Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Глюконий қышқылы – молекулалық формуласы C6H12O7 және конденсацияланған құрылымдық формуласы HOCH2(CHOH)4CO2H болатын органикалық қосылыс. Ақ түсті қатты зат, ол бейтарап сулы ерітіндіде глюконат анионын түзетін болады. Глюконий қышқылының тұздары "глюконаттар" деп аталады. Глюконий қышқылы, глюконат тұздары және глюконат эфирлері табиғатта кеңінен таралған, себебі мұндай заттар глюкозаның тотығу нәтижесінде пайда болады. Кейбір дәрілер глюконаттар түрінде инъекцияланады.
Gluconic acid is an organic compound with molecular formula C6H12O7 and condensed structural formula HOCH2(CHOH)4CO2H. A white solid, it forms the gluconate anion in neutral aqueous solution. The salts of gluconic acid are known as "gluconates". Gluconic acid, gluconate salts, and gluconate esters occur widely in nature because such species arise from the oxidation of glucose. Some drugs are injected in the form of gluconates.
Химиялық құрылысы
Глюконий қышқылының химиялық құрылымы алты көміртекті тізбектен тұрады, онда бес гидроксил тобы глюкозаның ашық тізбекті түріндегідей орналасқан, және карбоксил тобымен аяқталады. Ол 2,3,4,5,6 пентагидроксигексано қышқылының 16 стереоизомерінің бірі болып табылады.
The chemical structure of gluconic acid consists of a six carbon chain, with five hydroxyl groups positioned in the same way as in the open chained form of glucose, terminating in a carboxylic acid group. It is one of the 16 stereoisomers of 2,3,4,5,6 pentahydroxyhexanoic acid.
Пайдалануы және қолданылуы
Глюконий қышқылы жемістерде, бал мен шарапта табиғи түрде кездеседі. Тамақ қоспасы ретінде (E574) ол қазір қышқылдықты реттегіш ретінде танымал. Глюконат анионы Ca2+, Fe2+, K+, Al3+ және лантанидтер мен актинидтер сияқты басқа металдарды да келаталайды. Ол тазарту өнімдерінде де қолданылады, онда минералдық шөгінділерді, әсіресе сілтілік ерітіндіде ерітеді. Цинк глюконат инъекциялары еркек иттерді стерилизациялау үшін пайдаланылады. Глюконат сонымен қатар құрылыс саласында бетон қоспасы (реттегіш) ретінде қолданылады, цемент гидратациясы реакцияларын баяулату және цементтің қатаю уақытын ұзартады. Бұл бетонды салуға көбірек уақыт беруге немесе цемент гидратациясының жылуын ұзақ мерзімге таратуға мүмкіндік береді, артық қыздыру мен одан туындайтын жарықтарды болдырмау үшін. Реттегіштер жоғары ауа температурасында немесе үлкен және қалың бетон плиталарын бірінен соң бірі, жетік араластырылған қабаттармен құю үшін бетонға қосылады. Глюконий қышқылының сулы ерітіндісі органикалық синтез үшін орта ретінде қолданылады.
Gluconic acid occurs naturally in fruit, honey, and wine. As a food additive (E574), it is now known as an acidity regulator. The gluconate anion chelates Ca2+, Fe2+, |K+, Al3+, and other metals, including lanthanides and actinides. It is also used in cleaning products, where it dissolves mineral deposits, especially in alkaline solution. Zinc gluconate injections are used to neuter male dogs. Gluconate is also used in building and construction as a concrete admixture (retarder) to slow down the cement hydration reactions, and to delay the cement setting time. It allows for a longer time to lay the concrete, or to spread the cement hydration heat over a longer period of time to avoid too high a temperature and the resulting cracking. Retarders are mixed in to concrete when the weather temperature is high or to cast large and thick concrete slabs in successive and sufficiently well mixed layers. Gluconic acid aqueous solution finds application as a medium for organic synthesis.
Медицина
Медицинада глюконат көбінесе электролиттік тепе-теңдікті қалпына келтіру үшін Zn(2+), Ca(2+), Cu(2+), Fe(2+) және K+ элементтерін биологиялық бейтарап күйде тасымалдау үшін қолданылады. Кальций глюконаты, гель түрінде, фторсутек қышқылынан туындаған күйіктерді емдеуге қолданылады; ал терең тіндердің некрозын болдырмау және ауруханада жатқан науқастардағы гипокальциемияны емдеу үшін кальций глюконаты инъекциялары қауыр жағдайларда қолданылуы мүмкін. Глюконат сондай-ақ "плазмалит А" сияқты белгілі бір ерітінділерде кездесетін электролит, ол тамыр ішіне сұйықтық құю арқылы жандандыру үшін пайдаланылады. Квинин глюконаты – глюконий қышқылы мен хининді қосытырған тұз, ол малярияны емдеу үшін бұлшық ішіне инъекция жасауға қолданылады. Бұрын анемияны емдеу үшін темір глюконаты инъекциялары ұсынылған.
In medicine, gluconate is used most commonly as a biologically neutral carrier of |Zn(2+), |Ca(2+), |Cu(2+), |Fe(2+), and |K+ to treat electrolyte imbalance. Calcium gluconate, in the form of a gel, is used to treat burns from hydrofluoric acid; calcium gluconate injections may be used for more severe cases to avoid necrosis of deep tissues, as well as to treat hypocalcemia in hospitalized patients. Gluconate is also an electrolyte present in certain solutions, such as "plasmalyte a", used for intravenous fluid resuscitation. Quinine gluconate is a salt of gluconic acid and quinine, which is used for intramuscular injection in the treatment of malaria. Ferrous gluconate injections have been proposed in the past to treat anemia.