Кіріспе
Рибосомалық РНК гендерін бөліп тұратын интергендік ДНҚ тізбегі. Ішкі транскрипцияланған аралық (ITS) – хромосомадағы кіші суббұрынды рибосомалық РНК (rRNA) және үлкен суббұрынды rRNA гендері арасында орналасқан аралық ДНК, немесе полицистрондық rRNA прекурсоры транскриптісіндегі сәйкес транскрипцияланған аймақ.
Internal transcribed spacer (ITS) is the spacer DNA situated between the small subunit ribosomal RNA (rRNA) and large subunit rRNA genes in the chromosome or the corresponding transcribed region in the polycistronic rRNA precursor transcript.
Өмірдің барлық салалары бойынша
Бактериялар мен археяларда 16S және 23S рРНК гендерінің арасында орналасқан бір ғана ИТС бар. Эукариоттарда керісінше, екі ИТС кездеседі: ITS1 18S және 5.8S рРНК гендерінің арасында, ал ITS2 5.8S және 28S (опистоконттарда немесе өсімдіктерде 25S) рРНК гендерінің арасында орналасқан. ITS1 бактериялар мен археялардағы ИТС-ке ұқсас, ал ITS2 ататек 23S рРНК генін бөліп салған қосымша ретінде пайда болған.
Ұйым
Бактериялар мен археяларда ITS бір немесе бірнеше көшірмеде кездеседі, сондай-ақ қабыршақтағы 16S және 23S гендері де солай. Егер бірнеше көшірме болса, олар бір-біріне тікелей іргелес орналаспайды. Керісінше, олар дөңгелек хромосоманың жеке-жеке бөліктерінде орналасады. Бактерияларда ITS-та тРНК гендерін кездестіру жиі кездеседі. Эукариоттарда рибосомалық РНК-ны кодтайтын гендер мен аралықтар мыңдаған көшірмелерден тұратын тандемдік қайталауларда кездеседі, олардың әрқайсысы транскрипцияланбаған ДНҚ аймақтарымен бөлінеді, бұл интергендік аралық (IGS) немесе транскрипцияланбаған аралық (NTS) деп аталады. Әрбір эукариоттық рибосомалық кластерде 5' сыртқы транскрипцияланған аралық (5' ETS), 18S rRNA гені, ITS1, 5.8S rRNA гені, ITS2, 26S немесе 28S rRNA гені және соңында 3' ETS болады. РРНК пісіп жетілу кезінде ETS және ITS фрагменттері кесіліп алынады. Осы пісіп-жетілу процесінің функционалды емес қосалқы өнімдері ретінде олар жылдам ыдырайды.
Микологиялық штрих-кодтау
ITS аймағы – саңырауқұлақтың молекулалық экологиясында ең көп секвенцияланған ДНҚ аймағы және ол әмбебап саңырауқұлақ штрих-коды ретінде ұсынылған. Әдетте, ол түрлер мен туыс деңгейіндегі молекулалық систематика үшін, тіпті түрлер ішінде (мысалы, географиялық түрлерін анықтау үшін) өте пайдалы болды. Басқа рДНК гендік аймақтарымен (мысалы, кіші және үлкен суббірлік рРНК) салыстырғанда, оның өзгеру дәрежесі жоғары болғандықтан, ITS және IGS аймақтарында жеке рДНК қайталанулары арасындағы айырмашылықтарды байқауға болады. Көптеген зертханаларда қолданылатын ITS1+ITS4 әмбебап праймерлерінен басқа, саңырауқұлақ тізбектерін таңдап көбейтуге мүмкіндік беретін бірнеше таксонға тән праймерлер сипатталған (мысалы, Gardes & Bruns 1993 жылғы микориза үлгілерінен базидиомицеттердің ITS тізбектерін күшейтуді сипаттаған мақаласын қараңыз). Микробтық секвендеуде кеңінен қолданыла бастаған рандомды секвендеу әдістеріне қарамастан, клиникалық үлгілердегі саңырауқұлақтың төмен биомассасы ITS аймағын күшейтуді үздіксіз зерттеу нысаны етеді.