Кіріспе

Ұлыбританияның тарихи форты, қазіргі Питтсбург, ПА, АҚШ, Жеті жылдық соғыс кезінде.

Питт форты 1759 және 1761 жылдар аралығында француз және үнді соғысы кезінде британдық күштер салған форт. Ол Мононгахела және Аллегейни өзендерінің қосылған жерінде, Пенсильванияның батысында (қазіргі Питтсбург) Огайо өзенінің пайда болуымен салынды. Бұл 1754 жылы Франция мен Ұлыбритания арасындағы Еуропа мен Солтүстік Америкадағы шиеленістер күшейген кезде салынған француз отаршылдық форты Форт-Дюкеннің жанында (бірақ тікелей орналасқан емес) болды. Француздар 1758 жылы британдықтардың шабуылынан шегінген кезде Форт-Дюкенді қиратты. Вирджинияның осы аймаққа жасаған отарлық қорғауы, нәтижесінде британдық америкалық отаршылар мен иммигранттардың Питтсбург және Аллегейни округін, Пенсильванияны дамытуына себеп болды.

Орналасуы мен құрылысы

1754 жылдың сәуір айында француздар француз және үнді соғысының (Жеті жылдық соғыс) басында британдық Принс-Джордж фортының орнында Форт-Дюкесне құрылысын бастады. 1755 жылы британдықтардың Форт-Дюкесниді алуға жасаған Брэддок экспедициясы қазіргі Брэддок, Пенсильваниядағы Мононгахела шайқасында жеңіліске ұшырады. Француз гарнизоны кейін 1758 жылдың қыркүйегінде Форт-Дюкесне шайқасында шабуылдаған британдық полкті жеңді. Француз полковнигі де Лигнери қараша айының соңында генерал Джон Форбстың экспедициясы жақындаған кезде Форт-Дюкеснені жойып, тастап кетуге бұйрық берді. Бұл стратегиялық шегінуге бірқатар фактор әсер етті. 1758 жылдың тамызында Онтарио көлінің басында орналасқан француз Форт-Фронтенагын британдық генерал Брэдстрит басып алды, бұл шекарадағы француз бекіністеріне жабдықтау жолдарын үзіп тастады. Форт-Дюкесне осы бекіністердің ең оңтүстігінде орналасқан еді. Жабдықтау материалдары жетіспегендіктен француз командирі Франсуа Мари Ле Маршан де Лигнери өз қолбасшылығындағы күштерді Огайо өзені арқылы Иллинойс пен Луизианадағы базаларына жіберуге, ал қалғандарын құрлықпен солтүстікке, Преск аралына жіберуге мәжбүр болды. Форт-Дюкесненде қалған жергілікті тұрғындар ауа райы суық болмас бұрын қысқы үйлеріне қайтуға асыққан болар. Соның салдарынан фортта адам саны азайды, мүмкін 200 сарбаз ғана қалды. Соғысқа қатысқан бірнеше үнді тайпаларымен қазан айының соңында жасалған Истон келісімі француздың аймақтағы әскери үстемдігін қамтамасыз еткен одақтың көп бөлігін жойды. Американың 13 үнді тайпасының басшылары Пенсильвания және Нью-Джерсидің отаршыл үкіметтерімен бейбіт келісімдерге отыруға және французбен жасалған кез келген одақтан бас тартуға келісті. Бұл тайпалардың көпшілігі Ирокез лигасының алты тайпасы, Ленапе (Делавэр) және Шоуни тайпалары болды. Олар Огайо аймағындағы аң аулау және жер пайдалану құқықтарын құрметтеуге, Аппалачи тауларының батысына жаңа елді мекендер құруға тыйым салуға және соғыс аяқталғаннан кейін британдық және отаршыл әскерін шығаруға уәде берген келісімге келді. Француз командирі Брэддок жолынан шабуыл күтіп, сол жердегі бекіністерін нығайтуға күш жұмсады. (Форбс осы бағыттан бірнеше рет әскерін алға жылжытқан). Майор Джеймс Гранттың Форт-Дюкесне жасаған сәтсіз шабуылы кезінде тұтқындалғандардан де Лигнеридің Лигониерде, Пенсильванияда, 50 миль қашықтықта орналасқан британдық әскердің бекінісі туралы білгеніне таңқалды. Ол екі жыл бұрын британдықтардың Киттанинг ауылына (Алегхени өзенінің бойында, солтүстікке қарай 40 миль) жасаған шабуылын да білген. Осылайша, британдықтардың солтүстіктен шабуыл жасауы мүмкін еді. Форбс шындығында Форт Макоға (кейіннен Ф. Вененго; қазіргі Франклин, П.А.) шабуыл жасауды жоспарлаған. Өзін жеткіліксіз әскермен, су тасқынына ұшырауға бейім фортта, үш бағыттан шабуылға ұшырау қаупімен және азық-түлік азайғандықтан де Лигнери солтүстікке шегінді. Форбстың 1500 әскері 10 мильге жақындағанда ол дүкендерді және көптеген құрылыстарды жойды. Француздар бұл аймаққа ешқашан қайтып оралмады. Мерсер фортын уақытша салғаннан кейін, британдықтар жаңа форт салып, оны Уильям Питт ағаның құрметіне Форт Питт деп атады. Форт 1759 жылдан 1761 жылға дейін француз және үнді соғысы (Жеті жылдық соғыс) кезінде бұрынғы Форт-Дюкесненің орнында салынды. Оны 60-шы Корольдік американдық полкінің британдық инженері капитан Гарри Гордон, жұлдыз тәрізді бекіністермен, танымал пентаграмма пішінде салды.

