Яңаз Стрнад: Словен физигі және ғылымды насихаттаушы

Кіріспе

Словения физигі және табиғат ғылымын насихаттаушы Янез Стрнад (4 наурыз 1934 жыл - 28 қараша 2015 жыл) – словен физигі және табиғат ғылымын насихаттаушы.

Өмір және жұмыс

Стрнад Югославия Корольдігінің (қазіргі Словения) Любляна қаласында дүниеге келген. 1957 жылы Любляна университетінде техникалық физика мамандығы бойынша диплом алды, ал 1963 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оның негізгі ғылыми жұмыстары Жожеф Стефан институтында жүргізілді. 1961 жылдан бастап көп жыл бойы Любляна университетінің жаратылыстану және технология факультетіндегі физика кафедрасында физиканың кіріспе курстарын және тақырыптарын оқытты. 1974 жылы толық профессор атанды. 1990 жылы "Iz take so snovi kot sanje" ("Біз армандардан жасалған заттармыз") атты фундаменталды бөлшектер физикасы туралы кітап жазды. Ол жазған қысқа және ұзақ мақалалары арқылы Стефанның ғылыми еңбектерін тереңірек зерттеуге үлкен үлес қосты. Оның "Збирка Сигма" (Сигма жинағы) монографиялар сериясынан шыққан "Кванттық физика" (Quantum Physics) (DZS, Любляна 1974) атты қалың кітапшасы Гейзенбергтің белгісіздік принципін түсінуге және оған кіріспе жасауға арналған, әсіресе жас магистранттар үшін пайдалы. Ол 1000-нан астам еңбек жазған. Стрнадтың еңбектерінде физикаға бірінші көзқараста қарағанда тікелей қатысы жоқ сияқты көрінетін тақырыптар да бар, мысалы, оның "Znanost in politika v vinjetah" ("Виньеттердегі ғылым мен саясат") мақаласындай.

Университет оқулықтары

Janez Strnad, Atlas klasične in moderne fizike (Классикалық және заманауи физика атласы), Ханс Брюердің аудармасы және бейімделуі, dtv Atlas zur Physik, (Deutscher Taschenbuch Verlag, Мюнхен 1987, 1988), DZS, Любляна 1993, 400 б. Janez Strnad, Fizika, 1. del, Механика, Топлота (Физика, 1-бөлім, Механика, Жылу), (DZS, Любляна 1977, 1–284 б.). Janez Strnad, Fizika, 2. del, Elektrika, Optika (Физика, 2-бөлім, Электрлік, Оптика), (DZS, Любляна 1978, 285–564 б.). Janez Strnad, Fizika, 3. del, Посебна теория относительности, Атом (Физика, 3-бөлім, Арнайы салыстырмалылық теориясы, Атомдар), (DZS, Любляна 1980, 320 б.). Janez Strnad, Fizika, 4. del, Molekule, kristali, jedra, delci (Физика, 4-бөлім, Молекулалар, кристалдар, ядролар, бөлшектер), (DZS, Любляна 1982, 283 б.). Janez Strnad, Mladen Gros, Marjan Hribar, Alojz Kodre, Naloge iz fizike (Физикадан жаттығулар), (DMFA SRS, Любляна 1981, 108 б.).

Физика және аспирантура семинарларынан таңдалған тараулар

Янез Стрнад, Фаза, топ, сигнал жылдамдығы, (DMFA SRS, Любляна 1975, 31 бет). Янез Стрнад, Арнайы және жалпы салыстырмалылық теориясындағы тәжірибелер, (DMFA SRS, Любляна 1977, 44-бет). Янез Стрнад, Кванттық электродинамикаға қарай, (DMFA SRS, Любляна 1986, 176-бет). Янез Стрнад, Шварцшильдке бара жатқанда, (DMFA S, Любляна 1991, 52 бет). Янез Стрнад, Гомугенді гравитациялық өріс: арнайы және жалпы салыстырмалылық теориясы арасында, (DMFA S, Любляна 1994, 44-бет). Янез Стрнад, Кванттық статистикалық механиканың бастамасы, (DMFA S, Любляна 1997, 31 бет). Янез Стрнад, Бөлінудің ашылуы, (DMFA S, Любляна 2000, 39-бет).

