Кіріспе

2 ғасырдағы римдік сенатор, генерал және консул Марк Стаций Приск Лициний Италик (М. Стаций М. ұлы, Приск Лициний Италик) – Адриан, Антонин Пий және Марк Аврелийдің билігі тұсында белсенді қызмет еткен римдік сенатор және генерал. Замандас дереккөздерде оны Марк Стаций Приск немесе жай ғана Стаций Приск деп еске алады. Ол 159 жылы Плавтий Квинтиллмен бірге консул болды; Приск Антонин Пий мен Марк Аврелийдің тұсында обычай консулдығына жеткен екі «жаңа адамнан» бірі болды.

Өмір

Стаций Прискидің cursus honorum-ы Римде табылған жазуда сақталған. Оның мансабы әскери атқыш ретінде басталды, алдымен префектус немесе Кохор IV Lingonum командирі, номиналды түрде мың сарбаздан тұратын қосымша әскер. Содан кейін ол үш түрлі легионда әскери трибун болды: Legio III Gallica, Legio X Gemina және Legio I Adiutrix. Осы кезде ол 132–136 жылдардағы Бар-Кохба көтерілісінде шайқасқан кезде dona militaria, яғни әскери наградаларды алды; Энтони Бирли Приск осы құрметті III Gallica легионында қызмет еткен кезде алғанын айтады. Әскери мансабындағы үшінші қадамы – Каппадокиядағы ала командирі болды. Содан кейін ол әскери лауазымдардан жоғарылап, Галлия Нарбоненсис және Аквитанияда vicesima hereditatium прокуроры болып қызмет етті. Осы кезде Стаций Приск Сенатқа кірді. Бұл туралы егжей-тегжейлі мәлімет жоқ, бірақ бірнеше нәрсені болжауға болады. Біріншісі – бұл император Антонин Пийдің тұсында болды. Екіншісі – ол өзінің мансабындағы жетістігі үшін Квинт Лоллиус Урбикустың қолдауына борышты, ол туралы Бирли «140-жылдардағы ықпалы зор болды» деп жазады. Ең маңыздысы, оны преториандық немесе тіпті квесториандық шенде Сенатқа қабылдамады, керісінше, квестор, плебей трибуны және провинциялық претордың дәстүрлі республикалық лауазымдары арқылы өтуге мәжбүр болды. Бирлидің айтуынша, «бұл Антонин Пийдің консервативті саясатын көрсетеді». «Приск сенатқа квестор ретінде кіргенде отыздан асып, консул болғанда елуден асып кеткен болуы керек». Оның табысы Римге оралғаннан кейін мойындалды, ол обыкновенный консул атанды. Келесі жылы ол Тибр өзенінің арналарын және Римнің канализациясын күтіп ұстауға жауапты лауазым иесі – alvei Tiberis et cloacarum urbis кураторы болды, бірақ оның қызметі ұзаққа солмады. Приск 161 жылдың ақпан айындағы әскери диплом бойынша Моэзияның губернаторы болғаны куәландырылды, сондай-ақ Антонин Пийдің қайтысынан кейін Виминациумда жаңа императорлар Марк Аврелий мен Луций Верге арнаған ескерткішінде де аты аталды. Рим Британиясының солтүстік шебі қауіпті жағдайға тап болды, сондықтан тәжірибелі генерал қажет болды, сол себепті жаңа императорлар сол жылы оны сол жерге қайта тағайындады. Ол Британияда бірнеше ай ғана болғанда, Парфиямен соғыс қаупі туды. 162 жылы Вологас IV Арменияда Марк Седатий Северянды жеңді, Рим Сириясына қауіп төнді. Приск Каппадокияның губернаторы болды. Оның әскері шығыс қосымша әскерлерінен және Рейн мен Дунайдан ауыстырылған бірнеше легиондардан тұрды, олар парфтарды жеңіп, Артаксата қаласын қиратты. Содан кейін Приск Римнің қолдауында болған Сохаемді Армения тағына отырғызып, Валаршапат қаласын қайта жаңартты. Сатирик Лукиан сол замандағы бір тарихшының «Приск деген генерал жай ғана айқайлап, 27 жаудың бірден өлгенін» баяндағанын айтады. Бирли: «Осындай мәліметтерден шындықты табу қиын, бірақ кем дегенде Приск агрессивті және шулы басшы болған болуы мүмкін», – дейді. Кассий Дионың айтуынша, Авидий Кассий (Мысыр мен Сирияның губернаторы) өзінің әскерлерімен император деп жарияланғанда, осы туралы император Аврелийге Приск хабарлаған. Кассий Аврелийдің әйелінің ықпалымен императордың қайтыс болғанына сендіріп, өздігінен император деп жариялады. Аврелий Кассийді жеңіп, Прискиді Сирияның губернаторы етіп тағайындады.

Отбасы

Прискистің әйелі туралы мәлімет жоқ болса да, Джузеппе Камодека Фуфидия Клеменцианаға арналған мүсіннің жазуын жариялады, ол жарқын қыз (clarissima puella) деп сипатталған және Прискидің немере қызы екені айтылған. Бұл оның қызы болғанын және 166 жылы Луций Фуфидий Поллиоға үйленгенін көрсетеді. Сонымен қатар, император Макрин билігінде Мозияның Төменгі провинциясының әкімі Марк Стаций Лонгин де бар, ол Стаций Прискидің немересі болуы мүмкін. Егер Лонгин оның немересі болса, онда оның ұлы болғаны да логикалық.