Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс физигі (1770–1831)
German physicist (1770–1831)
Томас Иоганн Зебек (9 сәуір 1770 – 10 желтоқсан 1831) – 1822 жылы жылу мен магнетизм арасындағы байланысты байқаған неміс физигі. Кейіннен, 1823 жылы, Эрстед бұл құбылысты термоэлектрлік эффект деп атады. Зебек Ревальде (қазіргі Таллин) байыған Балтық немісі саудагерлер отбасында дүниеге келген. Ол 1802 жылы Геттинген университетінен медицина ғылымының дәрежесін алды, бірақ физиканы оқығанды жөн көрді. 1821–1823 жылдары Зебек 1820 жылдан бастап Эрстедтің жариялаған зерттеулерін түсінуге бағытталған бірқатар тәжірибелер жүргізді. Тәжірибелері барысында ол әртүрлі металдардың қосылған жері температура градиентіне ұшырағанда магниттік инеде (компаста) ауытқу тудыратындығын байқады. Эрстед электр тогының сымға перпендикуляр бағытта компастың инесін бұратындығын жариялағандықтан, Зебек алған нәтижелер термоэлектрлік эффект ретінде түсіндірілді. Бұл қазір Пельтье-Зебек эффектісі деп аталады және терможұптар мен термобатареялардың негізі болып табылады.
Thomas Johann Seebeck (; 9 April 1770 – 10 December 1831) was a German physicist, who, in 1822, observed a relationship between heat and magnetism. Later, in 1823, Ørsted called this phenomenon the thermoelectric effect. Seebeck was born in Reval (today Tallinn) to a wealthy Baltic German merchant family. He received a medical degree in 1802 from the University of Göttingen, but preferred to study physics. From 1821 to 1823, Seebeck performed a series of experiments trying to understand Ørsted's findings from 1820. During his experiments, he observed that a junction of dissimilar metals produces a deflexion on a magnetic needle (compass) when exposed to a temperature gradient. Because Ørsted had discovered that an electric current produces a deflexion on a compass transversal to the wire, Seebeck's results were interpreted as a thermoelectric effect. This is now called the Peltier–Seebeck effect and is the basis of thermocouples and thermopiles.
Сибек эффектісі
1822 жылы вольт тогы және магнетизм бойынша бұрынғы тәжірибелерден кейін Томас Иоганн Зебек екі түрлі металдан жасалған тізбектегі әртүрлі температурадағы қосылыстардың компас магнитті ишететінін анықтады. Зебек мұның температура айырмашылығынан туындаған магнетизмге байланысты деп ойлады. Осы нәтижеге сүйене отырып, Зебек әртүрлі металл қосылыстарын және компастың иілуін байланыстыратын кесте жасады. Ньютонның күш туралы ұғымынан кейін Андре Мари Ампер және бірқатар француз физиктері де осы салада жұмыс істеді. Эрстед Зебек экспериментін электр, магнетизм және жылу арасындағы байланысты қолдайтындай түсіндірді. Электрон және оның негізгі заряды ашылғаннан кейін, Зебек эффектісінің электр тогы екені, ал Ампер заңы бойынша осы ток магнитті итеретіні анықталды. Нақтырақ айтқанда, температура айырмашылығы жабық тізбекте электр тогын тудыра алатын электр потенциалын (кернеуді) жасайды. Бүгінде бұл эффект Пельтье-Зебек эффектісі деп аталады. Туындаған кернеу екі қосылыс арасындағы температура айырмашылығына пропорционалды. Пропорционалдық тұрақты (a) Зебек коэффициенті деп аталады және көбінесе термоэлектрлік қуат немесе термоқуат деп те айтылады. Зебек кернеуі металдар арасындағы температураның қосылыстар арасындағы таралуына тәуелді емес. Бұл эффект – терможұптың физикалық негізі, ол көбінесе температураны өлшеу үшін қолданылады. Екі металлдан – А және В – жасалған ашық тізбектің ұштарындағы кернеу айырмасы, V, екі қосылысы әртүрлі температурада ұсталатын болса, ыстық және суық қосылыстар температурасының айырмасына (Th − Tc) тікелей пропорционалды. Екі түрлі металл қосылыстарында туындайтын кернеу немесе ток электрондардың жоғары электрондық тығыздықтан төмен электрондық тығыздыққа диффузиялануынан туындайды, себебі әртүрлі металдарда электрондардың тығыздығы әртүрлі болады. Дәстүрлі ток кері бағытта ағады. Егер екі қосылыс бірдей температурада ұсталатын болса, онда екеуінде де бірдей мөлшерде электрон диффузиялайды. Сондықтан екі қосылыстағы токтар тең және қарама-қарсы, ал жалғыз ток нөлге тең. Ал егер екі қосылыс әртүрлі температурада ұсталатын болса, онда екеуінде де диффузия әртүрлі болады, демек, токтың әртүрлі мөлшері туындайды. Сондықтан жалғыз ток нөлге тең емес. Бұл құбылыс термоэлектрлік деп аталады.