Ғылыми мақалалар

Янез Стрнад, Сто лет закона Стефана (Сто жылдық Стефан заңы), (Обзорник мат, физ. 26 (1979) 3). Янез Стрнад, А. Венгар, Измерение теплопроводности воздуха методом Стефана (Стефанның ауаның жылу өткізгіштігін өлшеуі), (European Journal of Physics, 1984). Янез Стрнад, Как Йожеф Стефан открыл закон излучения (Жожеф Стефан сәулелену заңын қалай ашты), (Zbornik za zgodovino naravoslovja in tehnike 8, Ljubljana 1985). Янез Стрнад, Ток Стефана (Стефан тогы), (Обзорник мат, физ. 32 (1985)). Янез Стрнад, Задача Стефана (Стефанның тапсырмасы), (Обзорник мат, физ. 34 (1987)). Янез Стрнад, Уравнения электродинамики Стефана (Стефанның электродинамика теңдеулері), (European Journal of Physics, 1989). Янез Стрнад, Эрнст Мах как физик (Физик ретінде Эрнст Мах), (Zbornik za zgodovino naravoslovja in tehnike 10, Ljubljana 1989). Янез Стрнад, Поднимающиеся пузырьки (Көтерілген көпіршіктер), (Обзорник мат, физ. 39 (1992) 4, стр. 85 – 89). Янез Стрнад, Сжатие броуновского движения (Браун қозғалысын сығу), (Обзорник мат, физ. 39 (1992) 2, стр. 49 – 54). Янез Стрнад, Наблюдение и теория (Бақылау және теория), (Обзорник мат, физ. 39 (1992) 5, стр. 141 – 150). Янез Стрнад, J. Стефана «Продольные колебания стержней» (J. Стефанның «Стандарттардың бойлық тербелістері»), (Обзорник мат, физ. 40 (1993) 1, стр. 17 – 19). Янез Стрнад, Должен ли знающий учить? (Білімі бар адам оқыту керек пе?), (Обзорник мат, физ. 40 (1993) 1, стр. 23 – 31). Янез Стрнад, Сверхпроводимость (Суперөткізгіштік), (Обзорник мат, физ. 40 (1993) 4, стр. 110 – 120). Янез Стрнад, Необычные интерференционные эксперименты I. Интерференционный эксперимент с излучениями в противоположных направлениях (Қалыпты емес интерференциялық тәжірибелер I. Қарсы бағыттағы сәулелермен интерференциялық тәжірибе), (Обзорник мат, физ. 40 (1993) 5, стр. 135 – 136). Янез Стрнад, Сверхтекучесть (Суперсұйықтық), (Обзорник мат, физ. 40 (1993) 6, стр. 183 – 191). Янез Стрнад, Курс физики из Карлсруэ: О новых подходах в обучении физике (Карлсруэ физика курсы: Физиканы оқытудағы жаңа тәсілдер туралы), (Обзорник мат, физ. 41 (1994) 4, стр. 122 – 128). Янез Стрнад, Необычные интерференционные эксперименты I. Эксперимент Юнга с двумя ионами (Қалыпты емес интерференциялық тәжірибелер I. Янгтың екі ионмен тәжірибесі), (Обзорник мат, физ. 41 (1994) 5, стр. 119 – 153). Янез Стрнад, Необычные интерференционные эксперименты, Интерференционный эксперимент с двумя лазерами (Қалыпты емес интерференциялық тәжірибелер, Екі лазермен интерференциялық тәжірибе), (Обзорник мат, физ. 41 (1994) 6, стр. 187 – 190) (PACS 42.50. p.). Янез Стрнад, Линейное центральное движение J. Веги (J. Веганың сызықтық орталық қозғалысы), (Обзорник мат, физ. 47 (2000) 1, стр. 20 – 26) (PACS 01.65.