Понтиак соғысы

Колониялық соғыс аяқталғаннан кейін және еуропалықтардың бұзылған келісімдері, орындалмаған уәделері мен енуіне қарсы тұрып, 1763 жылы батыс Ленапе және Шоуни тайпалары американдық үндістердің аумағынан жауапкерлерді қууға бағытталған Понтиак соғысы деп аталатын көтеріліске қатысты. Америка үндістерінің Форт Питті қоршауы 1763 жылдың 22 маусымында басталды, бірақ олар оны күшпен алуға тым жақсы бекітілгенін анықтады. Қоршау кезіндегі келіссөздер барысында швейцариялық жалдамалы капитан Симеон Экуер, Форт Питтің қолбасшысы, Делавэр тайпасының екі елшісіне шешекке ұшыраған көрпелер берді. Бұл әрекеттің американдық үндістер арасында эпидемия тудыру әлеуеті анық түсінілді. Командир Уильям Трент, «оның қажетті нәтиже беретініне үміттенемін» деп жазды. Көмекші күштің басшысы полковник Генри Буке бас қолбасшы Джеффри Амхерстпен осыған ұқсас тактиканы талқылады. Ауруды таратуға жасалған осы әрекеттердің тиімділігі белгісіз, бірақ қолданылған әдіс, тыныс арқылы жұғумен салыстырғанда тиімсіз екені мәлім, және бұрынғы отарлаушылармен байланыстар нәтижесінде туындаған табиғи эпидемиялардан ажырату қиын. Понтиак соғысы кезінде және одан кейін американдық үндістер арасындағы шешек эпидемиясы Огайо аймағы мен Ұлы көлдер аймағындағы тайпаларды құртты. 1763 жылдың 1 тамызында американдық үндістердің көпшілігі полковник Буке басшылығымен жақындап келе жатқан күшті тоқтату үшін қоршаудан шықты. Буши-Ран шайқасында Буке американдық үндістердің шабуылына тойтарыс берді және 10 тамызда Форт Питті босатып алды. 1772 жылы Понтиак соғысынан кейін Форт Питтің британдық командирі ғимаратты екі отаршыға, Уильям Томпсон мен Александр Россқа сатты. Сол кезде Питтсбург аймағына Вирджиния және Пенсильвания колониялары да талас етіп, аймақ үшін билік күресі жүрді. Вирджиниялықтар Форт Питті бақылауға алғаннан кейін, оны Вирджиния губернаторы Лорд Данмордың құрметіне Данмор форты деп атады. Форт 1774 жылғы Данмор соғысындағы операциялар үшін база ретінде пайдаланылды.