In 1822, after previous experiments on voltaic current and magnetism, Thomas Johann Seebeck found that a circuit made from two dissimilar metals with junctions at different temperatures would deflect a compass magnet. Seebeck believed this was due to magnetism induced by the temperature difference. Based on this result, Seebeck elaborated a table relating different metal junctions and the deflection of the compass. Following Newton's concept of force were André Marie Ampère and some French physicists. Ørsted interpreted Seebeck's experiment as supporting a relationship between electricity, magnetism and heat. After the discovery of the electron and its fundamental charge, it was quickly realized that Seebeck's effect was an electric current that is induced, which by Ampere's law deflects the magnet. More specifically, the temperature difference produces an electric potential (voltage) which can drive an electric current in a closed circuit. Today, this effect is known as the Peltier–Seebeck effect. The voltage produced is proportional to the temperature difference between the two junctions. The proportionality constant (a) is known as the Seebeck coefficient, and often referred to as the thermoelectric power or thermopower. The Seebeck voltage does not depend on the distribution of temperature along the metals between the junctions. This effect is the physical basis for a thermocouple, which is used often for temperature measurement. The voltage difference, V, produced across the terminals of an open circuit made from a pair of dissimilar metals, A and B, whose two junctions are held at different temperatures, is directly proportional to the difference between the hot and cold junction temperatures, Th − Tc. The voltage or current produced across the junctions of two different metals is caused by the diffusion of electrons from a high electron density region to a low electron density region, as the density of electrons is different in different metals. The conventional current flows in the opposite direction. If both junctions are kept at same temperature, an equal amount of electron diffuses at both of them. Therefore, the currents at the two junctions are equal and opposite and the net current is zero, and if both the junctions are kept at different temperatures then diffusions at the two junctions are different and hence a different amount of current is produced. Therefore, the net current is non zero. This phenomenon is known as thermoelectricity.
Түсті фотосуреттің бастауы
1810 жылы Йенада Зебек күміс хлоридімен сезімталдандырылған қағазға жарықтың әсерін сипаттады (бұл әдісті Йохан Риттер қолданған). Ол, жарыққа ұшыраған химиялық зат кейде призма арқылы проекцияланған күн спектрінің шағын, ақылға сыймас түсін алатынын байқады, сондай-ақ спектрдің күлгін соңынан тыс толқын ұзындығында жарықтың әсерін де хабарлады. Зебек күлгін түстің қызыл қоңыр түс беретінін, көк түстің көк сегментінде жасылға айналатынын, сары жарықта қара немесе сары түс беретінін, ал қызыл түстің шапақ қызыл немесе қызыл қызыл түс беретінін мәлімдеді.
In 1810, at Jena, Seebeck described the action of light on silver chloride sensitised paper (a technique used by Johann Ritter). He observed that the exposed chemical would sometimes take on an approximate, pale version of the color of the solar spectrum as projected from a prism to which it had been exposed, and also reported the action of light for a wavelengths beyond the violet end of the spectrum. Seebeck reported that violet produced red brown; blue in the blue segment, which spread into the green; he got black or yellowish in yellow light; and red produced rose red or hortensia red.
Басқа жетістіктер
1808 жылы Сибек алғаш рет калий амальгамасын жасап, сипаттады. 1810 жылы ол никель мен кобальттың магниттік қасиеттерін анықтады. 1818 жылы Сибек қант ерітінділерінің оптикалық активтілігін ашты.
In 1808, Seebeck was first to produce and describe the amalgam of potassium. In 1810, he observed the magnetic properties of nickel and cobalt. In 1818, Seebeck discovered the optical activity of the solutions of sugar.