Кіріспе

Механикалық өзара байланысқан молекулалық архитектура

Поликатенандар – полимерлер сияқты, көптеген бірліктерден химиялық тұрғыдан құралған химиялық зат. Бұл бірліктер тізбек тәрізді құрылымға біріктірілген сақиналардан тұрады. Ол топологиялық Хопф байланыстары арқылы механикалық байланысқан катенан құрылымдарынан тұрады, нәтижесінде қайталанатын бірлікке қарағанда жоғары өлшемділікке ие болады. Олар макроциклдер саны екіден асатын катенендер класы болып табылады және катенендер ретінде механикалық өзара байланысқан молекулалық архитектуралар (МИМА) отбасының ірі өкілдеріне жатады. Поликатенандар қосылысының басқа полимерлерден ерекшеленетін ерекшелігі – ковалентті байланыстармен қатар механикалық байланыстардың болуы. Бұл тізбектегі сақиналарды макроциклдің кемінде бір ковалентті байланысын үзу үшін жеткілікті энергия берілген жағдайда ғана бөлуге болады. [n] Катенандар (үлкен n үшін), тек механикалық түрде өзара байланысқан циклдік компоненттерден тұратын болса, «оптимизацияланған» поликатенандар деп қарастырылады. Поли[2] катенандар мен поли[n] катеналардың басты айырмашылығы – полимердегі мономер сияқты, қайталанатын бірлік. Бірінші жағдайда мономер екі өзара байланысқан сақинадан тұрады, олар соңғы поликатенанда үзіліссіз қайталанады, ал екінші жағдайда тек бір ғана сақина бар, ол өзара байланыс процесін көп рет қайталайды. Егер поликатенаның сақиналарының барлығы бір типті болса, онда ол гомокатенан деп анықталады, ал егер кіші бірліктер әртүрлі болса, онда гетерокатенан деп анықталады. Бұл құрылымдардың тізбектік қозғалыс дәрежесі өте жоғары, әдеттегі полимерге қарағанда артық, себебі сақиналар өзара айналу, созу және тербелу қозғалысына ие.

Жіктеу

Полимер тізбегіндегі катенан құрылымдарының орналасуына қарай поликатенандар негізгі тізбекті поликатенандар мен бүйір тізбекті поликатенандарға бөлінеді. Негізгі тізбекті поликатенандар – көптеген бірліктерде сақиналар бір-біріне өрілген сызықтық катенандар. Олар бір-біріне өрілмеген жағдайда да физикалық байланысқан олигомерлер тізбегі болуы мүмкін. Құрылымның тұрақтылығын механикалық байланыстар ғана емес, сонымен қатар сутекті байланыстар және сақиналар арасындағы π-π өзара әрекеттесулер қамтамасыз етеді.

Сылбырлы наноқуыстар

Поликатенаның негізгі құрылымдық бірлігі салыстырмалы түрде қарапайым органикалық макроциклден өзгеше болуы мүмкін. Органикалық және бейорганикалық құрылыс блоктары бірігіп, бір-бірімен байланысып, поликатена құрылымын қалыптастыратын координациялық қуыстарды (немесе макромолекулалық қуыстарды) құра алады. Механизмі әлі толық зерттелмеген, бірақ әдетте кіші бөлікшелер 0D қуысқа өздігінен жиналады, содан кейін үйлесімді процесс арқылы олар желілі немесе күрделі катена құрылымын құрап байланысады. Кейде тізбектелген қуыстардың құрылымы мономерлік қуыс күйіне қарағанда тұрақтырақ болады және ол артықшылықты реакциялық аралықтан өту арқылы қалыптасуы мүмкін. Синтез статистикалық немесе бағытталған жолмен жүзеге асырылуы мүмкін, нәтижесінде өнімнің көлемі аз немесе көп болуы мүмкін, бірақ кейбір жағдайларда синтезден кейінгі модификациялар өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Қаптамалы қуыстардың кең ауқымды қолданылуына олардың ішіндегі көптеген қуыстар себеп болады.

Синтез

Поликетенандарды синтездеу өте қиын міндет саналады. Поли[2]катенандар функционалды [2]катенандарды полимерлеу арқылы түзіледі. Сондай-ақ, көптеген мақалаларда [3]катенандар, [5]катенандар, [6]катенандар және [7]катенандар синтезі туралы хабарламалар бар. Поли[n]катенендерді синтездеудің бірқатар практикалық қиындықтары бар. Осы мақсатта молекулалық динамикалық модельдеу, соңғы топологияны болжау арқылы қажетті өнімге оптималды синтетикалық жолды жобалау құралы ретінде кеңінен қолданылады. Статистикалық тәсіл стохастикалық әдістемеге негізделген. Реагенттер бірге болғанда, олардың бірінші кездесіп, содан кейін циклдеу процесінде бірінің үстіне бірі жабылуының ықтималдығы бар. Екі сақинадан катенандар жасаудың өзі күрделі, сондықтан, болжанылғандай, бірнеше циклдің поликатеннаға өзара байланысуы статистикалық тұрғыдан төмен ықтималды. Бұл энтропиялық тұрғыдан қолайсыз процесс болғандықтан, өнім өте аз мөлшерде алынады. Сонымен қатар, циклдеу процесі үшін жоғары сұйыту қажет, бірақ тізбектің ұзартылуы жоғары концентрацияда ынталандырылады, бұл синтезді одан да қиындатады. Жалпы, кинетикалық бақылау қысқа реакция уақытынан кейін өнімнің түзілуіне әкеледі, себебі бұл кері қайтарылмайтын реакциялармен (немесе өнімдердің түзілуіне қарай ықпалдасқан тепе-теңдік реакциясымен) ынталандырылады. Бұл жағдайда, құрылымдық бірліктер ең тұрақты күйге қарай қайта құрылуға уақыт алады, белгілі бір қателерді тексеру процесі арқылы. Бұл коваленттік және координациялық байланыстарды үзу арқылы және ең тұрақтыларын құру арқылы жүзеге асырылады.

Қолданбалар

Поликатенандар салыстырмалы түрде жаңа зерттеу саласы болғандықтан, осы материалдардың қасиеттері әлі толыққанды зерттелмеген және түсінілмеген. Бүкіл құрылымды сипаттайтын байланыстардың түрі (коваленттік, коваленттік емес немесе механикалық байланыстар), тізбектің қозғалғыштық деңгейі, әртүрлі тізбектер арасындағы өзара әрекеттесулер және катенандардың бос кеңістігінің үлесі – бұл соңғы қасиеттерге әсер ететін факторлар. Олар металл-органикалық құрылымдар отбасымен тікелей байланысты болғандықтан, катенандар осы қосылыстар класының барлық мүмкін қолданыстарын бөліседі. Олардың ішінде биомедицина, катализ, өткізгіштік көпірлер ретінде немесе электрондық құрылғыларда, сенсорларда, сондай-ақ молекулалық машиналар сияқты жаңа және дамып келе жатқан салаларда қолданылуы мүмкін.