+g, 45.40GJ). Янез Стрнад, Необычные интерференционные эксперименты, Интерференционный эксперимент с молекулами C60 (Қалыпты емес интерференциялық тәжірибелер, C60 молекулаларымен интерференциялық тәжірибе), (Обзорник мат, физ. 47 (2000) 2, стр. 53 – 56) (PACS 33.80. b.). Янез Стрнад, Прецессия равноденствий (Күн мен түн теңелудің прецессиясы), (Обзорник мат, физ. 47 (2000) 4, стр. 120 – 125) (PACS 01.65.+g). Янез Стрнад, Основные физические константы 1998 (Негізгі физикалық тұрақтылар 1998), (Обзорник мат, физ. 47 (2000) 5, стр. 177 – 179) (PACS 06.20. Jr.). Янез Стрнад, Рубинович в Любляне (Люблянадағы Рубинович), (Обзорник мат, физ. 47 (2000) 6, стр. 144 – 146) (PACS 01.60.+g). Янез Стрнад, О гравитационной константе (Гравитациялық тұрақты туралы), (Обзорник мат, физ. 48 (2001) 1, стр. 19 – 25) (PACS 04.80. y.). Янез Стрнад, Между двумя огнями? (Екі оттың арасында?), (Обзорник мат, физ. 48 (2001) 1, стр. 92 – 94) (PACS 06.20. Fn.). Янез Стрнад, Давление излучения и P. Н. Лебедев (Сәулелену қысымы және П. Н. Лебедев), (Обзорник мат, физ. 48 (2001) 1, стр. 148 – 153) (PACS 01.65.+g, 45.40GJ). Янез Стрнад, Упругая лента как модель Вселенной (Эластикалық лента ғаламның моделі ретінде), (Обзорник мат, физ. 49 (2002) 1, стр. 21 – 27) (PACS 98.80. k.). Янез Стрнад, Сила Стефана (Стефан күші), (Обзорник мат, физ. 49 (2002) 2, стр. 58 – 61) (PACS 01.65.+g, 47.15. x.). Янез Стрнад, Интерференция электронов на свете (Электронның жарыққа интерференциясы), (Обзорник мат, физ. 49 (2002) 5, стр. 148 – 150) (PACS 33.80. b.). Янез Стрнад, Вега о форме Земли (Жердің пішіні туралы Вега), (Обзорник мат, физ. 50 (2003) 1, стр. 27 III) (PACS 01.65.+g, 45.40GJ). Янез Стрнад, О электронах в атоме (Атомдағы электрондар туралы), (Обзорник мат, физ. 50 (2003) 3, стр. 82 – 85) (PACS 01.40. Ej.). Янез Стрнад, Как я писал учебник по физике (Мен физика оқулығын қалай жаздым), (Обзорник мат, физ. 50 (2003) 5, стр. 157 – 160) (PACS 01.40. Gm.). Янез Стрнад, Бозе-Эйнштейновская конденсация цезия (Бозе-Эйнштейн цезийдің конденсациясы), (Обзорник мат, физ. 50 (2003) 6, стр. 184 – 191) (PACS 03.75. Fi.).

