Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарағай шайыры – қарағай ағашын тотықсыз жағдайда (құрғақ дистилляция немесе деструктивтік дистилляция) жоғары температурада көмірлендіру арқылы алынатын ағаш шайырының бір түрі. Ағаш жабық ыдыста жылу мен қысым қолдану арқылы жылдам ыдырайды; негізгі өнімдер – көмір және қарағай шайыры. Қарағай шайырының құрамында негізінен ароматты көмірсутектер, шайыр қышқылдары және шайыр негіздері болады. Шайырдың құрамы пиролиз процесіне (әдісі, ұзақтығы, температурасы сияқты) және ағаштын тегіне (мысалы, қарағайдың жасы, топырақтың түрі және ағаш өсу кезеңіндегі ылғал жағдайы) байланысты өзгереді. Ағаш таңдау, пеш конструкциясы, жағу және шайырды жинау әртүрлі болуы мүмкін. Қарағай шайырын дәстүрлі өндірісте қарағайдың түбі мен тамырлары ғана қолданылады. Қарағай шайыры ағаш сақтағыш ретінде, теңіз шаруашылығында ағаш жабын ретінде, шатыр құрылысында және күтімде, сабындарда, сондай-ақ, псориаз, экзема және розацеа сияқты тері ауруларын емдеуде ұзақ тарихқа ие. Бейсболда соққышының таяғын ұстауын жақсарту үшін қолданылады; сонымен қатар, питчерлер ережелерді бұза отырып, допты ұстауын жақсарту үшін кейде оны пайдаланады.
Pine tar is a form of wood tar produced by the high temperature carbonization of pine wood in anoxic conditions (dry distillation or destructive distillation). The wood is rapidly decomposed by applying heat and pressure in a closed container; the primary resulting products are charcoal and pine tar. Pine tar consists primarily of aromatic hydrocarbons, tar acids, and tar bases. Components of tar vary according to the pyrolytic process (e. g. method, duration, temperature) and origin of the wood (e. g. age of pine trees, type of soil, and moisture conditions during tree growth). The choice of wood, design of kiln, burning, and collection of the tar can vary. Only pine stumps and roots are used in the traditional production of pine tar. Pine tar has a long history as a wood preservative, as a wood sealant for maritime use, in roofing construction and maintenance, in soaps, and in the treatment of carbuncles and skin diseases, such as psoriasis, eczema, and rosacea. It is used in baseball to enhance the grip of a hitter's bat; it is also sometimes used by pitchers to improve their grip on the ball, in violation of the rules.
Тарих
Ағашқа арналған консервант ретінде скандинавиялық елдерде қарағай шайыры ұзақ жылдардан бері қолданылып келеді, оны ауыр жағдайларға, соның ішінде сыртқы жиһазға және кеме палубалары мен жабдықтарына ұшыраған ағашты сақтау үшін пайдаланады. Осы мақсатта қолданылатын жоғары сапалы қарағай шайыры көбінесе «Стокгольм шайыры» деп аталады, себебі көп жылдар бойы оның Стокгольмнен (Швеция) экспортталуына бір ғана компанияның патенттік құқығы болды. Оны «Архангел шайыры» деп те атайды. Теңіз шаруашылығында қолданылатын шайыр мен қарағай шайырына деген сұраныс соншалық болды, олар кең қарағай ормандары бар Америка колониялары үшін маңызды экспорт тауарына айналды. Солтүстік Каролина тұрғындары «Тар-иек» деп аталды.
Pine tar has long been used in Scandinavian nations as a preservative for wood which may be exposed to harsh conditions, including outdoor furniture and ship decking and rigging. The high grade pine tar used in this application is often called Stockholm tar since, for many years, a single company held a royal monopoly on its export out of Stockholm, Sweden. It is also known as "Archangel Tar". Tar and pitch for maritime use was in such demand that it became an important export for the American colonies, which had extensive pine forests. North Carolinians became known as "Tar Heels."
Қолдану
Соңғы синтетикалық материалдар ағаштың орнына қолданылғаннан кейін, қарағай шайыры дәстүрлі скандинавиялық шаңғылардың түбін сақтау үшін қолданылды. Ол майларды жабысуға көмектесіп, шаңғылардың ұстау қабілетін және сырғануын жақсартты. Қарағай шайыры ветеринариялық күтімде, әсіресе жылқы мен малдың жараларын дезинфекциялау және тырнақтарын күту үшін кеңінен қолданылады. Тауықтың жарасына қарағай шайырын жағу, оның жаттық текстурасының арқасында, табиғи микробқа қарсы және бактерияға қарсы зат ретінде әрекет етеді, бұл жараланған тауыққа шабуылдарды тоқтатуға көмектеседі. Қарағай шайырын өндірудің алғашқы кезеңдерінде фенолдің көп мөлшерде болуынан ол қатерлі ісік тудыратын деп есептелді. Бірақ қазіргі кезде фенолдың көп бөлігі алынып тасталған. Қарағай шайыры, тиімділігі мен қауіпсіздігін дәлелдейтін мәліметтердің жетіспеуіне байланысты, көптеген басқа ингредиенттермен бірге FDA-мен дәрі-дәрмек ретінде тізілгеннен тыйым салынды. Алайда, 2017 жылы Австралияда жүргізілген клиникалық сынақтар көрсеткендей, ауыр дерматологиялық аурулары бар адамдар үшін ең үлкен қауіп – күйзеліс және көзге тиген жағдайда. Қарағай шайыры ветеринарияда созылмалы тері ауруларында қақырыс түсіретін және антисептик ретінде де қолданылады.
Pine tar was used as a preservative on the bottoms of traditional Nordic style skis until modern synthetic materials replaced wood in their construction. It also helped waxes adhere, which aided such skis’ grip and glide. Pine tar is widely used as a veterinary care product, particularly as an antiseptic and hoof care treatment for horses and cattle. Applying a smear of pine tar on the hens' wound acts as a natural germicidal/antibacterial agent that discourages continued attacks on the affected hen due to its foreign texture. Due to the high presence of phenol in the early manufacturing of pine tar, it was deemed carcinogenic. However, now much of the phenol has been removed. Pine tar was banned by the FDA along with many other ingredients categorized as over the counter drugs, due to a lack of evidence of safety and effectiveness for the specific uses named. However, clinical tests in Australia in 2017 demonstrated that the greatest risk comes from acute sensitivity for those with severe dermatological conditions, and if it comes in contact with the eyes. Pine tar is also used in veterinary medicine as an expectorant and an antiseptic in chronic skin conditions.