Америка революциялық соғысы және одан кейінгі кезеңдер

Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Форт Питт соғыстың батыс майданының штабы ретінде қызмет етті. 1778 жылы Самсон Мэтьюс, Джордж Клаймер және Сэмюэл Вашингтон Америка Құрама Штаттары Конгресінің өкілдері ретінде батыс шекарасына, американдық шекараның қауіпсіздігі туралы есеп беру үшін жіберілді. Конгресс британдық губернатор Генри Гамильтонның жергілікті үнді тайпаларын нашар қорғалған американдық батыс шекарасына қарсы қоюға тырысқанын біліп, шабуылдан қауіптенді. Форт Питтен комитет Конгреске қауіптің қырлығы туралы баяндады, нәтижесінде Конгресс Джордж Роджерс Кларкты қоса алғанда, 3000 әскери қызметкерді батыс шекарасына жіберді. Кларк 1779 жылдың қысында Гамильтонды тұтқынға алды – бұл Франциямен одақ құруға ықпал етті. Қазіргі Мичиган штатында британдықтар Детройт фортын бекітті. Кейін Солтүстік-Батыс Үнді соғысы кезінде генерал Энтони Уэйн осы орынға жақын Форт-Лафайетті салдырды, ол кейін Форт-Файетт деп аталды. Кейінірек ол 1812 жылғы соғыста британдық форттарға қарсы жорықтар үшін жиын және жабдықтау орталығы ретінде қайтадан жабдықталды. Екі бекініс те Питтсбург қаласының құрамына кірді.

20 ғасыр

ХХ ғасырда Питтсбург қаласы Форт-Питтің негізін археологиялық қазбалармен зерттеді. Кейін форттың бір бөлігі қайта жаңартылып, Point State Park саябағына келгендерге форттың мөлшері туралы ұғым қалыптастыруға мүмкіндік берді. Осы қайта құрылған бөлігінде Форт Питт мұражайы Мононгахела бастионында орналасқан, ал қазба жұмыстарынан табылған форттың бөліктері кернеумен толтырылды. Форт Питттің жалғыз қалдығы ретінде Пойнт штаттық паркінде блокхаус деп аталатын кішкентай кірпіштен салынған ғимарат сақталған. 1764 жылы салынған бұл ғимарат Питтсбургтегі ең көне ғимарат деп есептеледі. Ұзақ жылдар бойы жеке тұрғын үй ретінде пайдаланылған блокхаузды Америка революциясының қыздарының жергілікті бөлімі сатып алып, көп жылдар бойы сақтап келді. Форт Питт құю зауыты Азамат соғысы кезінде Уильям Меткалф басқаруымен Федералдық үкімет үшін маңызды қару-жарақ өндіру орталығы болды.

Танымал мәдениет

Аллегени көтерілісі (1939) фильмінде Джон Уэйн мен Клэр Тревор түсті. Сесил Б. Демилдің "Жеңілмегендер" (1947) фильмінде Гари Купер мен Полетт Годдард басты рөлдерде ойнады, Говард Да Силва қару сатушы, ал Борис Карлофф 1763 жылы америкалық үндістердің көтерілісін басқарған сенека тайпасының басшысы болды. Assassin's Creed III (2012) видео ойынында Форт Питт бейнеленген, бірақ ол "Форт Дюкен" деп аталады, дегенмен, кейбір оқиғалар Брэддок пен Форбс экспедицияларынан кейін, Питт Дюкеннің орнына салынған кезде өтеді. Конрад Рихтердің "Ормандағы жарық" (1953) атты жасөспірімдер романының бір бөлігі Форт-Питте өтеді. 1993 жылы түсірілген "Көртілген күндізгі" фильмінің бастапқы титрлерінде форттың әуеден түсірілген кадрларын көруге болады, тікелей эфирдегі көлік қала орталығынан Панксатониге қарай кетеді.