Кіріспе

Санборн карталары – АҚШ қалалары мен қалашықтарының 19-шы және 20-шы ғасырлардағы толыққанды карталары. Алғаш рет Санборн карта компаниясы (Санборн) басып шығарған бұл карталар, АҚШ-тың қалалық аймақтарындағы өртке қарсы сақтандыру компанияларының жалпы жауапкершілігін бағалау мақсатында жасалған. Санборн карталары шамамен 12 000 АҚШ қаласы мен қалашығындағы мүліктер мен жеке ғимараттар туралы толыққанды ақпаратты қамтиды, сондықтан Америка қалаларының құрылыс ортасының ондаған жылдар бойғы өзгерістерін анықтау үшін құнды дерек көзі болып табылады. Санборн 20-шы ғасырдың көп бөлігінде өртке қарсы сақтандыру карталары саласында монополиялық құқыққа ие болды, бірақ 1960-шы жылдары АҚШ-тың сақтандыру компаниялары карталарды андеррайтинг үшін қолдануын тоқтатқаннан кейін бұл бизнес азайып кетті. Санборнның соңғы өрт карталары 1977 жылы микрофильм түрінде жарық көрді, бірақ ескі Санборн карталары қалалық географияны зерттеу үшін әлі де пайдалы. Карталарға лицензияны жер туралы деректерді жинақтайтын Environmental Data Resources (EDR) компаниясы алды, ал 2019 жылы EDR компаниясын жылжымайтын мүлік қызметтерін ұсынатын LightBox компаниясы сатып алды.

Сипаттама

Санборн карталарының өзі үлкен масштабтағы литографиялық көше жоспарлары, қағаз беттерінде 50 футқа 1 дюйм (1:600) масштабта жасалған. Карталар томдық түрде жарық көрді, байланыстырылып, келесі том шыққанша жаңартылып тұрды. Ірі қалалар бірнеше томдық карталармен қамтылды. Жарық көрген томдар арасында карта жаңартулары түзету қағаздары түрінде жіберілді. Санборн қызметкерлері, "жапсырушылар" немесе "түзетушілер" деп аталатын, жазылушылардың кеңселерiне барып, ескі карталардың үстіне түзетулерді жапсыратын. Сақтандыру компанияларының қызмет көрсету аумақтары кеңейген сайын, тәуекелді бағалау үшін сақтандырылатын әрбір мүлікке адамдарды жіберудің қажеттілігі азайды. Санборн карталары оларға кеңселерiнен мүлікті бағалауға, ал шығындарды да картаға жазылған басқа сақтандыру компанияларымен бөлісуге мүмкіндік берді. Бір кезде сақтандыру компаниялары мен олардың агенттері оларға "дегенге дейін сенген" делінер еді. 1916 жылы Санборн өзінің соңғы ірі бәсекелесі, Филадельфиядағы E. Hexamer & Sons компаниясын сатып алып, монополияға айналды. Компанияның бас кеңсесі Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Пелхам қаласындағы Бесінші авенюдің 629-шы үйіне көшірілді, сонымен қатар Сан-Франциско, Чикаго және Атлантада өңірлік кеңселер де болды. Санборн компаниясы барлық ірі қалалардағы ғимараттардың сырт пішінін, сондай-ақ өрт қаупіне байланысты ғимараттар туралы мәліметтерді картаға түсіру үшін геодезистердің үлкен тобын жіберді. 1920 жылдарығы өркендеу кезеңінде компанияда шамамен 700 адам жұмыс істеді, оның ішінде 300-ге жуық далалық геодезистер, 400 картограф, баспагерлер, менеджерлер, сатушылар және техникалық персонал болды. Жылдам дамып жатқан аймақтар әр алты ай сайын тексерілетін. Әрбір сақтандырылған мүлік жеке картада тізімделді, ал карталар сақталмады. Корпоративтік бірігулер Санборн карталарына деген қажеттілікті де азайтты, себебі біріккен компанияға тек бір жиын карта сатып алу жеткілікті болды. Сақтандыру компанияларының көлемі ұлғайған сайын, олар үлкен апаттарға төтеп бере алды және тәуекел концентрациясын азайту үшін сақтандыру карталарын пайдалану қажеттілігі болмады. Компаниялар сондай-ақ "қазіргі заманғы құрылыс, жақсартылған өрт қауіпсіздік кодекстері және өрттен қорғау әдістерінің жетілдірілуі" өртке қарсы сақтандыру карталарының маңыздылығының төмендеуіне себеп болғанын атап өтті. Сақтандыру бизнесінің төмендеуіне байланысты Санборн енді геодезистер армиясын ұстауға шамасы келмеді. Алайда компания карталарын сатуды және кейбір жаңартуларды жүргізуді жалғастырды. Үкіметтік сатулар, әсіресе Халық санағы бюросы және қалалық жоспарлау агенттіктері маңызды рөл атқара бастады. Санборн 1950 жылы соңғы каталогын басып шығарды, 1961 жылы соңғы жаңа картасын жасады және 1977 жылы соңғы жаңартуын шығарды.

Өртке қарсы сақтандыру карталарының қазіргі заманғы қолданылуы

Санборн карталары көбінесе қалалық әкімдіктердің архивтерінде және арнайы жинақтарында, сондай-ақ қоғамдық және университет кітапханаларында кездеседі және көптеген сала мамандары үшін маңызды ресурс болып табылады. Карталар қаланың даму және құлдырау үлгілерін зерттеу арқылы, сонымен қатар нақты ғимараттардың, участақтардың және аудандардың эволюциясын зерттеу арқылы тарихи зерттеулерді жеңілдетеді. Генеалогтар ата-аналарының тұрған жерлерін және жұмыс істеген орындарын анықтау үшін осы карталарды пайдаланады. Қала құрылысшылары тарихи қала құрылысы жобаларын зерттеу үшін оларды қолданады. Мұраны сақтаушылар ғимараттардың маңыздылығын және тарихи дамуын, оның ішінде олардың бұрынғы қолданылуын және құрылыс материалдарын сақтау және қайта жаңарту жұмыстарында түсіну үшін карталарды пайдаланады. Демографтар мен қалалық география мамандары халықтың өсу және көші-қон үлгілерін зерттеу үшін оларды қолданады. Экологтар да мүліктің тарихи талдауы үшін карталарды пайдаланады, себебі оларда көбінесе жанармай құю станцияларының, химиялық тазалау орындарының және топырақ пен жер асты суларының ластануына себеп болуы мүмкін басқа да көздер көрсетілген. Санборн карталарының тарихи түрлері мемлекеттік және университет кітапханалары арқылы, оның ішінде Конгресс кітапханасы арқылы, сондай-ақ авторлық құқық иелері Environmental Data Resources (EDR) – LightBox компаниясының бөлімшесі арқылы қолжетімді.