Janez Strnad, Sto let Stefanovega zakona (Hundred years of Stefan's law), (Obzornik mat, fiz. 26 (1979) 3). Janez Strnad, A. Vengar, Stefanova meritev toplotne prevodnosti zraka (Stefan's measurements of the thermal conductivity of air), (European Journal of Physics, 1984). Janez Strnad, Kako je Jožef Stefan odkril zakon o sevanju (How Jožef Stefan discovered the law of radiation), (Zbornik za zgodovino naravoslovja in tehnike 8, Ljubljana 1985). Janez Strnad, Stefanov tok (Stefan's current), (Obzornik mat, fiz. 32 (1985). Janez Strnad, Stefanova naloga (Stefan's task), (Obzornik mat, fiz. 34 (1987). Janez Strnad, Stefanove elektodinamične enačbe (Stefan's equations of electrodynamics), (European Journal of Physics, 1989). Janez Strnad, Ernst Mach kot fizik (Ernst Mach as physicist), (Zbornik za zgodovino naravoslovja in tehnike 10, Ljubljana 1989). Janez Strnad, Dvigajoči se mehurčki (Rising bubbles), (Obzornik mat, fiz. 39 (1992) 4, pp 85 – 89). Janez Strnad, Oslabitev Brownovega gibanja (Squeezing Brownian motion), (Obzornik mat, fiz. 39 (1992) 2, pp 49 – 54). Janez Strnad, Opazovanje in teorija (Observation and theory), (Obzornik mat, fiz. 39 (1992) 5, pp 141 – 150). Janez Strnad, J. Stefana 'Longitudinalna nihanja palic' (J. Stefan's 'Longitudinal oscillations of rods' ), (Obzornik mat, fiz. 40 (1993) 1, pp 17 – 19). Janez Strnad, Ali mora znati, kdor uči? (Should he who teaches know? ), (Obzornik mat, fiz. 40 (1993) 1, pp 23 – 31). Janez Strnad, Superprevodnost (Superconductivity), (Obzornik mat, fiz. 40 (1993) 4, pp 110 – 120). Janez Strnad, Nenavadni interferenčni poskusi I. Interferenčni poskus s sevanjema v nasprotnih smereh (Unusual interference experiments I. Interference experiment with radiations in opposite directions), (Obzornik mat, fiz. 40 (1993) 5, pp 135 – 136). Janez Strnad, Supertekočnost (Superfluidity), (Obzornik mat, fiz. 40 (1993) 6, pp 183 – 191). Janez Strnad, Fizika iz Karlsruheja: O novostih v poučevanju fizike (The Karlsruhe physics course: On new approaches in physics teaching), (Obzornik mat, fiz. 41 (1994) 4, pp 122 – 128). Janez Strnad, Nenavadni interferenčni poskusi I. Youngov poskus z ionoma (Unusual interference experiments I. Young's experiment with two ions), (Obzornik mat, fiz. 41 (1994) 5, pp 119 – 153). Janez Strnad, Nenavadni interferenčni poskusi, Interferenčni poskus z laserjema (Unusual interference experiments, Interference experiment with two lasers), (Obzornik mat, fiz. 41 (1994) 6, pp 187 – 190) (PACS 42.50. p.)
Janez Strnad, Premo centralno gibanje J. Vege (J. Vega's linear central motion), (Obzornik mat, fiz. 47 (2000) 1, pp 20 – 26). (PACS 01.65.+g, 45.40GJ)
Janez Strnad, Nenavadni interferenčni poskusi, Interferenčni poskus z molekulami C60 (Unusual interference experiments, An interference experiment with C60 molecules), (Obzornik mat, fiz. 47 (2000) 2, pp 53 – 56) (PACS 33.80. b.) Janez Strnad, Precesija enakonočij (The precession of equinoxes), (Obzornik mat, fiz. 47 (2000) 4, pp 120 – 125). (PACS 01.65.+g)
Janez Strnad, Osnovne fizikalne konstante 1998 (Fundamental physical constants 1998), (Obzornik mat, fiz. 47 (2000) 5, pp 177 – 179). (PACS 06.20. Jr)
Janez Strnad, Rubinowicz v Ljubljani (Rubinowics in Ljubljana), (Obzornik mat, fiz. 47 (2000) 6, pp 144 – 146). (PACS 01.60.+g)
Janez Strnad, O gravitacijski konstanti (On the Newtonian gravitational constant), (Obzornik mat, fiz. 48 (2001) 1, pp 19 – 25). (PACS 04.80. y)
Janez Strnad, Med dvema ognjema? (Between two fires? ), (Obzornik mat, fiz. 48 (2001) 1, pp 92 – 94). (PACS 06.20. Fn)
Janez Strnad, Sevalni tlak in P. N. Lebedev (Radiation Pressure and P. N. Lebedev), (Obzornik mat, fiz. 48 (2001) 1, pp 148 – 153). (PACS 01.65.+g, 45.40GJ)
Janez Strnad, Prožni trak kot model vesolja (The elastic ribbon as a model universe), (Obzornik mat, fiz. 49 (2002) 1, pp 21 – 27). (PACS 98.80. k)
Janez Strnad, Stefanova sila (Stefan's force), (Obzornik mat, fiz. 49 (2002) 2, pp 58 – 61). (PACS 01.65.+g, 47.15. x)
Janez Strnad, Interferenca elektronov na svetlobi (Interference of electrons on light), (Obzornik mat, fiz. 49 (2002) 5, pp 148 – 150). (PACS 33.80. b)
Janez Strnad, Vega o obliki Zemlje (Vega on the form of the Earth), (Obzornik mat, fiz. 50 (2003) 1, pp 27 III). (PACS 01.65.+g, 45.40GJ)
Janez Strnad, O elektronih v atomu (On electrons in atom), (Obzornik mat, fiz. 50 (2003) 3, pp 82 – 85). (PACS 01.40. Ej)
Janez Strnad, Kako sem pisal učbenik za fiziko (How I wrote a physics textbook), (Obzornik mat, fiz. 50 (2003) 5, pp 157 – 160). (PACS 01.40. Gm)
Janez Strnad, Bose Einsteinova kondenzacija cezija (Bose Einstein condensation of cesium), (Obzornik mat, fiz. 50 (2003) 6, pp 184 – 191). (PACS 03.75. Fi)

Коллоквиумдар

Янез Стрнад, Бозе Эйнштейннің сілтілік атомдар конденсациясы (Бозе-Эйнштейннің сілтілік атомдар конденсациясы), (FMF, IJS, Любляна 5 қараша 2001). Янез Стрнад, 2000 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығы (2000 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығы), (FMF, IJS, Любляна 6 қараша 2000). Янез Стрнад, Алойз Кодре, Профессор Кушчер естелігіне (Профессор Кушчердің естелігіне), (FMF, IJS, Любляна 2 ақпан 2000).