маусым 1941 жылы туған) – Германияның Берлин еркін университетінде теориялық физика профессоры (1968 жылдан), Тимишоара Батыс университетінің құрметті докторы және Бишкектегі Қырғыз-ресей славян университетінің құрметті докторы. Ол сондай-ақ Ресей Шығармашылық академиясының құрметті мүшесі. Бөлшектер және қатты дене физикасына қосқан үлесі үшін 2008 жылы Макс Борн сыйлығымен марапатталды. Лев Давидович Ландаудың 100 жылдығына арналған естелік жинаққа қосқан үлесі үшін 2008 жылғы Межорана сыйлығын алды. 1974 жылдан бері доктор Аннемари Кляйнертке үйленген, олардың Михаэль Кляйнерт есімді ұлы бар.

Жарияланымдар

Клайнерт математикалық физика және элементар бөлшектер физикасы, ядролар, қатты дене жүйелері, сұйық кристалдар, биомембраналар, микроэмульсиялар, полимерлер және қаржы нарықтары теориясы саласында шамамен 420 мақала жазған. Ол теориялық физика бойынша бірнеше кітаптың авторы, олардың ең белгілісі – «Кванттық механикадағы, статистикадағы, полимер физикасындағы және қаржы нарықтарындағы жол интегралдары» 1990 жылдан бері бес рет қайта басылып, жоғары бағалы пікірлерге ие болды.

Білім

Ол 1960-1963 жылдары Лейбниц университетінде (Ханновер) және Джорджия технология институты сияқты бірнеше американдық университеттерде физиканы оқыды, онда ол Үлкен жарылыс теориясының негізін қалаушылардың бірі Джордж Гамовтан аспирантурада жалпы салыстырмалылық теориясын үйренді. Клейнерт 1967 жылы Колорадо университетінде (Боулдер) докторлық диссертациясын қорғады.

Таралымдар теориясы

А. Червяковпен бірге Кляйнерт таралу теориясын сызықтық кеңістіктерден жартылай топтарға кеңейтті, олардың көбейтінділерін бірегей түрде анықтай отырып (математикалық теорияда тек сызықтық комбинациялар ғана анықталады). Бұл кеңейтуге себеп – сәйкес келетін жол интегралдары координаталық түрлендірулерге қатысты өзгермейтін болуы керек деген физикалық талап, бұл жол интегралының Шредингер теориясына эквивалентті болуы үшін қажет.

Сызық теориясының баламасы

Сызық теориясына балама ретінде Кляйнерт эвклидтік емес геометрия мен кемшіліктері бар кристалдардың геометриясы арасындағы толық аналогияны пайдаланып, Әлемдік кристалл немесе Планк-Кляйнерт кристаллы деп аталатын әлемнің моделін құрды. Бұл модельде материя кеңістік-уақытта кемшіліктер жасайды, олар қисықтық тудырады. Бұл қисықтық жалпы салыстырмалылықтың барлық эффектілерін қайта жасайды, бірақ Планк ұзындығы деңгейінде сызық теориясынан өзгеше физикаға алып келеді. Бұл теория итальян суретшісі Лаура Пескеге «әлемдік кристалл» атты шыны мүсіндер жасауға шабыт берді (осы беттің төменгі сол жағын да қараңыз).

Қазіргі жұмыс

Клайнерт Халықаралық релятивистік астрофизика PhD (IRAP) жобасының қадірлі оқытушысы, бұл жоба астрофизика бойынша халықаралық желіге (ICRANet) кіреді. Ол сонымен қатар Еуропалық ғылым қорының «Лабораториядағы космология» жобасына қатысты. Клайнерттің 60 жылдығына арналған құрметті жинақ (Festschrift) және ғылыми конференция (Festcolloquium) өткізілді, онда халықаралық әріптестерінен (мысалы, Ю. Ниман, Р. Джакив, Х. Фрицш, Р. Руффини, К. Девит, Л. Кауффман, Дж. Девризе және К. Маки) 65 баяндама түсті.